UKRYJ ODMIANĘ ROZWIŃ WSZYSTKO DRUKUJ

piętnastka

Chronologizacja

SL, SWil, SJPWar, SJPDor, SJPSz, SJPDun, ISJP, PSWP, USJP

Pochodzenie

Zob. piętnaście

1. liczba

Definicja

połączenie cyfr, które oznacza liczbę 15

Kwalifikacja tematyczna

CZŁOWIEK W SPOŁECZEŃSTWIE Język pisanie

KATEGORIE FIZYCZNE Ilość, liczby i liczenie szczegółowe określenia ilości

Połączenia

arabska, rzymska piętnastka

Cytaty

Przystępujemy do głosowania nad poprawką oznaczoną rzymską piętnastką.

źródło: NKJP: Sprawozdanie z 14. posiedzenia Senatu RP część 3, wersja robocza

Odmiana

część mowy: rzeczownik

rodzaj gramatyczny: ż

	liczba pojedyncza	liczba mnoga
M.	piętnastka	piętnastki
D.	piętnastki	piętnastek

C.	piętnastce	piętnastkom
B.	piętnastkę	piętnastki
N.	piętnastką	piętnastkami
Ms.	piętnastce	piętnastkach
W.	piętnastko	piętnastki

2. numer

Definicja

to, co zostało oznaczone numerem 15

Cytaty

Odmiana

część mowy: rzeczownik

2.a mieszkanie

Definicja

pot.

pomieszczenie lub budynek oznaczone numerem 15

Noty o użyciu

Wyraz zapisywany niekiedy w cudzysłowie.

Kwalifikacja tematyczna

CODZIENNE ŻYCIE CZŁOWIEKA Najbliższe środowisko życia człowieka dom/inne miejsca zamieszkania i ich otoczenie

Połączenia

lokator, lokatorka, pan, pani, państwo, sąsiad, sąsiadka spod piętnastki
mieszkanie pod piętnastką
zadzwonić, zapukać pod piętnastkę
mieszkać pod piętnastką

Cytaty

	Ja mieszkałem w piętnastce, on w dwudziestce, czyli w blokach, które zbudowano na samym początku, zanim jeszcze Chrobrego stało się osiedlem i kiedy na dobrą sprawę była to jeszcze wieś Piątkowo. źródło: NKJP: Mariusz Grzebalski: Człowiek, który biegnie przez las, 2006
	No, a znowu pod piętnastką u nas się biją. Ona płacze, dzieci płaczą, on ją bije, a jak on się bardzo napije, to ona bije jego. I tak już z dziesięć lat. źródło: NKJP: Mariusz Cieślik: Śmieszni kochankowie, 2004
	Dziś z dawnych lokatorów pozostało kilka osób. Wśród nich państwo Kochelowie spod piętnastki. źródło: Internet
	Lunęło z sufitu i ścian, wszystko trwało z piętnaście minut, ale po mieszkaniu brodziliśmy w wodzie po kostki - skarży się Jan Krępa spod „piętnastki”. źródło: Internet

Odmiana

część mowy: rzeczownik

rodzaj gramatyczny: ż

	liczba pojedyncza	liczba mnoga
M.	piętnastka	piętnastki
D.	piętnastki	piętnastek

C.	piętnastce	piętnastkom
B.	piętnastkę	piętnastki
N.	piętnastką	piętnastkami
Ms.	piętnastce	piętnastkach
W.	piętnastko	piętnastki

2.b szkoła

Definicja

pot.

szkoła, która w systemie numeracji szkół na danym terenie została oznaczona numerem 15

Noty o użyciu

Wyraz zwykle zapisywany w cudzysłowie.

Kwalifikacja tematyczna

CZŁOWIEK W SPOŁECZEŃSTWIE Edukacja i oświata szkoła

Połączenia

uczniowie; absolwenci; dyrektor; patron piętnastki
dzieci, maturzyści, nauczyciele, uczniowie z piętnastki
piętnastka kogoś kształci; kogoś wychowuje
skończyć piętnastkę
chodzić, uczęszczać; zdawać; dostać się do piętnastki
uczyć się w piętnastce

Cytaty

	Ostatnia z krośnieńskich szkół – „piętnastka” - przedstawiła swój program artystyczny w ramach II Przeglądu Twórczości Artystycznej Krośnieńskich Szkół Podstawowych i Gimnazjów. źródło: NKJP: (ST): Dziecięce prezentacje, Dziennik Polski, 2002-04-27
	Chodziłem do „piętnastki” nazywanej popularnie szkołą sportową, miałem więc sporo zajęć pomagających w rozwijaniu sprawności i dbaniu o kondycję fizyczną. źródło: NKJP: Połamane narty, Dziennik Polski, 2003-02-25
	Piętnastka była pierwszą szkołą, która rozpoczęła swoją działalność zaraz po II wojnie światowej. źródło: Internet
	Rodzice dzieci z sośnickiej „piętnastki” doszli [...] do wniosku, że nie chcą bezczynnie przyglądać się agonii szkoły, która i tak musi umrzeć za dwa lata. Postanowili działać. źródło: Internet

Odmiana

część mowy: rzeczownik

rodzaj gramatyczny: ż

	liczba pojedyncza	liczba mnoga
M.	piętnastka	piętnastki
D.	piętnastki	piętnastek

C.	piętnastce	piętnastkom
B.	piętnastkę	piętnastki
N.	piętnastką	piętnastkami
Ms.	piętnastce	piętnastkach
W.	piętnastko	piętnastki

2.c autobus, tramwaj

Definicja

pot.

jeden ze środków transportu publicznego, zwykle autobus lub tramwaj, oznaczony numerem 15

Noty o użyciu

Wyraz zapisywany niekiedy w cudzysłowie.

Kwalifikacja tematyczna

CZŁOWIEK I TECHNIKA Transport transport lądowy

Połączenia

spóźniona piętnastka
trasa (przejazdu); pętla, przystanek; motorniczy piętnastki
bilet na piętnastkę
piętnastka jedzie, (nie) jeździ, (nie) kursuje, odjechała, podjeżdża, (nie) pojedzie; piętnastka gdzieś nie dojeżdża; piętnastka się gdzieś nie zatrzymuje; piętnastka gdzieś (nie) skręca; komuś uciekła piętnastka; piętnastka się wykoleiła
jeździć, pojechać piętnastką
wsiąść/wsiadać; przesiąść się do piętnastki
przesiąść się; czekać na piętnastkę

Cytaty

	Po paru minutach nadjechała piętnastka – zmierzająca w kierunku Śródmieścia. Rozległ się krótki trzask, powtórzony jak echo przez kolejne koła wagonów. źródło: NKJP: Antoni Libera: Madame, 1998
	Na placu Konstytucji poczułem zawrót głowy. Stanąłem na przystanku piętnastki. Próbowałem głęboko oddychać, osłabłem jeszcze bardziej. źródło: NKJP: Henryk Rozpędowski: Charleston, 2002
	Prowadziła „piętnastkę”. Choć nikt jej o to nie prosił, pod gdańską operą wysadziła pasażerów. Pustym tramwajem zjechała do zajezdni. źródło: NKJP: Lidia Ostałowska, Paweł Smoleński: Henia tamta i ta, Gazeta Wyborcza, 1995-12-29
	[...]czytelnik zwraca uwagę, że w tym roku zmieniono trasę przejazdu „piętnastki”. Autobus zamiast wracać w kierunku centrum ul. Łyskowskiego dojeżdża do pętli na Rubinkowie II. źródło: Internet
	Dzięki przyspieszonej piętnastce łapię siódemkę. Kiedy autobus spowolnią, nie zdążę [...]. źródło: Internet

Odmiana

część mowy: rzeczownik

rodzaj gramatyczny: ż

	liczba pojedyncza	liczba mnoga
M.	piętnastka	piętnastki
D.	piętnastki	piętnastek

C.	piętnastce	piętnastkom
B.	piętnastkę	piętnastki
N.	piętnastką	piętnastkami
Ms.	piętnastce	piętnastkach
W.	piętnastko	piętnastki

3. osoby

Definicja

piętnastoosobowa grupa

Noty o użyciu

Wyraz zwykle używany zamiast liczebnika piętnaścioro.

Kwalifikacja tematyczna

KATEGORIE FIZYCZNE Ilość, liczby i liczenie szczegółowe określenia ilości

Połączenia

czołowa; finałowa, półfinałowa
piętnastka kandydatów; uczestników; finalistek, finalistów, laureatów; zawodniczek, zawodników; uczniów

Cytaty

Do Warszawy jadę autokarem, razem z piętnastką uczniów, którzy reprezentują województwo świętokrzyskie w Parlamencie Dzieci i Młodzieży.

źródło: NKJP: Adam Ligiecki: Dzień Dziecka w... ławie sejmowej, Echo Dnia, 2005-06-01

[...] każdy z uczestników weźmie udział w konkurencjach rajdowych. Najlepszy z piętnastki pojedzie na finał konkursu West Race Day do Brna.

źródło: NKJP: (WCH): Formuła życia, Dziennik Polski, 2003-07-31

Teheran twierdzi, że cała piętnastka brytyjskich marynarzy pochwyconych dziesięć dni temu przez Gwardię Rewolucyjną przyznała się do bezprawnego wtargnięcia na irańskie wody terytorialne.

źródło: Internet

Odmiana

część mowy: rzeczownik

rodzaj gramatyczny: ż

	liczba pojedyncza	liczba mnoga
M.	piętnastka	piętnastki
D.	piętnastki	piętnastek

C.	piętnastce	piętnastkom
B.	piętnastkę	piętnastki
N.	piętnastką	piętnastkami
Ms.	piętnastce	piętnastkach
W.	piętnastko	piętnastki

Składnia

piętnastka

(KOGO)

4. Unia Europejska

Definicja

pot.

piętnaście krajów członkowskich, które od 1995 do 2004 roku tworzyły Unią Europejską

Noty o użyciu

Wyraz zwykle zapisywany dużą literą.

Kwalifikacja tematyczna

CZŁOWIEK W SPOŁECZEŃSTWIE Funkcjonowanie państwa stosunki międzynarodowe

Połączenia

unijna; europejska; stara; zjednoczona piętnastka
kraje (członkowskie), państwa; członkowie; przedstawiciele; liderzy; ambasadorzy, dyplomaci, ministrowie; przywódcy, szefowie (dyplomacji); parlamenty, rządy; mieszkańcy, obywatele; konferencja, szczyt; rozszerzenie; budżet; rynek, rynki piętnastki; stanowisko piętnastki w jakiejś sprawie
wejście do piętnastki
rozmowy; integracja z piętnastką
członkostwo w piętnastce
przewodniczyć piętnastce
przyjąć jakieś państwo, przystąpić do piętnastki
negocjować z piętnastką

Cytaty

Dziś, po zakończeniu negocjacji z Wspólnotą Europejską, a w przededniu referendum w sprawie przystąpienia Polski do struktur Piętnastki, wielu mieszkańców kraju wciąż nie wie czy i jeśli tak, to jak zagłosować w referendum.

źródło: NKJP: M. Imielski: Do Zjednoczonej Europy, Tygodnik Ciechanowski, 2003-02-02

Austriacy jednak dostrzegają głównie wady związane z przynależnością do Piętnastki. W ogólnie złej sytuacji gospodarczej kraju strachem napawa gwałtowny wzrost konkurencji po przystąpieniu do UE.

źródło: NKJP: Anna Rubinowicz: Eurowybory w Austrii, Gazeta Wyborcza, 1996-10-11

Samo przyjęcie Polski w unijne szeregi dałoby nam np. prawo do 10 mld ECU z funduszu strukturalnego, co stanowiłoby trzecią część całego budżetu Piętnastki na ten cel.

źródło: NKJP: Przemysław Konopka: Niemcy o wstąpieniu Polski do Unii Europejskiej, Gazeta Wyborcza, 1995-11-24

Odmiana

część mowy: rzeczownik

rodzaj gramatyczny: ż

	liczba pojedyncza	liczba mnoga
M.	piętnastka	piętnastki
D.	piętnastki	piętnastek

C.	piętnastce	piętnastkom
B.	piętnastkę	piętnastki
N.	piętnastką	piętnastkami
Ms.	piętnastce	piętnastkach
W.	piętnastko	piętnastki

Inne uwagi

Zwykle lp

5. wiek

Definicja

pot.

wiek osoby, która ma 15 lat

Kwalifikacja tematyczna

CZŁOWIEK JAKO ISTOTA FIZYCZNA Bieg życia dorastanie i dojrzałość

Połączenia

nie mieć jeszcze, nawet piętnastki
mieć (już, prawie); kończyć, skończyć piętnastkę

Cytaty

Dwie młode dziewczyny koło piętnastki energicznym krokiem toczą przed sobą wózek dziecięcy.

źródło: Internet

[...] w Polsce liczba matek przed piętnastką radykalnie rośnie. Dziennikarze i specjaliści, którzy z troską pochylili się nad problemem, zidentyfikowali przyczyny.

źródło: Internet

Odmiana

część mowy: rzeczownik

rodzaj gramatyczny: ż

	liczba pojedyncza	liczba mnoga
M.	piętnastka	piętnastki
D.	piętnastki	piętnastek

C.	piętnastce	piętnastkom
B.	piętnastkę	piętnastki
N.	piętnastką	piętnastkami
Ms.	piętnastce	piętnastkach
W.	piętnastko	piętnastki

Inne uwagi

Zwykle lp

6. dziewczyna

Definicja

pot.

dziewczyna, która ma piętnaście lat

Kwalifikacja tematyczna

CZŁOWIEK JAKO ISTOTA FIZYCZNA Bieg życia dorastanie i dojrzałość

Relacje znaczeniowe

synonimy:

piętnastolatka

Połączenia

zgrabna; słodka; zbuntowana; narąbana, nawalona piętnastka; gorące; szalone, zwariowane; piszczące, rozchichotane; pijane; wymalowane piętnastki
zachowywać się; wyglądać; ubierać się; malować się jak piętnastka

Cytaty

Dla mnie piętnastki nie wyglądają tak, jak bym chciał, żeby wyglądały. Ale się przechodzi ten rok czy dwa i dziewczyna nabiera kobiecego wyglądu.

źródło: Internet

W końcu teraz dziewczyny tak szybko „dojrzewają”... Piętnastki można z dziewiętnastkami spokojnie pomylić...

źródło: Internet

Odmiana

część mowy: rzeczownik

rodzaj gramatyczny: ż

	liczba pojedyncza	liczba mnoga
M.	piętnastka	piętnastki
D.	piętnastki	piętnastek

C.	piętnastce	piętnastkom
B.	piętnastkę	piętnastki
N.	piętnastką	piętnastkami
Ms.	piętnastce	piętnastkach
W.	piętnastko	piętnastki

7. urodziny

Definicja

pot.

piętnaste urodziny

Kwalifikacja tematyczna

CZŁOWIEK JAKO ISTOTA FIZYCZNA Bieg życia dorastanie i dojrzałość

Połączenia

piętnastka koleżanki, przyjaciółki, siostry
prezent; życzenia na piętnastkę
obchodzić; oblewać; świętować czyjąś piętnastkę
dostać coś na piętnastkę; kupić coś komuś na piętnastkę

Cytaty

[...] choć mam już obiecany skuter na piętnastkę, to myślę, że WSK nigdy nie przestanie mi służyć.

źródło: Internet

Odmiana

część mowy: rzeczownik

rodzaj gramatyczny: ż

	liczba pojedyncza	liczba mnoga
M.	piętnastka	piętnastki
D.	piętnastki	piętnastek

C.	piętnastce	piętnastkom
B.	piętnastkę	piętnastki
N.	piętnastką	piętnastkami
Ms.	piętnastce	piętnastkach
W.	piętnastko	piętnastki

8. przyjęcie

Definicja

pot.

rodzaj przyjęcia organizowanego z okazji piętnastych urodzin

Kwalifikacja tematyczna

CZŁOWIEK JAKO ISTOTA FIZYCZNA Bieg życia dorastanie i dojrzałość

CZŁOWIEK W SPOŁECZEŃSTWIE Tradycja uroczystości i święta

Połączenia

zaproszenie na piętnastkę
organizować, robić, urządzić/urządzać, zorganizować, zrobić piętnastkę
iść, pójść; zaprosić kogoś na piętnastkę

Cytaty

[...] nie powinnam iść na piętnastkę Mei. Nie, może powinnam, ale nie powinnam tam dawać występu.

źródło: Internet

Odmiana

część mowy: rzeczownik

rodzaj gramatyczny: ż

	liczba pojedyncza	liczba mnoga
M.	piętnastka	piętnastki
D.	piętnastki	piętnastek

C.	piętnastce	piętnastkom
B.	piętnastkę	piętnastki
N.	piętnastką	piętnastkami
Ms.	piętnastce	piętnastkach
W.	piętnastko	piętnastki

Data ostatniej modyfikacji: 08.10.2013