Chronologizacja
Odmiana
część mowy: czasownik
aspekt: niedokonany
Tryb oznajmujący
Czas teraźniejszy
| liczba pojedyncza | liczba mnoga | ||||
|---|---|---|---|---|---|
| 1 os. |
użalam się |
użalamy się |
|||
| 2 os. |
użalasz się |
użalacie się |
|||
| 3 os. |
użala się |
użalają się |
|||
Czas przeszły
| liczba pojedyncza | liczba mnoga | ||||
|---|---|---|---|---|---|
| m | ż | n | mo | -mo | |
| 1 os. |
użalałem się +(e)m się użalał |
użalałam się +(e)m się użalała |
użalałom się +(e)m się użalało |
użalaliśmy się +(e)śmy się użalali |
użalałyśmy się +(e)śmy się użalały |
| 2 os. |
użalałeś się +(e)ś się użalał |
użalałaś się +(e)ś się użalała |
użalałoś się +(e)ś się użalało |
użalaliście się +(e)ście się użalali |
użalałyście się +(e)ście się użalały |
| 3 os. |
użalał się |
użalała się |
użalało się |
użalali się |
użalały się |
bezosobnik: użalano się
Czas przyszły
| liczba pojedyncza | liczba mnoga | ||||
|---|---|---|---|---|---|
| m | ż | n | mo | -mo | |
| 1 os. |
będę się użalał będę się użalać |
będę się użalała będę się użalać |
będę się użalało będę się użalać |
będziemy się użalali będziemy się użalać |
będziemy się użalały będziemy się użalać |
| 2 os. |
będziesz się użalał będziesz się użalać |
będziesz się użalała będziesz się użalać |
będziesz się użalało będziesz się użalać |
będziecie się użalali będziecie się użalać |
będziecie się użalały będziecie się użalać |
| 3 os. |
będzie się użalał będzie się użalać |
będzie się użalała będzie się użalać |
będzie się użalało będzie się użalać |
będą się użalali będą się użalać |
będą się użalały będą się użalać |
Tryb rozkazujący
| liczba pojedyncza | liczba mnoga | |
|---|---|---|
| 1 os. |
użalajmy się |
|
| 2 os. |
użalaj się |
użalajcie się |
Tryb warunkowy
| liczba pojedyncza | liczba mnoga | ||||
|---|---|---|---|---|---|
| m | ż | n | mo | -mo | |
| 1 os. |
użalałbym się bym się użalał |
użalałabym się bym się użalała |
użalałobym się bym się użalało |
użalalibyśmy się byśmy się użalali |
użalałybyśmy się byśmy się użalały |
| 2 os. |
użalałbyś się byś się użalał |
użalałabyś się byś się użalała |
użalałobyś się byś się użalało |
użalalibyście się byście się użalali |
użalałybyście się byście się użalały |
| 3 os. |
użalałby się by się użalał |
użalałaby się by się użalała |
użalałoby się by się użalało |
użalaliby się by się użalali |
użalałyby się by się użalały |
bezosobnik: użalano by się
bezokolicznik: użalać się
imiesłów przysłówkowy współczesny:
użalając się
gerundium: użalanie się
| liczba pojedyncza | liczba mnoga | |
|---|---|---|
| M. | użalanie się |
użalania się |
| D. | użalania się |
użalań się |
| C. | użalaniu się |
użalaniom się |
| B. | użalanie się |
użalania się |
| N. | użalaniem się |
użalaniami się |
| Ms. | użalaniu się |
użalaniach się |
| W. | użalanie się |
użalania się |
imiesłów przymiotnikowy czynny: użalający się
| liczba pojedyncza | |||||
|---|---|---|---|---|---|
| m1 | m2 | m3 | n1, n2 | ż | |
| M. | użalający się |
użalający się |
użalający się |
użalające się |
użalająca się |
| D. | użalającego się |
użalającego się |
użalającego się |
użalającego się |
użalającej się |
| C. | użalającemu się |
użalającemu się |
użalającemu się |
użalającemu się |
użalającej się |
| B. | użalającego się |
użalającego się |
użalający się |
użalające się |
użalającą się |
| N. | użalającym się |
użalającym się |
użalającym się |
użalającym się |
użalającą się |
| Ms. | użalającym się |
użalającym się |
użalającym się |
użalającym się |
użalającej się |
| liczba mnoga | ||||
|---|---|---|---|---|
| p1 | m1 ndepr | m1 depr | pozostałe | |
| M. | użalający się |
użalający się |
użalające się |
użalające się |
| D. | użalających się |
użalających się |
użalających się |
użalających się |
| C. | użalającym się |
użalającym się |
użalającym się |
użalającym się |
| B. | użalających się |
użalających się |
użalających się |
użalające się |
| N. | użalającymi się |
użalającymi się |
użalającymi się |
użalającymi się |
| Ms. | użalających się |
użalających się |
użalających się |
użalających się |
odpowiednik aspektowy: użalić się
Pochodzenie
Zob. żalić się, por. żal
1. na swój los
Definicja
Kwalifikacja tematyczna
CZŁOWIEK JAKO ISTOTA PSYCHICZNA Stany psychiczne człowieka zachowania emocjonalne
CZŁOWIEK JAKO ISTOTA PSYCHICZNA Relacje międzyludzkie określenia relacji międzyludzkich
Relacje znaczeniowe
| hiperonimy: | narzekać |
Połączenia
- biadolić i użalać się
Cytaty
|
Każdy się użala, że mu teraz ciężko, a nikomu się nie chce pozbierać butelek. Przecież to pieniądz. źródło: NKJP: Wojciech Żukrowski: Za kurtyną mroku. Zabawa w chowanego, 1995 |
|
|
Artysta nie może chorować, nie może umierać, nie może użalać się na swój los, jak normalny człowiek. źródło: NKJP: Karolina Stańczyk: Uwierzcie, ja lubię to, co robię, Sztafeta, 2008-08-28 |
|
|
- Jak można tak postępować ze starszymi ludźmi? Jest to poniżanie człowieka [...] - użalali się ludzie [...]. źródło: NKJP: Wiesław Biernacki: Komu (w) szczękę?, Gazeta Krakowska, 2004-03-04 |
|
|
W jednej z gazet przeczytałam [...], że ja „użalam się przed zagranicznym dziennikarzem”, iż jestem dyskryminowana [...]. źródło: NKJP: Wyznania lumpenfeministki, Polityka, 2006-09-02 |
|
|
Pod skargą podpisało się siedem osób, które użalają się na uciążliwych klientów lokalu. Przeszkadza im głośna muzyka z samochodów, przekleństwa, piski i krzyki do białego rana. źródło: NKJP: Wiktor Kalita: Chcą spokoju, Gazeta Wrocławska, 2003-10-06 |
Składnia
|
+ | użalać się | + |
(na KOGO/CO) +
(przed KIM)
|
|
+ | użalać się | + |
że ZDANIE
|
|
+ | użalać się | + |
MOWA WPROST
|
2. nad biedakiem
Definicja
Kwalifikacja tematyczna
CZŁOWIEK JAKO ISTOTA PSYCHICZNA Stany psychiczne człowieka zachowania emocjonalne
CZŁOWIEK JAKO ISTOTA PSYCHICZNA Relacje międzyludzkie określenia relacji międzyludzkich
Cytaty
|
Brał w obronę chłopów, użalał się nad ich losem. Co bowiem wtedy mógł więcej zrobić? źródło: NKJP: Spłacam dług młodzieńczym fascynacjom..., Dziennik Polski, 1999-09-20 |
|
|
Nie trzeba się użalać nad biednym inwalidą. Niepełnosprawni chcą normalnie żyć i chcą, żeby ich traktowano normalnie. źródło: NKJP: Natalia Skipietrow: Polacy z niepełnosprawnymi?, Gazeta Wyborcza, 1992-05-28 |
|
|
- Nie rozumem, jak istota myśląca i czująca może tak traktować inne żyjące stworzenia – stwierdza, użalając się nad losem ptaków. źródło: NKJP: Agonia gołębi?, Gazeta Krakowska, 2005-07-08 |
|
|
Stara babina przy kremlowskiej ścianie przed grobem Stalina użala się nad jego losem: Ech, biednieńkij ty, Josif Wissarionowicz [...]! źródło: NKJP: Józef Hen: Dziennik na nowy wiek, 2009 |
Składnia
|
+ | użalać się | + |
nad KIM/CZYM
|
|
+ | użalać się | + |
nad KIM/CZYM +
MOWA WPROST
|