UKRYJ ODMIANĘ ROZWIŃ WSZYSTKO DRUKUJ

uczulać

Chronologizacja

1903, Przegląd Polski, Tom 38, books.google.pl

Odmiana

część mowy: czasownik

aspekt: niedokonany

Tryb oznajmujący

Czas teraźniejszy

liczba pojedyncza liczba mnoga
1 os. uczulam
 uczulamy
2 os. uczulasz
 uczulacie
3 os. uczula
 uczulają

Czas przeszły

liczba pojedyncza liczba mnoga
m ż n mo -mo
1 os. uczulałem
+(e)m uczulał
 uczulałam
+(e)m uczulała
 uczulałom
+(e)m uczulało
 uczulaliśmy
+(e)śmy uczulali
 uczulałyśmy
+(e)śmy uczulały
2 os. uczulałeś
+(e)ś uczulał
 uczulałaś
+(e)ś uczulała
 uczulałoś
+(e)ś uczulało
 uczulaliście
+(e)ście uczulali
 uczulałyście
+(e)ście uczulały
3 os. uczulał
 uczulała
 uczulało
 uczulali
 uczulały

bezosobnik: uczulano

Czas przyszły

liczba pojedyncza liczba mnoga
m ż n mo -mo
1 os. będę uczulał
będę uczulać
 będę uczulała
będę uczulać
 będę uczulało
będę uczulać
 będziemy uczulali
będziemy uczulać
 będziemy uczulały
będziemy uczulać
2 os. będziesz uczulał
będziesz uczulać
 będziesz uczulała
będziesz uczulać
 będziesz uczulało
będziesz uczulać
 będziecie uczulali
będziecie uczulać
 będziecie uczulały
będziecie uczulać
3 os. będzie uczulał
będzie uczulać
 będzie uczulała
będzie uczulać
 będzie uczulało
będzie uczulać
 będą uczulali
będą uczulać
 będą uczulały
będą uczulać

Tryb rozkazujący

liczba pojedyncza liczba mnoga
1 os. uczulajmy
2 os. uczulaj
 uczulajcie

Tryb warunkowy

liczba pojedyncza liczba mnoga
m ż n mo -mo
1 os. uczulałbym
bym uczulał
 uczulałabym
bym uczulała
 uczulałobym
bym uczulało
 uczulalibyśmy
byśmy uczulali
 uczulałybyśmy
byśmy uczulały
2 os. uczulałbyś
byś uczulał
 uczulałabyś
byś uczulała
 uczulałobyś
byś uczulało
 uczulalibyście
byście uczulali
 uczulałybyście
byście uczulały
3 os. uczulałby
by uczulał
 uczulałaby
by uczulała
 uczulałoby
by uczulało
 uczulaliby
by uczulali
 uczulałyby
by uczulały

bezosobnik: uczulano by

bezokolicznik: uczulać

imiesłów przysłówkowy współczesny: uczulając

gerundium: uczulanie

imiesłów przymiotnikowy czynny: uczulający

imiesłów przymiotnikowy bierny: uczulany

odpowiednik aspektowy: uczulić

Pochodzenie

Zob. czuły

1. kurz

Definicja

wywoływać nieprawidłową reakcję organizmu objawiającą się najczęściej w postaci wysypki na skórze, obrzęku lub kataru

Kwalifikacja tematyczna

CZŁOWIEK JAKO ISTOTA FIZYCZNA Choroby i ich leczenie przyczyny, objawy i skutki chorób

Relacje znaczeniowe

synonimy:  alergizować

Połączenia

  • czekolada, jajko, kokos, mleko; kurz, sierść; brzoza; słońce uczula; alergeny; cytrusy, orzechy, orzeszki ziemne; dym, pyłki roślin (traw); kosmetyki uczulają
  • uczulać dziecko, niemowlęta
  • silnie uczulać
  • może uczulać

Cytaty

Okłady, maści, kremy, pasty i inne leki zewnętrzne także mogą uczulać i wówczas wywołują wyprysk tzw. kontaktowy.

źródło: NKJP: Wioleta Gębala-Wyszogrodzka: Choroby alergiczne to najczęstsza przyczyna wizyt w poradniach dermatologicznych, Włochy — Miasto Ogród, nr 2, 1998

Z kuracji tlenem nie powinny jednak korzystać kobiety w ciąży, chorzy na nadczynność tarczycy, osoby z ostrymi stanami zapalnymi i alergicy w okresie kiedy działają na nich czynniki uczulające, na przykład w czasie kwitnienia uczulających kwiatów.

źródło: NKJP: Magdalena Kaczor: Tlen w barze, Trybuna Śląska, 2001-07-13

Chłopiec ma uczulenie na kilka czynników, m.in. na pyłki, roztocza, sierść zwierząt, orzechy i owoce cytrusowe. [...] Staramy się ograniczyć mu kontakt z uczulającymi go substancjami. Jakub nie może np. spać w puchowej pościeli czy nosić wełnianych ubrań.

źródło: NKJP: Adk: Uczulonych odczulić, Nowiny Raciborskie, nr 10, 2005-03-08

[...] trzeba wyeliminować sztuczne metale w połączeniu ze skórą. Mnie uczulają nawet guziki w spodniach, najczęściej muszę przyszywać
w środku łatkę.

źródło: NKJP: Internet

Dziurawiec może przynieść poprawę w razie zapalenia dziąseł i gardła. Zawiera substancję uczulającą na promienie nadfioletowe, dlatego ludzie przyjmujący go muszą unikać słońca (może dojść do poparzenia).

źródło: NKJP: BCZ: Ziołowe ABC, Trybuna Śląska, 2002-03-19

Składnia

bez ograniczeń + uczulać +
(KOGO)

2. na niebezpieczeństwo

Definicja

powodować, że ktoś zaczyna się czymś bardziej interesować, zwiększając swoją czujność lub wrażliwość na coś

Kwalifikacja tematyczna

CZŁOWIEK JAKO ISTOTA PSYCHICZNA Relacje międzyludzkie określenia relacji międzyludzkich

Relacje znaczeniowe

synonimy:  uwrażliwiać

Połączenia

  • policja, trener uczula (kogoś na coś/że...); nauczyciele uczulają (kogoś na coś/że...)
  • uczulać dzieci, młodzież; najmłodszych, uczniów; kierowców, lekarzy, ludzi, mieszkańców, pacjentów, rodziców, wszystkich; drużynę, piłkarzy, zawodników
  • uczulać na niebezpieczeństwo, na zagrożenia; na konieczność czegoś, na kwestię czegoś, na problem czegoś; na piękno

Cytaty

Propagowaliśmy zdrowy styl życia, uczulaliśmy na szkodliwość narkotyków, papierosów i alkoholu. Mówiliśmy, jak należy postępować z kolegami, którzy namawiają do złego [...].

źródło: NKJP: Tadeusz Jachnicki: Są bezpieczni, Gazeta Krakowska, 2005-10-25

Dietetycy uczulają, że najlepiej byłoby wyeliminować zupełnie sól z naszej kuchni.

źródło: NKJP: Agata Markowicz: Solniczka niepotrzebna, Dziennik Zachodni, 2005-12-03

Uczulam, żeby podatnicy skrupulatnie wypełnili wnioski. Wszelkie błędy powodują, że urząd skarbowy wzywa podatników do ich poprawienia, a to opóźnia procedury [...].

źródło: NKJP: Beata Mońka: Tylko jeden procent, a tyle znaczy, Tygodnik Rybnicki, 2008-01-01

Jestem przekonany, że tego typu akcje uczulają młodzież na degradację środowiska oraz uczą szacunku do zasobów naturalnych.

źródło: NKJP: (MarRut): Edukacja i zabawa, Dziennik Bałtycki, 2000-09-14

Jestem tym szczęśliwym dyrektorem, który w gronie pedagogicznym ma kilku zapaleńców, nauczycieli, którzy z wielkim zaangażowaniem krzewią kulturę sportową, przybliżają uczniom wiejskiej szkoły Europę oraz uczulają na piękno przyrody i konieczność jej szanowania.

źródło: NKJP: Maria Sobieraj: Dyrekcja Gimnazjum im. Polskich Olimpijczyków w Kraszewicach podsumowuje, Czas Ostrzeszowski, 2008-04-23

Składnia

bez ograniczeń + uczulać +
(KOGO) + na CO
bez ograniczeń + uczulać +
że ZDANIE | żeby ZDANIE

3. papier

Definicja

fot. 
pokrywać materiały fotograficzne substancjami chemicznymi w celu zwiększenia ich czułości na światło

Kwalifikacja tematyczna

CZŁOWIEK JAKO ISTOTA PSYCHICZNA Działalność artystyczna człowieka fotografia

Połączenia

  • uczulać emulsję (fotograficzną, światłoczułą), papier

Cytaty

[...] eksperymentując z dicyjaniną, barwnikiem uczulającym emulsję fotograficzną na podczerwień, dokonał przypadkowego odkrycia.

źródło: NKJP: Lech Stefański: Od magii do psychotroniki, 1996

Dodatkowymi składnikami emulsji mogą być barwniki uczulające lub komponenty barwników tworzących obraz fotograficzny na materiałach barwnych.

źródło: NKJP: Internet

W czasie warsztatu nauczysz się: przygotowywać papier solny wg różnych receptur, kontrolować kontrast zdjęcia, uczulać papier za pomocą pędzla i wałka szklanego, naświetlać i obrabiać papier w celu uzyskania właściwej kolorystyki i trwałości [...].

źródło: Internet: warsztatyfotografii.com

Najprostszym sposobem na uczulenie papieru pigmentowego jest zanurzenie go w roztworze dwuchromianu potasu lub dwuchromianu amonu na 1-4 minuty. Czas uczulania, jak i stężenie roztworu uczulającego będą zależeć od oczekiwanych rezultatów. Uczulając papier w ten sposób, mamy niemal pewność, że cała jego powierzchnia będzie uczulona równomiernie.

źródło: Radosław Brzozowski: Uczulanie papieru pigmentowego, 2013-05-01 (technikiszlachetne.pl)

Składnia

bez ograniczeń + uczulać +
CO
Data ostatniej modyfikacji: 02.06.2017
Copyright© Instytut Języka Polskiego PAN