UKRYJ ODMIANĘ ROZWIŃ WSZYSTKO DRUKUJ

kołnierz

Chronologizacja

1394, SStp

Pochodzenie

śr.-w.-niem. kolner / koller / kollier 'kołnierz; chomąto'

z st.fr. collier 'część zbroi osłaniająca szyję; naszyjnik; chomąto'

1. ubranie

Definicja

pas materiału o różnym kroju, przyszyty do ubrania wokół szyi

Kwalifikacja tematyczna

CODZIENNE ŻYCIE CZŁOWIEKA Ubranie rodzaje i części ubrań

Połączenia

aksamitny, barankowy, bobrowy, futrzany, karakułowy, koronkowy, lisi; marynarski; szalowy; duży, wielki, wysoki, szeroki; sztywny; biały, czarny, ...; wyliniały; efektowny; haftowany; stojący, podniesiony, wykładany, wyłożony kołnierz
kołnierz bluzki, bluzy, fartucha, kamizelki, koszuli, kurtki, marynarki, munduru, palta, płaszcza, togi
kołnierz i czapka, kołnierze i mankiety, kołnierze i rękawy
brzeg, klapy kołnierza
stójka zamiast kołnierza; żakiet bez kołnierza
baranek, futerko; naszywki, patki na kołnierzu
podnieść, postawić (na sztorc), stawiać, zapiąć pod szyją, rozpiąć kołnierz
wpiąć coś w kołnierz; chwycić, łapać, złapać, trzymać, szarpać; coś kapie, wpadło za kołnierz

Cytaty

	Nosił granatową bluzę z wykładanym kołnierzem, czapkę z nazwą szkoły marynarki wojennej na otoku, szerokie spodnie z grubego sukna, mocne buty podkute gwoździami i zachwycający pas z kotwicą na klamrze. źródło: NKJP: Michał Komar: Bestiariusz codzienny, 2003
	Potem ktoś zastąpił Tadeuszowi drogę, złapał za kołnierz kurtki i szarpnięciem powlókł go w bok, między drzewa. źródło: NKJP: Piotr Siemion: Finimondo, 2004
	W stylowym płaszczyku z futrzanym kołnierzem i czapce prezentowała się okazale, jak damulka, która przed chwilą wysiadła z eleganckiego samochodu. źródło: NKJP: Waldemar Borzestowski: Bulterier Samson i ja, 2008
	Admirał postawił kołnierz szynela, bo chłodna wilgoć chciała dobrać się do jego szyi i przeniknąć pod mundur. źródło: NKJP: Mirosław M. Bujko: Złoty pociąg, 2006
	Zimna kropla spadła Polkowi za kołnierz. źródło: NKJP: Tadeusz Konwicki: Dziura w niebie, 1959

Odmiana

część mowy: rzeczownik

rodzaj gramatyczny: m3

	liczba pojedyncza	liczba mnoga
M.	kołnierz	kołnierze
D.	kołnierza	kołnierzy
C.	kołnierzowi	kołnierzom
B.	kołnierz	kołnierze
N.	kołnierzem	kołnierzami
Ms.	kołnierzu	kołnierzach
W.	kołnierzu	kołnierze

2. ortopedyczny

Definicja

usztywniający pas zakładany wokół szyi w celu jej unieruchomienia, stosowany przy urazach kręgosłupa

Kwalifikacja tematyczna

CZŁOWIEK JAKO ISTOTA FIZYCZNA Choroby i ich leczenie leki i sposoby leczenia, zabiegi, sprzęty medyczne

Połączenia

gipsowy kołnierz; kołnierz ortopedyczny, szyjny, usztywniający
nosić; założyć kołnierz

Cytaty

	Mąż opowiadał, że jeszcze na miejscu wypadku założyli mi na szyję kołnierz ortopedyczny. źródło: NKJP: Aleksandra Dik: Bogu Dzięki, że chodzę, Nowiny Raciborskie, 2005-03-08
	Strażacy założyli poszkodowanemu tak zwany kołnierz i ewakuowali go z samochodu. źródło: NKJP: ST: Wypadek w Ameryczce, Nakielski Czas, 2004-01-28
	Pieniądze miały posłużyć na zakup deski ortopedycznej wraz z kołnierzami, niezbędnej przy ratowaniu ofiar wypadków samochodowych. źródło: NKJP: (syp): Kłopoty z deską, Dziennik Polski, 2001-11-21
	Pogotowie otrzymało nowoczesny przenośny aparat EKG, cztery podgrzewacze do płynów infuzyjnych oraz cztery kołnierze usztywniające dla dzieci i dorosłych. źródło: NKJP: Sprzęt dla pogotowia, Dziennik Polski, 2002-08-31

Odmiana

część mowy: rzeczownik

rodzaj gramatyczny: m3

	liczba pojedyncza	liczba mnoga
M.	kołnierz	kołnierze
D.	kołnierza	kołnierzy
C.	kołnierzowi	kołnierzom
B.	kołnierz	kołnierze
N.	kołnierzem	kołnierzami
Ms.	kołnierzu	kołnierzach
W.	kołnierzu	kołnierze

Składnia

kołnierz

JAKI

3. w technice

Definicja

techn.

element konstrukcyjny w kształcie pierścienia lub pasa okalającego coś, zwłaszcza zakończenie rury w takim kształcie

Kwalifikacja tematyczna

CZŁOWIEK I TECHNIKA Urządzenia i maszyny budowa urządzeń i maszyn

Relacje znaczeniowe

	synonimy:	kryza
	hiperonimy:	otoczka

Połączenia

kołnierze stalowe; okrągłe, płaskie, szyjkowe; dociskowe, przejściowe, uszczelniające, zaślepiające
kołnierze zaworów
kołnierze do rur
kołnierze z szyjką do spawania

Cytaty

	Wokół komina zakłada się w specjalnych bruzdach (10-15 cm powyżej pokrycia dachowego) wyprofilowane kołnierze blaszane. źródło: NKJP: Komin z cegły murowany, Nowiny Raciborskie, 2007-10-23
	W piątek, 29 kwietnia, przy obwodnicy Nakła policjanci zatrzymali dwóch nieletnich usiłujących ukraść metalowo-żeliwny kołnierz z przykrywą. źródło: NKJP: ST: Nieletni na gorącym uczynku, Nakielski Czas, 2005-05-04
	Kolejna interwencja to demontaż kołnierza szybu wentylacyjnego stolarni w Potulicach (gm. Nakło). Kołnierz ten w wyniku skorodowania śrub mocujących groził oberwaniem i tym samym zagrażał pracownikom stolarni. źródło: NKJP: ST: Wykorzystano podnośnik, Nakielski Czas, 2004-09-01
	Zatrzymany mężczyzna jest podejrzany o rozkręcenie kołnierza rur gazowych w wieżowcu przy ul. Łuczniczej. źródło: NKJP: Jol: Chciał wysadzić szczeciński wieżowiec, prasa, 1997
	Zaczynamy od sprawdzenia prawidłowego ułożenia kołnierza uszczelniającego „B” (montowany wokół okna pod pokryciem dachowym), ponieważ spełnia on funkcję rynien odprowadzających wodę opadową poza obrys okna i każda najdrobniejsza przeszkoda mogła spowodować, iż ta „rynna” nie funkcjonuje należycie. źródło: NKJP: Remont okna dachowego, Dziennik Polski, 2003-06-25

Odmiana

część mowy: rzeczownik

rodzaj gramatyczny: m3

	liczba pojedyncza	liczba mnoga
M.	kołnierz	kołnierze
D.	kołnierza	kołnierzy
C.	kołnierzowi	kołnierzom
B.	kołnierz	kołnierze
N.	kołnierzem	kołnierzami
Ms.	kołnierzu	kołnierzach
W.	kołnierzu	kołnierze

Składnia

	+	kołnierz	+	JAKI
	+	kołnierz	+	CZEGO

Frazeologizmy

ktoś nie wylewa za kołnierz
ktoś wypłakuje się w rękaw komuś
ktoś wypłakuje się w kołnierz komuś
ktoś płacze w kołnierz komuś

Data ostatniej modyfikacji: 30.05.2025