UKRYJ ODMIANĘ ROZWIŃ WSZYSTKO DRUKUJ

rycerski

Chronologizacja

1 połowa XV w., SStp

Odmiana

część mowy: przymiotnik


Stopień równy

liczba pojedyncza
m1 m2 m3 n1, n2 ż
M. rycerski
rycerski
rycerski
rycerskie
rycerska
D. rycerskiego
rycerskiego
rycerskiego
rycerskiego
rycerskiej
C. rycerskiemu
rycerskiemu
rycerskiemu
rycerskiemu
rycerskiej
B. rycerskiego
rycerskiego
rycerski
rycerskie
rycerską
N. rycerskim
rycerskim
rycerskim
rycerskim
rycerską
Ms. rycerskim
rycerskim
rycerskim
rycerskim
rycerskiej
W. rycerski
rycerski
rycerski
rycerskie
rycerska
liczba mnoga
p1 m1 ndepr m1 depr pozostałe
M. rycerscy
rycerscy
rycerskie
rycerskie
D. rycerskich
rycerskich
rycerskich
rycerskich
C. rycerskim
rycerskim
rycerskim
rycerskim
B. rycerskich
rycerskich
rycerskich
rycerskie
N. rycerskimi
rycerskimi
rycerskimi
rycerskimi
Ms. rycerskich
rycerskich
rycerskich
rycerskich
W. rycerscy
rycerscy
rycerskie
rycerskie

Pochodzenie

Od: rycerz

1. związany z rycerzem - mężczyzną

Definicja

związany z rycerzem - mężczyzną należącym do grupy społecznej z racji urodzenia lub posiadanego majątku zobowiązanej do walki zbrojnej na rzecz swojego władcy lub – w systemie lennym - seniora

Cytaty

1.a stan

Definicja

składający się z rycerzy

Kwalifikacja tematyczna

CZŁOWIEK W SPOŁECZEŃSTWIE Wojsko i wojna osoby związane z wojskiem i wojną

CZŁOWIEK W SPOŁECZEŃSTWIE Tradycja świat dawnych epok i wydarzenia historyczne

Połączenia

  • rycerski ród; rycerska brać, drużyna, młodzież, rodzina; rycerskie bractwo; stan rycerski; chorągiew rycerska; zakony rycerskie
  • szlachetny, rycerski

Cytaty

Wojsław, protoplasta rycerskich rodów Powałów i Ogończyków, wyróżniał się bowiem nie tylko bogactwem (posiadał kilkadziesiąt wsi rozrzuconych po różnych polskich ziemiach), lecz również męstwem, odwagą i znajomością wojennego rzemiosła.

źródło: NKJP: Dariusz Piwowarczyk: Słynni rycerze Europy. Rycerze Chrystusa, 2007

Średniowieczni piastunowie opiekujący się chłopcami rycerskiego stanu twierdzili z kolei, że im wychowanek jest bardziej zacięty w potyczkach z rówieśnikami, odważny wobec koni, nie obawiający się burzy i ciemności, tym większa jest szansa, że wyrośnie na męża okrytego bojową chwałą.

źródło: NKJP: Bogna Wiernichowska: Urodzeni dla sukcesu, Dziennik Polski, 2006-09-28

[...] największą liczbę trofeów i odebranych pokonanym wojownikom kosztownych rynsztunków zebrał nasz młody Henryk, który następnie rozdzielił łaskawie wspaniałe łupy między rycerską brać ze swej drużyny.

źródło: NKJP: Witold Jabłoński: Metamorfozy, 2004

Składnia

Rz + rycerski + bez ograniczeń
szyk: neutralny

1.b zamek

Definicja

taki, który należy do rycerzy

Kwalifikacja tematyczna

CZŁOWIEK W SPOŁECZEŃSTWIE Wojsko i wojna osoby związane z wojskiem i wojną

CZŁOWIEK W SPOŁECZEŃSTWIE Tradycja świat dawnych epok i wydarzenia historyczne

Połączenia

  • rycerski gród, gródek, obóz, zamek; rycerska osada, wieś, wieża; rycerskie dobra
  • średniowieczny rycerski

Cytaty

Na stromym wzniesieniu na prawym brzegu Popradu nad Rytrem górują zabytkowe ruiny średniowiecznego rycerskiego zamku - to symbol okolicy, niegdyś własność kasztelana sądeckiego Piotra Wydżgi.

źródło: NKJP: Iwona Kamieńska: Promować Perłę Doliny, Gazeta Krakowska, 2001-08-21

Wieś była rycerska, prawdopodobnie osadzona przez ród Świnków, podobnie jak sąsiednia wieś Świnków czy położony dalej Orpiszewek.

źródło: Józef Zdunek: Orpiszew 1279-2005. Monografia wsi, 2006 (wbp.poznan.pl)

Wieża rycerska w Siedlęcinie na Dolnym Śląsku to faktycznie mieszkalna wieża książęca, która dopiero w późniejszym okresie stała się siedzibą rycerską.

źródło: NKJP: Internet

1.c pojedynek

Definicja

taki, w którym uczestniczą rycerze

Kwalifikacja tematyczna

CZŁOWIEK W SPOŁECZEŃSTWIE Wojsko i wojna osoby związane z wojskiem i wojną

CZŁOWIEK W SPOŁECZEŃSTWIE Tradycja świat dawnych epok i wydarzenia historyczne

Połączenia

  • rycerski pokaz, turniej, zjazd; rycerska wojna; rycerskie pojedynki, popisy, walki, zmagania; bitwa rycerska
  • rycerski i średniowieczny

Cytaty

Z okazji ślubu księżniczki Elżbiety z Filipem II urządza się 30 czerwca 1559 roku turniej rycerski, damy z Dianą de Poitiers spoglądają z lóż, król potyka się konno z dowódcą gwardii szkockiej, kapitanem Montgomerym.

źródło: NKJP: Józef Hen: Ja, Michał z Montaigne?, 2009

Miasto jest kolebką polskiego parlamentaryzmu. Już za czasów Kazimierza Wielkiego odbywały się tu zjazdy rycerskie, potem sejmy.

źródło: NKJP: Marcin Darda: Tatarzy i królowie, Dziennik Łódzki, 2005-03-25

Walki rycerskie, strzelanie z bombardy, miecze i zbroje - to wszystko czekało na uczestników otwarcia wystawy w muzeum w Gosławicach. Do muzeum zawitali rycerze z Turku, którzy w widowiskowy sposób zaprezentowali jak przed wiekami wyglądały rycerskie bitwy [...].

źródło: NKJP: (RAD, AS, KS, JS, KB, AK): Z życia Konina, Gazeta Poznańska, 2005-05-25

Składnia

Rz + rycerski + bez ograniczeń
szyk: neutralny

1.d honor

Definicja

właściwy rycerzowi lub rycerzom

Kwalifikacja tematyczna

CZŁOWIEK W SPOŁECZEŃSTWIE Wojsko i wojna osoby związane z wojskiem i wojną

CZŁOWIEK W SPOŁECZEŃSTWIE Tradycja świat dawnych epok i wydarzenia historyczne

Połączenia

  • rycerski ekwipunek, hełm, herb, miecz, pas, rynsztunek, strój; charakter, duch, honor, kodeks; stół; rycerska zbroja; duma; rycerskie rzemiosło, życie; rycerskie akcesoria; cnoty, ideały, reguły, zasady; tytuł; etos rycerski; kultura, obyczajowość rycerska; biesiady, pieśni rycerskie
  • prawdziwie, typowo rycerski
  • rycerski i średniowieczny

Cytaty

W pracowni [...] powstaje pełny rynsztunek rycerski. Rzemieślnik wykonuje zbroje husarskie i karaceny [...]. [...] Wytwarza kolczugi — swetry z kółek stalowych, a nawet... pasy cnoty, damskie i męskie. Wykonuje także topory, tarcze rycerskie i tzw. psie kaptury czyli hełmy z przyłbicą.

źródło: NKJP: Violetta Gradek: Zbroja na miarę, Dziennik Zachodni, 2001-06-29

[...] obyczajowość rycerska ucieleśniana przez Rolanda nazywana jest kulturą wstydu, w której uniknięcie niesławy jest ważniejsze niż zdobycie ziemskiej nagrody. Jeżeli udało się tego dokonać, rycerz stawał się herosem, zdobywał sławę i szacunek jako dobry wasal oraz chrześcijanin [...].

źródło: NKJP: Dariusz Piwowarczyk: Słynni rycerze Europy. Rycerze Chrystusa, 2007

Bocheński świecił prawdziwie rycerskimi cnotami - wsławił się nieprawdopodobną odwagą, oddaniem i pełnym troski stosunkiem do podwładnych, kompetencją i zaangażowaniem we wszystkim, co robił.

źródło: NKJP: Kazimierz Michał Ujazdowski: Żywotność konserwatyzmu: idee polityczne Adolfa Bocheńskiego, 2005

Składnia

Rz + rycerski + bez ograniczeń
szyk: neutralny

2. pełen kurtuazji

Definicja

taki, który zachowuje się względem kogoś w sposób bardzo uprzejmy lub opiekuńczy

Kwalifikacja tematyczna

CZŁOWIEK JAKO ISTOTA PSYCHICZNA Relacje międzyludzkie określenia relacji międzyludzkich

CZŁOWIEK W SPOŁECZEŃSTWIE Zasady współżycia społecznego zwroty grzecznościowe i zachowania akceptowane społecznie

Połączenia

  • rycerski sposób (bycia); rycerska postawa; rycerskie zachowanie
  • uprzejmy i rycerski

Cytaty

- Mamo, wiedziałaś od razu, że chcesz, żeby ojciec był twoim mężem? - pytam dla przyjemności jej i własnej, żeby raz jeszcze mogła opowiedzieć, jaki był rycerski. - Tak, wiedziałam to już od momentu, gdy zaniósł mnie do pokoju, okrył kocem, wezwał lekarza - mówi, a twarz jej się rozjaśnia. - Był czuły i opiekuńczy, choć jeszcze nic nas nie łączyło [...].

źródło: NKJP: Hanna Samson: Miłość reaktywacja, 2004

Widziałem natomiast panią z wózkiem, która czekała przed schodami w metrze, by ktoś jej pomógł go wnieść na górę. [...] W Polsce owa dama nie czekałaby ani sekundy. Tacy jesteśmy rycerscy.

źródło: NKJP: Bartłomiej Hen. Czekański: Felieton codzienny, Gazeta Wrocławska, 2003-10-15

Dociekanie więc prawdy, co dokładnie zaszło między dziewczyną i chłopakami, jest dość trudne. Policja wie już jednak na pewno, że chłopcy nie wykazali się rycerską postawą i nie odprowadzili zamroczonej dziewczyny do domu.

źródło: NKJP: Piotr Giczela: Leśny seks gimnazjalistów, Tygodnik Siedlecki, 2007-05-30

Szalały za nim. Może dlatego, że miał diabła w oczach, może dlatego, że był rycerski dla dam?

źródło: NKJP: Katarzyna Kachel: Modelki Axenta pachniały wiosną, Gazeta Krakowska, 2007-08-1

Modlitewnik konsekwentnie uczy żołnierzy dobrych manier. „Bądź rycerski w stosunku do pań oraz osób starszych. [...]”

źródło: NKJP: Paweł Wroński: Modlitewnik - wersja bojowa, Gazeta Wyborcza, 1994-12-3

Składnia

bez ograniczeń + rycerski +
(dla KOGO | wobec KOGO)
szyk: neutralny

Frazeologizmy

koło rycerskie
romans rycerski
Data ostatniej modyfikacji: 03.10.2018
Copyright© Instytut Języka Polskiego PAN
Open toolbar

Menu dostępności

  • Powiększ tekst

  • Zmniejsz tekst

  • Wysoki kontrast

  • Resetuj