Chronologizacja
Pochodzenie
psł. *šata / *šatъ 'przyodziewek; odzienie, szata'
z germ. *hētaz
Zmiana pragerm. *h w psł. *š wywołana pierwszą palatalizacją. Postać pragermańska *hētaz znajduje kontynuację m.in. w niem. dial. Häß ‘szata, suknia’.
1. ubranie
Definicja
Kwalifikacja tematyczna
CODZIENNE ŻYCIE CZŁOWIEKA Ubranie rodzaje i części ubrań
CZŁOWIEK W SPOŁECZEŃSTWIE Zasady współżycia społecznego stosunki, grupy i organizacje społeczne
CZŁOWIEK W SPOŁECZEŃSTWIE Tradycja uroczystości i święta
Relacje znaczeniowe
| hiperonimy: | ubiór |
Połączenia
- lniana, zgrzebna; luźna, obszerna; biała, błękitna, czarna...; ciemna; bogata, kosztowna; klasyczna, historyczna szata; anielskie, cesarskie, duchowne, dworskie; arabskie, orientalne; ceremonialne, modlitewne, rytualne; specjalne; jedwabne; długie; miękkie; purpurowe, szkarłatne, barwne, kolorowe; lśniące; haftowane, wyszywane, wzorzyste; brudne, czyste; cenne, drogocenne, piękne; dostojne, uroczyste, odświętne, ozdobne, nędzne, skromne; nowe, stare; rozwiane, udrapowane, powiewne, powłóczyste, przejrzyste, zwiewne; wykwintne, wytworne, odświętne; święte szaty; szata wierzchnia; biskupia, duchowna, kapłańska; buddyjska; pokutna; szaty królewskie, książęce, koronacyjne; kościelne, liturgiczne, pontyfikalne; zakonne; weselne, żałobne
- szaty biskupa, kapłana, kardynałów, mnicha, papieża; króla; Chrystusa, Jezusa
- szata do ziemi
- szata w jakimś kolorze
- szata i koń, szata i korona; szata i turban; szaty i akcesoria; szaty i naczynia liturgiczne
- kolor; kraj, rąbek, rękaw, skrawek szaty; fałdy szat
- uchylić/uchylać szaty
- nosić; nakładać, oblec, przyoblec, przywdziać/przywdziewać, włożyć/wkładać; zdjąć/zdejmować, zrzucić; rozedrzeć szaty
Cytaty
|
Na jednej ze ścian widnieje najbardziej fascynujące z dongolańskich malowideł - portret bezimiennego władcy w pysznych królewskich szatach, nasuwających na myśl przepych bizantyńskiego dworu. źródło: NKJP: Jerzy Ciechanowicz, Zapomniane królestwo, Gazeta Wyborcza,1997-10-24 |
|
|
Pokazano doskonałą kolekcję szat liturgicznych: ornatów, kap, dalmatyk z XVII-XIX wieku. źródło: NKJP: Skarby paulinów na Skałce, Dziennik Polski, 2003-09-17 |
|
|
Kardynałowie ubrani byli w szaty w czerwonym kolorze, zarezerwowanym dla uroczystości żałobnych po śmierci papieży. źródło: NKJP: M.Barwicka: Ostatnia pielgrzymka Jana Pawła II: Długie pożegnanie, Tygodnik Ciechanowski, 2005-04-08 |
|
|
Mudżahedini w panterkach i kraciastych chustach i siwobrodzi plemienni wodzowie w powłóczystych szatach i ogromnych, białych turbanach zasiedli rzędami na trawie przed trybuną, przybraną girlandami kwiatów. źródło: NKJP: Wojciech Jagielski: Modlitwa o deszcz, 2002 |
|
|
Przedstawia on postać błogosławiącego Chrystusa w białej, powłóczystej szacie. Z Jego serca wybiegają snopy białych i czerwonych promieni, a dopełnieniem całości jest znajdująca się pod spodem wstęga z napisem: Jezu ufam tobie. źródło: NKJP: Kraków? To niedaleko Łagiewnik..., Dziennik Polski, 2003-02-15 |
Odmiana
część mowy: rzeczownik
rodzaj gramatyczny: ż
| liczba pojedyncza | liczba mnoga | ||
|---|---|---|---|
| M. | szata |
szaty |
|
| D. | szaty |
szat |
|
| C. | szacie |
szatom |
|
| B. | szatę |
szaty |
|
| N. | szatą |
szatami |
|
| Ms. | szacie |
szatach |
|
| W. | szato |
szaty |
2. wygląd miejsca
Definicja
Kwalifikacja tematyczna
KATEGORIE FIZYCZNE Cechy i właściwości materii jakość i intensywność
Relacje znaczeniowe
| hiperonimy: | wygląd |
Połączenia
- barwna, bogata, letnia, wiosenna, zimowa, szata; świąteczna szata;
- szata jesienna, leśna
- miasto, góry... w zimowej, jesiennej... szacie
- przybrać zimową, jesienną szatę
Cytaty
|
W bieżącym roku planujemy rewitalizację placu Wolności. Dzięki temu rynek zyska nową szatę, będzie częściej oraz chętniej odwiedzany i nie wyobrażam sobie, by na tym wszystkim nie skorzystali kupcy. źródło: NKJP: Lucyna Zdanowska, Karol Kłosowski: Kolejny protest w sprawie „rynku”, Tygodnik Tucholski, 2008 |
|
|
To ten właśnie dzień postanowiono fetować na cześć konstytucji majowej. Całe miasto przybrało odświętną szatę. Udekorowano Sukiennice, ratusz, odwach ratuszowy iluminowano. źródło: NKJP: Witaj, Majowa Jutrzenko, Dziennik Polski, 2003-04-30 |
|
|
Nadal więc turyści mają szansę zobaczyć te góry w jesiennej szacie, kiedy są najpiękniejsze. źródło: NKJP: (SUB): Ostatnia szansa na jesienną wędrówkę, Dziennik Polski, 2001-11-03 |
|
|
W tym roku władze miasta planują zorganizować sylwestra na Równi Krupowej. Miejmy nadzieję, że Zakopane przybierze już wtedy zimową szatę. źródło: NKJP: (PP): Sylwester na równi, Dziennik Polski, 2002-12-02 |
Odmiana
część mowy: rzeczownik
rodzaj gramatyczny: ż
| liczba pojedyncza | liczba mnoga | ||
|---|---|---|---|
| M. | szata |
szaty |
|
| D. | szaty |
szat |
|
| C. | szacie |
szatom |
|
| B. | szatę |
szaty |
|
| N. | szatą |
szatami |
|
| Ms. | szacie |
szatach |
|
| W. | szato |
szaty |
Inne uwagi
Zwykle lp
Składnia
|
+ | szata | + |
JAKA
|
3. aranżacja
Definicja
Kwalifikacja tematyczna
KATEGORIE FIZYCZNE Cechy i właściwości materii jakość i intensywność
Połączenia
- atrakcyjna, barwna, bogata, ciekawa, efektowna, estetyczna, fajna, kolorowa, jednolita, ładna, niebanalna, nowa, piękna, staranna, uboga szata (graficzna); szata dźwiękowa, instrumentacyjna, muzyczna; edytorska, graficzna, ilustracyjna; językowa, słowna; legislacyjna, prawna; zewnętrzna
- element, przygotowanie, zmiana szaty (graficznej)
- opracować, przygotować, wzbogacić, zmienić szatę (graficzną)
Cytaty
|
Od czterech tygodni „Tygodnik” ukazuje się w nowej szacie. Ma inną winietę, inny kształt graficzny. źródło: NKJP: M.Żbikowski: Czytelnicy zaaprobowali nową szatę, Tygodnik Ciechanowski, 2002-05-31 |
|
|
Serię tę charakteryzują książki w efektownej szacie graficznej, bogato złocone i drukowane na luksusowym papierze, w twardej, ekskluzywnej oprawie. źródło: NKJP: Beata Foszczyńska: Wydawcy polskich edycji Potopu Henryka Sienkiewicza do 2002 roku, 2005 |
|
|
Zgodnie z postulatem piękna typograficznego ich szata ilustracyjna była raczej uboga. Jeżeli istniały jakieś ilustracje, to raczej w postaci wkładek lub tablic. źródło: NKJP: Teresa Wildhart: Wydawnictwa Towarzystwa Miłośników Książki w Krakowie (1922-1962), 2005 |
|
|
Wynik referendum gminnego nie jest prawem, lecz wolą mieszkańców wymagającą dopiero nadania jej szaty prawnej przez odpowiednie organy gminy. źródło: NKJP: Ewa Olejniczak-Szałowska: Prawo do udziału w referendum lokalnym : rozważania na tle ustawodawstwa polskiego, 2002 |
Odmiana
część mowy: rzeczownik
rodzaj gramatyczny: ż
| liczba pojedyncza | liczba mnoga | ||
|---|---|---|---|
| M. | szata |
szaty |
|
| D. | szaty |
szat |
|
| C. | szacie |
szatom |
|
| B. | szatę |
szaty |
|
| N. | szatą |
szatami |
|
| Ms. | szacie |
szatach |
|
| W. | szato |
szaty |
Inne uwagi
Zwykle lp
4. u zwierząt
Definicja
Kwalifikacja tematyczna
CZŁOWIEK I PRZYRODA Świat zwierząt budowa i funkcjonowanie organizmów zwierzęcych
Relacje znaczeniowe
| hiperonimy: | wygląd |
Połączenia
- szata godowa, spoczynkowa; letnia, zimowa
- samiec w jakiejś szacie
Cytaty
|
W okresie godowym samce niektórych gatunków zwierząt zmieniają się nie do poznania, pięknieją, nabierają jaskrawych barw, przywdziewając szatę godową - wysyłają w ten sposób sygnały, czyli „mówią”, że są w pełni gotowe do spełnienia ważnego obowiązku podtrzymania rodu. źródło: NKJP: Co mówią zwierzęta, Dziennik Polski, 1999-12-24 |
|
|
Wiewiórka w letniej szacie ma futerko rdzawoczerwone, żółtawe lub ciemnobrązowe, ogon puszysty, długi, w tym samym kolorze, z włosem długości 3-6 cm, rozdzielającym się na boki. źródło: NKJP: Stanisław Godlewski: Vedemecum myśliwego, 1955 |
Odmiana
część mowy: rzeczownik
rodzaj gramatyczny: ż
| liczba pojedyncza | liczba mnoga | ||
|---|---|---|---|
| M. | szata |
szaty |
|
| D. | szaty |
szat |
|
| C. | szacie |
szatom |
|
| B. | szatę |
szaty |
|
| N. | szatą |
szatami |
|
| Ms. | szacie |
szatach |
|
| W. | szato |
szaty |
Składnia
|
|
+ | szata | + |
JAKA
|