Chronologizacja
Pochodzenie
psł. *želbъ 'żłób (wyżłobienie), koryto'
1. koryto
Definicja
Kwalifikacja tematyczna
CZŁOWIEK I PRZYRODA Świat zwierząt hodowla i opieka nad zwierzętami; człowiek wobec zwierząt
Relacje znaczeniowe
| synonimy: | koryto |
Połączenia
- drewniany, kamienny; koński, krowi; pełny; pusty żłób
- nasypywać czegoś, wsypać coś do żłobu; stać, wiązać kogoś/coś u żłobów
- spać przy żłobie; leżeć, położyć coś w żłobie
Cytaty
|
Każde zwierzę dysponuje tu własnym przestronnym boksem z pełnym żłobem siana i regularnie wymienianą słomianą ściółką. źródło: NKJP: (ARS): Końska kąpiel, Słowo Polskie Gazeta Wrocławska, 2006-03-03 |
|
|
Mała stoi między krowimi zadami, ja nasypuję sieczkę do żłobów, właściwie lubię zduszone porykiwanie, podobne do westchnień, ciepło i spokój po wieczornym udoju, miękkie krowie wargi dotykające moich rąk [...]. źródło: NKJP: Ewa Nowacka: Emilia z kwiatem lilii leśnej, 1993 |
|
|
Stali naprzeciw siebie w szarozielonkawej poświacie z małych okienek, których sięgało siano w stelażach drewnianych żłobów. Pachniało wyschniętą łąką, końskim łajnem, skórą przepoconych derek i perfumami Hanny. źródło: NKJP: Krystyna Uniechowska-Dembińska: Był pałac, 2008 |
|
|
Był więc Józef obecny w stajni pod Betlejem w Noc Narodzenia, święty Łukasz podaje bowiem, że pasterze, których anioł skierował do nowo narodzonego Zbawiciela, znaleźli Dziecię położone w żłobie, Marię i Józefa. źródło: NKJP: Ryszard Przybylski: Uśmiech Demokryta, 2009 |
|
|
Nie stwierdziłem jednak obecności krowy, która w dzień powszedni wyprowadzana na łąkę, w niedziele i święta pasła się przed domem [...]. Znalazłem ją dopiero w oborze, nad pustym żłobem, gdzie porykiwała smutnie. źródło: NKJP: Sławomir Mrożek: Opowiadania 1974-1979, 1979 |
Odmiana
część mowy: rzeczownik
rodzaj gramatyczny: m3
| liczba pojedyncza | liczba mnoga | ||
|---|---|---|---|
| M. | żłób |
żłoby |
|
| D. | żłobu |
żłobów |
|
| C. | żłobowi |
żłobom |
|
| B. | żłób |
żłoby |
|
| N. | żłobem |
żłobami |
|
| Ms. | żłobie |
żłobach |
|
| W. | żłobie |
żłoby |
Inne uwagi
W D. lp używa się również formy żłoba
2. wgłębienie
Definicja
Kwalifikacja tematyczna
CZŁOWIEK I PRZYRODA Ziemia ukształtowanie terenu
Relacje znaczeniowe
| synonimy: | koryto |
Połączenia
- żłób lodowcowy, polodowcowy; alpejski, islandzki; otwarty; zamknięty; betonowy
- koryto; remont żłobu
- rzeźbić żłoby
Cytaty
|
[...] fiordy i górskie doliny U-kształtne należą do wielkiej rodziny dolin żłobowych. Dzieli się je na żłoby alpejskie, powstałe w efekcie zlodowacenia górskiego, i żłoby islandzkie. Te drugie są efektem erozji lodowców wypływowych. Lód spływał z wysoko położonych górskich pól firnowych, ale koryto żłobu było oddzielone od kotłów firnowych stromym, niedostępnym progiem zamknięciem. Mówimy wtedy o żłobie zamkniętym. źródło: NKJP: Jacek Jania: Zrozumieć lodowce, 1996 |
|
|
Z kolei na potoku Gostwiczanka w Gostwicy i Długołęce (gmina Podegrodzie) umocniono i udrożniono 3,5-kilometrowy odcinek koryta za kwotę 530 tys. zł. Brzegi zabezpieczono opaskami, a dno potoku stopniami siatkowo-kamiennymi. Podniesiono jego brzegi groblami ziemnymi. Wykonano remont żłobu i przejazdy dla rolników dojeżdżających do pól. źródło: NKJP: (rob): Usuwanie szkód popowodziowych, Gazeta Krakowska, 2003-09-25 |
|
|
W Tatrach Wysokich dominują formy ostre, a doliny są typowymi żłobami polodowcowymi, o szerokich dnach i skalistych zboczach. źródło: NKJP: Krystyna Malik, Raciborska Maria, (red.): Przewodnik po Polsce, 1996 |
|
|
W ramach prac konserwatorskich odżwirowano żłób koryta, oczyszczono jego zewnętrzną powierzchnię z trawy, ziemi, mchu i porostów, następnie oczyszczono okładzinę kamienną na ścianach bocznych koryta i na dnie żłobu uzupełniając jednocześnie kamienne ubytki. Naprawa zniszczonego żłobu na odcinku 550 metrów polegała na rozebraniu istniejących resztek dna i ułożeniu nowego z kamienia [...]. źródło: NKJP: (MH): Bysinka w remoncie, Dziennik Polski, 2005-11-07 |
|
|
Do powstania żłobów lodowcowych niezbędne jest istnienie starszej doliny rzecznej, którą lodowiec niesionym przez siebie materiałem morenowym lekko pogłębia i przede wszystkim poszerza, podcinając zbocza. źródło: Internet: portalwiedzy.onet.pl |
Odmiana
część mowy: rzeczownik
rodzaj gramatyczny: m3
| liczba pojedyncza | liczba mnoga | ||
|---|---|---|---|
| M. | żłób |
żłoby |
|
| D. | żłobu |
żłobów |
|
| C. | żłobowi |
żłobom |
|
| B. | żłób |
żłoby |
|
| N. | żłobem |
żłobami |
|
| Ms. | żłobie |
żłobach |
|
| W. | żłobie |
żłoby |
3. źródło zarobków
Definicja
Kwalifikacja tematyczna
CZŁOWIEK W SPOŁECZEŃSTWIE Finanse czynności, przedmioty związane z pieniędzmi
Relacje znaczeniowe
| synonimy: | koryto |
Połączenia
- rządowy, sejmowy, telewizyjny, warszawski, unijny żłób
- dostęp; pęd do żłobu
- być blisko żłobu; dopchać się, dopaść, dorwać się, dostać się, pchać się; dopuścić kogoś do żłobu
Cytaty
|
Patrzę na rządzących i widzę tylko jedno – każdy kto dorwie się do żłobu, chce z niego jak najwięcej wyciągnąć. źródło: NKJP: Jacek Bombor, Maciej Kołodziejczyk: Zirytowani w Rybniku, Trybuna Śląska, 2004-03-17 |
|
|
Wystarczy być bliżej żłobu, mieć lepsze dojścia, kolegów i przyjaciół w odpowiednim miejscu i odpowiednim czasie, żeby nagle otrzymać furę kasy na wyprodukowanie bubla, z którego do dziś śmieje się cała Polska. źródło: NKJP: pas: Kolarski blamaż, Express Ilustrowany, 2001-05-15 |
|
|
Część „nowych, zdrowych ludzi” wessał świat reguł poprzedniego systemu, w którym władza i żłób były zrośnięte - pisał Jacek Żakowski. źródło: NKJP: Jerzy Sosnowski: Każdy dla siebie i Bóg przeciw wszystkim, Gazeta Wyborcza, 1994-04-25 |
|
|
Mówili że zlikwidują, potem przestali mówić (bo sami by za dużo żłobów stracili), ale jak się ich zapytać - to każdy czerwony twierdzi, że źródło: NKJP: Internet |
Odmiana
część mowy: rzeczownik
rodzaj gramatyczny: m3
| liczba pojedyncza | liczba mnoga | ||
|---|---|---|---|
| M. | żłób |
żłoby |
|
| D. | żłobu |
żłobów |
|
| C. | żłobowi |
żłobom |
|
| B. | żłób |
żłoby |
|
| N. | żłobem |
żłobami |
|
| Ms. | żłobie |
żłobach |
|
| W. | żłobie |
żłoby |
Inne uwagi
W D. lp używa się również formy żłoba
4. osoba
Definicja
Kwalifikacja tematyczna
CZŁOWIEK JAKO ISTOTA PSYCHICZNA Działalność intelektualna człowieka określenia człowieka ze względu na jego działalność intelektualną
Połączenia
- cholerny; niedouczony żłób
- kawał żłoba
Cytaty
|
A ten ktoś uderzył jego konia tak mocno, że koń kwiknął i cisnął się, obalając go w gnój. - Jak chodzisz, żłobie? Gdzie z tą chabetą? Tu jest miasto, nie twoja zafajdana wiocha! źródło: NKJP: Andrzej Sapkowski: Narrenturm, 2002 |
|
|
Marian tłumaczył coś, że tak nie można, że to anioł, że trzeba po ludzku. Anioł próbował coś powiedzieć, ale zabełkotał tylko i upadł pod stół bez czucia. - Ja znam takie anioły! - piekliła się kobieta. - Cholerne żłoby, do nieprzytomności się doprowadzą, a potem udają niewiniątka. Aniołki! Czterdzieści dziewięć złotych, ochlapusy, bo dzwonię na policję! źródło: NKJP: Piotr Rowicki: Przed górami, przed lasami, 2005 |
|
|
No bo ile razy tylko spotkam tego żłoba, to tylko: postaw mu i postaw! Co ja [...] utrzymywać mam nieroba? Jak nie potrafi na siebie zarobić, to niech lepiej zmiata stąd, i to szybko! źródło: NKJP: Mirosław Sokołowski: Gady, 2007 |
|
|
Tylko, że ja teraz też oddaję opłatę manipulacyjną niedouczonym żłobom, którzy nic nie potrafią zrobić dobrze. Żłoby dzielą się z Kościołem i mają się świetnie, natomiast to, co dają w zamian, to narastająca bieda tego kraju. źródło: NKJP: Internet |
Odmiana
część mowy: rzeczownik
rodzaj gramatyczny: m1
| liczba pojedyncza | liczba mnoga | ||
|---|---|---|---|
| M. | żłób |
żłobi żłobowie |
ndepr |
| żłoby |
depr | ||
| D. | żłoba |
żłobów |
|
| C. | żłobowi |
żłobom |
|
| B. | żłoba |
żłobów |
|
| N. | żłobem |
żłobami |
|
| Ms. | żłobie |
żłobach |
|
| W. | żłobie |
żłobi żłobowie |
ndepr |
| żłoby |
depr |
5. rynna
Definicja
Kwalifikacja tematyczna
CZŁOWIEK I TECHNIKA Przemysł materiały używane w przemyśle
Relacje znaczeniowe
| hiperonimy: | rynna |
Połączenia
- drewniany żłób; żłób nieruchomy
Cytaty
|
Przy większym upadzie pokładu [...] można stosować żłoby stałe (rynny nieruchome), w których urobek stacza się siłą własnego ciężaru. [...] W polski górnictwie węglowym przeciętny upad pokładów [...] jest za mały do samoczynnego staczania się po spągu czy w żłobach nieruchomych i odstawa musi odbywać się za pomocą przenośników ruchomych. źródło: Michał Bednarski: Górnictwo ogólne. Część II, 1955 (sbc.org.pl) |
|
|
Dużą atrakcją są komory z zamontowanymi kieratami transportowymi, Stajnia Mysiur, w której do lat 60 XX wieku przebywały wykorzystywane do pracy w kopalni konie. W komorze zachował się oryginalny drewniany, przeszło stuletni żłób. źródło: Sylwester Siwor: Wycieczka do kopalni soli Bochnia (szkolajaksice.szkolnastrona.pl) |
|
|
W wyrobiskach o odpowiednim nachyleniu można stosować także odstawę w żłobach drewnianych lub rynnach stalowych, zwanych rynnami martwymi. Rynny takie powinny być oddzielone od części wyrobiska - w której odbywa się ruch ludzi - przepierzeniem z desek. źródło: Górnictwo. Transport kopalniany (mailgrupowy.pl/shared/resources/16290,ksiazkagornictwo) |
Odmiana
część mowy: rzeczownik
rodzaj gramatyczny: m3
| liczba pojedyncza | liczba mnoga | ||
|---|---|---|---|
| M. | żłób |
żłoby |
|
| D. | żłobu |
żłobów |
|
| C. | żłobowi |
żłobom |
|
| B. | żłób |
żłoby |
|
| N. | żłobem |
żłobami |
|
| Ms. | żłobie |
żłobach |
|
| W. | żłobie |
żłoby |