Chronologizacja
Na podstawie indeksu haseł
Pochodzenie
Rzeczownik od przedrostkowego czasownika upaść (upadać) z przyrostkiem -ek; zob. paść (na ziemię)
1. przewrócenie się
Definicja
Kwalifikacja tematyczna
CZŁOWIEK JAKO ISTOTA FIZYCZNA Budowa i funkcjonowanie ciała ludzkiego czynności i stany fizjologiczne
KATEGORIE FIZYCZNE Cechy i właściwości materii ruch i spoczynek
Połączenia
- upadek na beton, chodnik, posadzkę
Cytaty
|
To Zenek, wyskoczywszy z zarośli, runął mu na plecy, przewrócił i przycisnął kolanami do ziemi. Ale prześladowca Dunaja, oszołomiony gwałtowną napaścią i własnym upadkiem, tylko na chwilę uległ przewadze przeciwnika. źródło: NKJP: Irena Jurgielewiczowa: Ten obcy, 1990 |
|
|
Mirek znajdował się nieco z tyłu, a zabójca zahaczył nartą o upuszczony przez któregoś z licealistów sprzęt, co omal nie doprowadziło go do upadku. Ochroniarz zyskał więc odrobinę czasu. źródło: NKJP: Artur Baniewicz: Drzymalski przeciw Rzeczpospolitej, 2004 |
Odmiana
część mowy: rzeczownik
rodzaj gramatyczny: m3
| liczba pojedyncza | liczba mnoga | ||
|---|---|---|---|
| M. | upadek |
upadki |
|
| D. | upadku |
upadków |
|
| C. | upadkowi |
upadkom |
|
| B. | upadek |
upadki |
|
| N. | upadkiem |
upadkami |
|
| Ms. | upadku |
upadkach |
|
| W. | upadku |
upadki |
2. spadnięcie
Definicja
Kwalifikacja tematyczna
KATEGORIE FIZYCZNE Cechy i właściwości materii ruch i spoczynek
Połączenia
- upadek do wody
- upadek z drzewa; z trzeciego, szóstego... piętra, z wysokości; z konia
Cytaty
|
[...] on sam, kiedy pierwszy raz zobaczył olbrzymi wykrot i wspaniały pień, leżący poziomo metr czy półtora nad ziemią, wdrapał się nań natychmiast i zatrzymał dopiero u szczytu korony, gdzie cienkie, wiszące nad wodą gałęzie zaczęły się giąć pod nogami i każdy krok groził upadkiem w płynący u dołu ciemny nurt. źródło: NKJP: Irena Jurgielewiczowa: Ten obcy, 1990 |
|
|
Mężczyzna wspiął się na barierkę, rozłożył ręce i runął w dół. Krzyki obserwatorów zagłuszyły odgłos upadku. źródło: NKJP: Mariusz Czubaj: 21:37, 2010 |
|
|
- Pan mnie o coś podejrzewa? - Nie, pani Basiu, tylko dziwi mnie, że właśnie tej nocy spała pani tak twardo, że nie obudził pani nawet upadek ciała z ósmego piętra na beton, a potem ryk karetki pogotowia i naszej milicji. źródło: NKJP: Andrzej Zbych: Bardzo dużo pajacyków, 2005 |
Odmiana
część mowy: rzeczownik
rodzaj gramatyczny: m3
| liczba pojedyncza | liczba mnoga | ||
|---|---|---|---|
| M. | upadek |
upadki |
|
| D. | upadku |
upadków |
|
| C. | upadkowi |
upadkom |
|
| B. | upadek |
upadki |
|
| N. | upadkiem |
upadkami |
|
| Ms. | upadku |
upadkach |
|
| W. | upadku |
upadki |
3. obyczajów
Definicja
Kwalifikacja tematyczna
KATEGORIE FIZYCZNE Cechy i właściwości materii jakość i intensywność
CZŁOWIEK JAKO ISTOTA PSYCHICZNA Ocena i wartościowanie słownictwo oceniające
Połączenia
- upadek intelektualny
- upadek czytelnictwa; pobożności; obyczajów, wartości; ambicji, ducha, wiary
Cytaty
|
Ja tymczasem martwię się upadkiem cywilizacji. Nie zwracając uwagi na gołoledź, moje ciało jest jeszcze sprawne, przejmuję się upadkiem wartości i społeczeństw. źródło: NKJP: Stanisław Mrożek: Jak zostałem filmowcem, 2004 |
|
|
- Co za ludzie, co za ludzie... - mruczał pod nosem szatniarz, który nie tylko z racji wieku miał prawo do utyskiwania nad upadkiem obyczajów. - Żadnego szacunku, za grosz. źródło: NKJP: Marek Idczak: Słony wiatr, 2007 |
Odmiana
część mowy: rzeczownik
rodzaj gramatyczny: m3
| liczba pojedyncza | liczba mnoga | ||
|---|---|---|---|
| M. | upadek |
upadki |
|
| D. | upadku |
upadków |
|
| C. | upadkowi |
upadkom |
|
| B. | upadek |
upadki |
|
| N. | upadkiem |
upadkami |
|
| Ms. | upadku |
upadkach |
|
| W. | upadku |
upadki |
4. państwa
Definicja
Kwalifikacja tematyczna
KATEGORIE FIZYCZNE Cechy i właściwości czasu upływ czasu
Połączenia
- upadek cesarstwa, mocarstwa, państwa; Francji, niepodległej Polski...; potęgi; rządu, powstania; firmy
- chylić się ku upadkowi
Cytaty
|
Dawna klubokawiarnia w centrum miejscowości, z rozrzewnieniem wspominana przez średnie pokolenie, straszyła wybitymi szybami, obok chylił się ku upadkowi przystanek autobusowy, który popołudniami pełnił funkcję centrum życia towarzyskiego. źródło: NKJP: Michał Olszewski: Chwalcie łąki umajone, 2005 |
|
|
Rozumiem bankructwa wielkich firm, upadki cesarstw i reżimów - myślałem, wpatrując się w katafalk - rozumiem... źródło: NKJP: Jacek Dehnel: Rynek w Smyrnie, 2007 |
|
|
[...] został burmistrzem miasta Aleksandropol, dopiero po upadku niepodległej Armenii nazwanego Leninakanem. źródło: NKJP: Andrzej Mandalian: Czerwona orkiestra, 2009 |
|
|
Młodego Geniusza ojczym wysłał do Paryża po upadku powstania. źródło: NKJP: Wojciech Żukrowski: Za kurtyną mroku. Zabawa w chowanego, 1995 |
Odmiana
część mowy: rzeczownik
rodzaj gramatyczny: m3
| liczba pojedyncza | liczba mnoga | ||
|---|---|---|---|
| M. | upadek |
upadki |
|
| D. | upadku |
upadków |
|
| C. | upadkowi |
upadkom |
|
| B. | upadek |
upadki |
|
| N. | upadkiem |
upadkami |
|
| Ms. | upadku |
upadkach |
|
| W. | upadku |
upadki |
5. władcy
Definicja
Kwalifikacja tematyczna
CZŁOWIEK W SPOŁECZEŃSTWIE Funkcjonowanie państwa władza państwowa
Połączenia
- upadek komunistów, nazistów; upadek króla, przywódcy, władcy
Cytaty
|
[...] szedł do ubikacji, i tam, w bezpiecznej obecności klozetowej muszli słuchał bliskich i zrozumiałych monologów rur pamiętających świetność oraz upadek niemieckich faszystów. źródło: NKJP: Zdzisław Smektała: Chcica..., 2006 |
|
|
Izaura miała taką nauczycielkę w liceum: minęło już ładnych parę lat od upadku komunistów w osiemdziesiątym dziewiątym, a tamta biedna kobieta, ilekroć wypowiadała słowo „Polska”, zawsze dodawała automatycznie - „ludowa”. źródło: NKJP: Zbigniew Górniak: Siostra i byk, 2009 |
Odmiana
część mowy: rzeczownik
rodzaj gramatyczny: m3
| liczba pojedyncza | liczba mnoga | ||
|---|---|---|---|
| M. | upadek |
upadki |
|
| D. | upadku |
upadków |
|
| C. | upadkowi |
upadkom |
|
| B. | upadek |
upadki |
|
| N. | upadkiem |
upadkami |
|
| Ms. | upadku |
upadkach |
|
| W. | upadku |
upadki |
6. moralny
Definicja
Kwalifikacja tematyczna
CZŁOWIEK JAKO ISTOTA PSYCHICZNA Ocena i wartościowanie wola, postawy, nastawienie człowieka wobec świata i życia
CZŁOWIEK W SPOŁECZEŃSTWIE Zasady współżycia społecznego zachowania i wyrażenia nieakceptowane społecznie
Połączenia
- upadek ideowy; moralny
Cytaty
|
Kasia załamała ręce nad postępującym upadkiem moralnym zdolnego oficera warszawskiej policji. źródło: NKJP: Tomasz Konatkowski: Wilcza wyspa, 2006 |
|
|
- Prędzej zdechnę, niż dopuszczę do tego ślubu! Na służącą do klasztoru pójdziesz ty i twój bękart, bo ja was znać nie chcę! Trzasnął drzwiami, aż tynk się posypał [...]. Ojciec, matka i rodzeństwo odwrócili się od niej i pozostawili samą ze zżerającą ją rozpaczą. Na dworze rozeszły się plotki o jej stanie i nawet służąca nie potrafiła ukryć pogardy dla upadku młodej córki konetabla. źródło: NKJP: Iwona Surmik: Ostatni smok, 2005 |
Odmiana
część mowy: rzeczownik
rodzaj gramatyczny: m3
| liczba pojedyncza | liczba mnoga | ||
|---|---|---|---|
| M. | upadek |
upadki |
|
| D. | upadku |
upadków |
|
| C. | upadkowi |
upadkom |
|
| B. | upadek |
upadki |
|
| N. | upadkiem |
upadkami |
|
| Ms. | upadku |
upadkach |
|
| W. | upadku |
upadki |