UKRYJ ODMIANĘ ROZWIŃ WSZYSTKO DRUKUJ

użalać się

Chronologizacja

1848, Kurier Lwowski, books.google.pl

Odmiana

część mowy: czasownik

aspekt: niedokonany

Tryb oznajmujący

Czas teraźniejszy

liczba pojedyncza liczba mnoga
1 os. użalam się
użalamy się
2 os. użalasz się
użalacie się
3 os. użala się
użalają się

Czas przeszły

liczba pojedyncza liczba mnoga
m ż n mo -mo
1 os. użalałem się
+(e)m się użalał
użalałam się
+(e)m się użalała
użalałom się
+(e)m się użalało
użalaliśmy się
+(e)śmy się użalali
użalałyśmy się
+(e)śmy się użalały
2 os. użalałeś się
+(e)ś się użalał
użalałaś się
+(e)ś się użalała
użalałoś się
+(e)ś się użalało
użalaliście się
+(e)ście się użalali
użalałyście się
+(e)ście się użalały
3 os. użalał się
użalała się
użalało się
użalali się
użalały się

bezosobnik: użalano się

Czas przyszły

liczba pojedyncza liczba mnoga
m ż n mo -mo
1 os. będę się użalał
będę się użalać
będę się użalała
będę się użalać
będę się użalało
będę się użalać
będziemy się użalali
będziemy się użalać
będziemy się użalały
będziemy się użalać
2 os. będziesz się użalał
będziesz się użalać
będziesz się użalała
będziesz się użalać
będziesz się użalało
będziesz się użalać
będziecie się użalali
będziecie się użalać
będziecie się użalały
będziecie się użalać
3 os. będzie się użalał
będzie się użalać
będzie się użalała
będzie się użalać
będzie się użalało
będzie się użalać
będą się użalali
będą się użalać
będą się użalały
będą się użalać

Tryb rozkazujący

liczba pojedyncza liczba mnoga
1 os. użalajmy się
2 os. użalaj się
użalajcie się

Tryb warunkowy

liczba pojedyncza liczba mnoga
m ż n mo -mo
1 os. użalałbym się
bym się użalał
użalałabym się
bym się użalała
użalałobym się
bym się użalało
użalalibyśmy się
byśmy się użalali
użalałybyśmy się
byśmy się użalały
2 os. użalałbyś się
byś się użalał
użalałabyś się
byś się użalała
użalałobyś się
byś się użalało
użalalibyście się
byście się użalali
użalałybyście się
byście się użalały
3 os. użalałby się
by się użalał
użalałaby się
by się użalała
użalałoby się
by się użalało
użalaliby się
by się użalali
użalałyby się
by się użalały

bezosobnik: użalano by się

bezokolicznik: użalać się

imiesłów przysłówkowy współczesny: użalając się

gerundium: użalanie się

liczba pojedyncza liczba mnoga
M. użalanie się
użalania się
D. użalania się
użalań się
C. użalaniu się
użalaniom się
B. użalanie się
użalania się
N. użalaniem się
użalaniami się
Ms. użalaniu się
użalaniach się
W. użalanie się
użalania się

imiesłów przymiotnikowy czynny: użalający się

liczba pojedyncza
m1 m2 m3 n1, n2 ż
M. użalający się
użalający się
użalający się
użalające się
użalająca się
D. użalającego się
użalającego się
użalającego się
użalającego się
użalającej się
C. użalającemu się
użalającemu się
użalającemu się
użalającemu się
użalającej się
B. użalającego się
użalającego się
użalający się
użalające się
użalającą się
N. użalającym się
użalającym się
użalającym się
użalającym się
użalającą się
Ms. użalającym się
użalającym się
użalającym się
użalającym się
użalającej się
liczba mnoga
p1 m1 ndepr m1 depr pozostałe
M. użalający się
użalający się
użalające się
użalające się
D. użalających się
użalających się
użalających się
użalających się
C. użalającym się
użalającym się
użalającym się
użalającym się
B. użalających się
użalających się
użalających się
użalające się
N. użalającymi się
użalającymi się
użalającymi się
użalającymi się
Ms. użalających się
użalających się
użalających się
użalających się

odpowiednik aspektowy: użalić się

Pochodzenie

Zob. żalić się, por. żal

1. na swój los

Definicja

mówić dużo lub przesadnie o swoich kłopotach lub doznanych przykrościach, licząc na współczucie lub pomoc

Kwalifikacja tematyczna

CZŁOWIEK JAKO ISTOTA PSYCHICZNA Stany psychiczne człowieka zachowania emocjonalne

CZŁOWIEK JAKO ISTOTA PSYCHICZNA Relacje międzyludzkie określenia relacji międzyludzkich

Relacje znaczeniowe

hiperonimy:  narzekać

Połączenia

  • biadolić i użalać się

Cytaty

Każdy się użala, że mu teraz ciężko, a nikomu się nie chce pozbierać butelek. Przecież to pieniądz.

źródło: NKJP: Wojciech Żukrowski: Za kurtyną mroku. Zabawa w chowanego, 1995

Artysta nie może chorować, nie może umierać, nie może użalać się na swój los, jak normalny człowiek.

źródło: NKJP: Karolina Stańczyk: Uwierzcie, ja lubię to, co robię, Sztafeta, 2008-08-28

- Jak można tak postępować ze starszymi ludźmi? Jest to poniżanie człowieka [...] - użalali się ludzie [...].

źródło: NKJP: Wiesław Biernacki: Komu (w) szczękę?, Gazeta Krakowska, 2004-03-04

W jednej z gazet przeczytałam [...], że ja „użalam się przed zagranicznym dziennikarzem”, iż jestem dyskryminowana [...].

źródło: NKJP: Wyznania lumpenfeministki, Polityka, 2006-09-02

Pod skargą podpisało się siedem osób, które użalają się na uciążliwych klientów lokalu. Przeszkadza im głośna muzyka z samochodów, przekleństwa, piski i krzyki do białego rana.

źródło: NKJP: Wiktor Kalita: Chcą spokoju, Gazeta Wrocławska, 2003-10-06

Składnia

bez ograniczeń + użalać się +
(na KOGO/CO) + (przed KIM)
bez ograniczeń + użalać się +
że ZDANIE
bez ograniczeń + użalać się +
MOWA WPROST

2. nad biedakiem

Definicja

wyrażać wielkie współczucie

Kwalifikacja tematyczna

CZŁOWIEK JAKO ISTOTA PSYCHICZNA Stany psychiczne człowieka zachowania emocjonalne

CZŁOWIEK JAKO ISTOTA PSYCHICZNA Relacje międzyludzkie określenia relacji międzyludzkich

Cytaty

Brał w obronę chłopów, użalał się nad ich losem. Co bowiem wtedy mógł więcej zrobić?

źródło: NKJP: Spłacam dług młodzieńczym fascynacjom..., Dziennik Polski, 1999-09-20

Nie trzeba się użalać nad biednym inwalidą. Niepełnosprawni chcą normalnie żyć i chcą, żeby ich traktowano normalnie.

źródło: NKJP: Natalia Skipietrow: Polacy z niepełnosprawnymi?, Gazeta Wyborcza, 1992-05-28

- Nie rozumem, jak istota myśląca i czująca może tak traktować inne żyjące stworzenia – stwierdza, użalając się nad losem ptaków.

źródło: NKJP: Agonia gołębi?, Gazeta Krakowska, 2005-07-08

Stara babina przy kremlowskiej ścianie przed grobem Stalina użala się nad jego losem: Ech, biednieńkij ty, Josif Wissarionowicz [...]!

źródło: NKJP: Józef Hen: Dziennik na nowy wiek, 2009

Składnia

bez ograniczeń + użalać się +
nad KIM/CZYM
bez ograniczeń + użalać się +
nad KIM/CZYM + MOWA WPROST
Data ostatniej modyfikacji: 29.05.2018
Copyright© Instytut Języka Polskiego PAN
Open toolbar

Menu dostępności

  • Powiększ tekst

  • Zmniejsz tekst

  • Wysoki kontrast

  • Resetuj
json