UKRYJ ODMIANĘ ROZWIŃ WSZYSTKO DRUKUJ

twardy

Chronologizacja

2 połowa XIV w., SStp

Pochodzenie

psł. *tvŕ̥dъ 'mocno chwytający, taki, który mocno trzyma' > 'twardy (mocny, surowy, bezwzględny, trudny)'

1. materac

Definicja

taki, którego trudno jest zgnieść, przeciąć lub odkształcić w inny sposób

Kwalifikacja tematyczna

KATEGORIE FIZYCZNE Cechy i właściwości materii cechy dotykowe

Relacje znaczeniowe

antonimy:

miękki

Połączenia

twardy beton, piaskowiec; materac; chleb; twarda nawierzchnia; prycza; skorupa; okładka, oprawa; twarde drewno, podłoże; sery twarde
twardy jak głaz, jak kamień, jak skała, jak stal

Cytaty

	Fiordy oraz inne żłoby polodowcowe najgłębsze są tam, gdzie skały najtwardsze, a szerokość dolin najmniejsza! źródło: NKJP: Jacek Jania: Zrozumieć lodowce, 1996
	Poleciałam do tyłu i walnęłam w coś twardego. źródło: NKJP: Marek Soból: Mojry, 2005
	Żadnych śladów na śniegu, który jest twardy, ale niezbity. źródło: NKJP: Marek Krajewski: Koniec świata w Breslau, 2003
	Ponieważ ten sposób gotowania skraca jego czas, najbardziej odpowiednimi produktami będą te, które wymagają dłuższego gotowania; należą do nich wszelkie ziarna zbóż [...] oraz twardsze warzywa, jak brukiew, buraki, rzepa. źródło: NKJP: Stanisława Olko: Makrobiotyka w polskiej kuchni, czyli Powrót do dawnego naturalnego sposobu odżywiania, 1994
	Sama nie wiedziała, w którym momencie uczyniła te dwa małe kroki i objęła ojca. Poczuła pod płótnem kurtki twarde ścięgna i suche kości. źródło: NKJP: Tadeusz Konwicki: Bohiń, 1992

Odmiana

część mowy: przymiotnik

Stopień równy

	liczba pojedyncza
	m1	m2	m3	n1, n2	ż
	M.	twardy	twardy	twardy	twarde	twarda
D.	twardego	twardego	twardego	twardego	twardej
C.	twardemu	twardemu	twardemu	twardemu	twardej
B.	twardego	twardego	twardy	twarde	twardą
N.	twardym	twardym	twardym	twardym	twardą
Ms.	twardym	twardym	twardym	twardym	twardej
W.	twardy	twardy	twardy	twarde	twarda

	liczba mnoga
	p1	m1 ndepr	m1 depr	pozostałe
	M.	twardzi	twardzi	twarde	twarde
D.	twardych	twardych	twardych	twardych
C.	twardym	twardym	twardym	twardym
B.	twardych	twardych	twardych	twarde
N.	twardymi	twardymi	twardymi	twardymi
Ms.	twardych	twardych	twardych	twardych
W.	twardzi	twardzi	twarde	twarde

Stopień wyższy

	liczba pojedyncza
	m1	m2	m3	n1, n2	ż
	M.	twardszy	twardszy	twardszy	twardsze	twardsza
D.	twardszego	twardszego	twardszego	twardszego	twardszej
C.	twardszemu	twardszemu	twardszemu	twardszemu	twardszej
B.	twardszego	twardszego	twardszy	twardsze	twardszą
N.	twardszym	twardszym	twardszym	twardszym	twardszą
Ms.	twardszym	twardszym	twardszym	twardszym	twardszej

	liczba mnoga
	p1	m1 ndepr	m1 depr	pozostałe
	M.	twardsi	twardsi	twardsze	twardsze
D.	twardszych	twardszych	twardszych	twardszych
C.	twardszym	twardszym	twardszym	twardszym
B.	twardszych	twardszych	twardszych	twardsze
N.	twardszymi	twardszymi	twardszymi	twardszymi
Ms.	twardszych	twardszych	twardszych	twardszych

2.a człowiek

Definicja

taki, który niełatwo poddaje się wpływom innych osób i jest w stanie dużo znieść, aby osiągnąć to, co zamierzył, a innych ludzi traktuje surowo

Kwalifikacja tematyczna

CZŁOWIEK JAKO ISTOTA PSYCHICZNA Usposobienie człowieka cechy charakteru, temperamentu, zdolności i umiejętności

Relacje znaczeniowe

antonimy:

miękki

Połączenia

twardy chłop, gość; negocjator, zawodnik; twarda kobieta
twardy jak głaz, jak kamień, jak skała, jak stal

Cytaty

	Mówiła coś o załamaniu nerwowym. Ona i nerwy? Co za bzdura. Twarda, bezduszna dziewczyna. źródło: NKJP: Danuta Błaszak: Karuzela ku słońcu, 2003
	To był twardy negocjator, ale nie przekraczał granicy, grożącej zerwaniem rozmów. źródło: NKJP: Marek Lubaś-Harny: Marksistowski zabobon, Gazeta Krakowska, 2004-01-30
	Nie jestem przecież cyborgiem. Wystarczy, że w pracy muszę być lepsza i twardsza od facetów. źródło: NKJP: Anna Dabrowska: Miłosna szkoła tańca, Cosmopolitan, 2000
	Słońce, obojętne, że tam walka, rzeź i klęska, rozłożyło się leniwie na kładce widnokręgu. Sprawiało wrażenie twardego generała, który z bezwzględnym cynizmem wysyła pułki światła na niechybną śmierć, sam odpoczywając w najlepsze. źródło: NKJP: Mariusz Sieniewicz: Czwarte niebo, 2003

Odmiana

część mowy: przymiotnik

Stopień równy

	liczba pojedyncza
	m1	m2	m3	n1, n2	ż
	M.	twardy	twardy	twardy	twarde	twarda
D.	twardego	twardego	twardego	twardego	twardej
C.	twardemu	twardemu	twardemu	twardemu	twardej
B.	twardego	twardego	twardy	twarde	twardą
N.	twardym	twardym	twardym	twardym	twardą
Ms.	twardym	twardym	twardym	twardym	twardej
W.	twardy	twardy	twardy	twarde	twarda

	liczba mnoga
	p1	m1 ndepr	m1 depr	pozostałe
	M.	twardzi	twardzi	twarde	twarde
D.	twardych	twardych	twardych	twardych
C.	twardym	twardym	twardym	twardym
B.	twardych	twardych	twardych	twarde
N.	twardymi	twardymi	twardymi	twardymi
Ms.	twardych	twardych	twardych	twardych
W.	twardzi	twardzi	twarde	twarde

Stopień wyższy

	liczba pojedyncza
	m1	m2	m3	n1, n2	ż
	M.	twardszy	twardszy	twardszy	twardsze	twardsza
D.	twardszego	twardszego	twardszego	twardszego	twardszej
C.	twardszemu	twardszemu	twardszemu	twardszemu	twardszej
B.	twardszego	twardszego	twardszy	twardsze	twardszą
N.	twardszym	twardszym	twardszym	twardszym	twardszą
Ms.	twardszym	twardszym	twardszym	twardszym	twardszej

	liczba mnoga
	p1	m1 ndepr	m1 depr	pozostałe
	M.	twardsi	twardsi	twardsze	twardsze
D.	twardszych	twardszych	twardszych	twardszych
C.	twardszym	twardszym	twardszym	twardszym
B.	twardszych	twardszych	twardszych	twardsze
N.	twardszymi	twardszymi	twardszymi	twardszymi
Ms.	twardszych	twardszych	twardszych	twardszych

2.b charakter

Definicja

właściwy osobie, która niełatwo poddaje się wpływom innych i jest w stanie dużo znieść, aby osiągnąć to, co zamierzyła, a innych ludzi traktuje surowo

Kwalifikacja tematyczna

CZŁOWIEK JAKO ISTOTA PSYCHICZNA Usposobienie człowieka cechy charakteru, temperamentu, zdolności i umiejętności

Relacje znaczeniowe

	synonimy:	bezlitosny, surowy
	antonimy:	miękki

Połączenia

twardy charakter; opór; twarde spojrzenie, serce

Cytaty

	Miała twardy, ostry sposób bycia i realistyczny pogląd na młody krajowy kapitalizm. źródło: NKJP: Krystyna Boglar: Zobaczysz, że pewnego dnia…, 1996
	Ksiądz Bronek dawał twardy odpór, wysuwając argumenty dla nas zupełnie nowe, nie zawsze przekonywające, ale zawsze interesujące. źródło: NKJP: Adam Michnik, Józef Tischner, Jacek Żakowski: Między Panem a Plebanem, 1995
	Owen nie przedstawił jednak żadnej konkretnej propozycji interwencji, dodał tylko, że jest za twardszą niż dotąd polityką wobec Belgradu. źródło: NKJP: Stanisław Tekieli: Jugosławia pod embargiem, Gazeta Wyborcza, 1993-04-29
	Szefem baraku był dziki Tatar, mieszanina Kozaka i Turka. Miał już na sumieniu osiem morderstw i nie bawił się w skrupuły. Był mocno zbudowany, barczysty, średniego wzrostu, o czarnych włosach i twardych oczach. źródło: NKJP: Walter J. Ciszek, Daniel Flaherty: Z Bogiem w Rosji, 2009

Odmiana

część mowy: przymiotnik

Stopień równy

	liczba pojedyncza
	m1	m2	m3	n1, n2	ż
	M.	twardy	twardy	twardy	twarde	twarda
D.	twardego	twardego	twardego	twardego	twardej
C.	twardemu	twardemu	twardemu	twardemu	twardej
B.	twardego	twardego	twardy	twarde	twardą
N.	twardym	twardym	twardym	twardym	twardą
Ms.	twardym	twardym	twardym	twardym	twardej
W.	twardy	twardy	twardy	twarde	twarda

	liczba mnoga
	p1	m1 ndepr	m1 depr	pozostałe
	M.	twardzi	twardzi	twarde	twarde
D.	twardych	twardych	twardych	twardych
C.	twardym	twardym	twardym	twardym
B.	twardych	twardych	twardych	twarde
N.	twardymi	twardymi	twardymi	twardymi
Ms.	twardych	twardych	twardych	twardych
W.	twardzi	twardzi	twarde	twarde

Stopień wyższy

	liczba pojedyncza
	m1	m2	m3	n1, n2	ż
	M.	twardszy	twardszy	twardszy	twardsze	twardsza
D.	twardszego	twardszego	twardszego	twardszego	twardszej
C.	twardszemu	twardszemu	twardszemu	twardszemu	twardszej
B.	twardszego	twardszego	twardszy	twardsze	twardszą
N.	twardszym	twardszym	twardszym	twardszym	twardszą
Ms.	twardszym	twardszym	twardszym	twardszym	twardszej

	liczba mnoga
	p1	m1 ndepr	m1 depr	pozostałe
	M.	twardsi	twardsi	twardsze	twardsze
D.	twardszych	twardszych	twardszych	twardszych
C.	twardszym	twardszym	twardszym	twardszym
B.	twardszych	twardszych	twardszych	twardsze
N.	twardszymi	twardszymi	twardszymi	twardszymi
Ms.	twardszych	twardszych	twardszych	twardszych

3. życie

Definicja

wymagający hartu i wyrzeczeń, aby podołać lub sprostać czemuś

Kwalifikacja tematyczna

CZŁOWIEK JAKO ISTOTA PSYCHICZNA Ocena i wartościowanie słownictwo oceniające

Połączenia

twardy żywot; bój; twarda rzeczywistość; dyscyplina, szkoła, rywalizacja, walka; twarde prawo, życie; twarde realia, reguły, warunki, wymagania, żądania

Cytaty

	Dla mężczyzn, kobiet i dzieci, nie obytych jeszcze z twardym życiem pustynnym, głód i pragnienie stawały się prawdziwą udręką. źródło: NKJP: Zenon Kosidowski: Opowieści biblijne, 1963
	To jest normalny odsiew, bo seminarium to twarda szkoła, którą nie wszyscy przejdą. źródło: NKJP: Adam Michnik, Józef Tischner, Jacek Żakowski: Między Panem a Plebanem, 1995
	Jedno jest tylko jasne i nie ulegające wątpliwości: trzeba się spieszyć. Trzeba więc przystać na najtwardsze warunki. źródło: NKJP: Halina Rudnicka: Uczniowie Spartakusa, 1951
	W drugiej połowie oba zespoły zacieśniły obronę i walka stawała się coraz twardsza. źródło: NKJP: Michał Karpiński: Jesteś Ruski?, Gazeta Wrocławska, 2000-03-13

Odmiana

część mowy: przymiotnik

Stopień równy

	liczba pojedyncza
	m1	m2	m3	n1, n2	ż
	M.	twardy	twardy	twardy	twarde	twarda
D.	twardego	twardego	twardego	twardego	twardej
C.	twardemu	twardemu	twardemu	twardemu	twardej
B.	twardego	twardego	twardy	twarde	twardą
N.	twardym	twardym	twardym	twardym	twardą
Ms.	twardym	twardym	twardym	twardym	twardej
W.	twardy	twardy	twardy	twarde	twarda

	liczba mnoga
	p1	m1 ndepr	m1 depr	pozostałe
	M.	twardzi	twardzi	twarde	twarde
D.	twardych	twardych	twardych	twardych
C.	twardym	twardym	twardym	twardym
B.	twardych	twardych	twardych	twarde
N.	twardymi	twardymi	twardymi	twardymi
Ms.	twardych	twardych	twardych	twardych
W.	twardzi	twardzi	twarde	twarde

Stopień wyższy

	liczba pojedyncza
	m1	m2	m3	n1, n2	ż
	M.	twardszy	twardszy	twardszy	twardsze	twardsza
D.	twardszego	twardszego	twardszego	twardszego	twardszej
C.	twardszemu	twardszemu	twardszemu	twardszemu	twardszej
B.	twardszego	twardszego	twardszy	twardsze	twardszą
N.	twardszym	twardszym	twardszym	twardszym	twardszą
Ms.	twardszym	twardszym	twardszym	twardszym	twardszej

	liczba mnoga
	p1	m1 ndepr	m1 depr	pozostałe
	M.	twardsi	twardsi	twardsze	twardsze
D.	twardszych	twardszych	twardszych	twardszych
C.	twardszym	twardszym	twardszym	twardszym
B.	twardszych	twardszych	twardszych	twardsze
N.	twardszymi	twardszymi	twardszymi	twardszymi
Ms.	twardszych	twardszych	twardszych	twardszych

4. dowód

Definicja

taki, którego istnieniu ani treści nie można zaprzeczyć

Kwalifikacja tematyczna

CZŁOWIEK JAKO ISTOTA PSYCHICZNA Ocena i wartościowanie słownictwo oceniające

Relacje znaczeniowe

synonimy:

żelazny

Połączenia

twarde fakty, dowody, argumenty

Cytaty

Mamy twarde dowody. Nie tylko zeznania świadków, ale również zarekwirowane dokumenty.

źródło: NKJP: Piotr Krysiak: Mafia w ministerstwie, Super Express, 2006

Trzeba więc wyważyć: ile i na co. Wyważyć - uwzględniając realne twarde fakty i nie mniej realne nastroje i wymagania społeczeństwa.

źródło: NKJP: Teresa Torańska: Oni, 1997

Bo rzeczywistość ukazująca się człowiekowi jako twarda konieczność jest, jeżeli ją osądzać miarami ludzkimi, nie do zaakceptowania.

źródło: NKJP: Czesław Miłosz: Ziemia Urlo, 1994

Odmiana

część mowy: przymiotnik

Stopień równy

	liczba pojedyncza
	m1	m2	m3	n1, n2	ż
	M.	twardy	twardy	twardy	twarde	twarda
D.	twardego	twardego	twardego	twardego	twardej
C.	twardemu	twardemu	twardemu	twardemu	twardej
B.	twardego	twardego	twardy	twarde	twardą
N.	twardym	twardym	twardym	twardym	twardą
Ms.	twardym	twardym	twardym	twardym	twardej
W.	twardy	twardy	twardy	twarde	twarda

	liczba mnoga
	p1	m1 ndepr	m1 depr	pozostałe
	M.	twardzi	twardzi	twarde	twarde
D.	twardych	twardych	twardych	twardych
C.	twardym	twardym	twardym	twardym
B.	twardych	twardych	twardych	twarde
N.	twardymi	twardymi	twardymi	twardymi
Ms.	twardych	twardych	twardych	twardych
W.	twardzi	twardzi	twarde	twarde

5. spółgłoska

Definicja

jęz.

artykułowany przy oddaleniu środka języka od podniebienia twardego

Kwalifikacja tematyczna

CZŁOWIEK W SPOŁECZEŃSTWIE Język mówienie

Relacje znaczeniowe

antonimy:

miękki

Połączenia

twarda głoska, spółgłoska; wymowa

Cytaty

[...] każda twarda spółgłoska ma w języku polskim swój miękki odpowiednik.

źródło: NKJP: Alicja Nagórko: Zarys gramatyki języka polskiego, 1996

[...] aby odmienić wyraz, cudzoziemcy muszą wiedzieć, do jakiej grupy należy jego końcowa spółgłoska. Inaczej będą się odmieniały słowa zakończone na tzw. głoskę twardą
(np. p, b, t, d, n, r, ł, m), inaczej - na półtwardą (np. c, cz, sz, ż, dż), inaczej zaś - na miękką (np. ć, ź, ś, dź, j, ń).

źródło: NKJP: Katarzyna Mosiołek-Kłosińska: Poproszę pasztet z babuni, Wiedza i Życie, 1997, nr 12

[...] biskup [...] podkreślił, że Zink mimo warmińskiego pochodzenia, posługiwał się poprawnym językiem polskim, w którym potrafił formułować podniosłe kazania i dokumenty pasterskie, pozostała mu natomiast charakterystyczna, twarda wymowa niektórych głosek.

źródło: NKJP: Internet

Odmiana

część mowy: przymiotnik

Stopień równy

	liczba pojedyncza
	m1	m2	m3	n1, n2	ż
	M.	twardy	twardy	twardy	twarde	twarda
D.	twardego	twardego	twardego	twardego	twardej
C.	twardemu	twardemu	twardemu	twardemu	twardej
B.	twardego	twardego	twardy	twarde	twardą
N.	twardym	twardym	twardym	twardym	twardą
Ms.	twardym	twardym	twardym	twardym	twardej
W.	twardy	twardy	twardy	twarde	twarda

	liczba mnoga
	p1	m1 ndepr	m1 depr	pozostałe
	M.	twardzi	twardzi	twarde	twarde
D.	twardych	twardych	twardych	twardych
C.	twardym	twardym	twardym	twardym
B.	twardych	twardych	twardych	twarde
N.	twardymi	twardymi	twardymi	twardymi
Ms.	twardych	twardych	twardych	twardych
W.	twardzi	twardzi	twarde	twarde

6. lockdown

Definicja

przebiegający w sposób nagły, gwałtowny i niosący poważne konsekwencje, a nie łagodny, stopniowy i mało dokuczliwy dla osób zaangażowanych

Kwalifikacja tematyczna

KATEGORIE FIZYCZNE Cechy i właściwości materii jakość i intensywność

Relacje znaczeniowe

sprzeczne:

miękki

Połączenia

twardy brexit, lockdown

Cytaty

Konsumpcja prywatna i inwestycje skurczyły się w dwucyfrowym tempie rdr. To cena restrykcji związanych z COVID-19, stąd ponowny twardy lockdown jest mało prawdopodobny - ocenił bank Pekao.

źródło: Internet: wgospodarce.pl

Mimo trwających negocjacji między Unią Europejską i Wielką Brytanią nie można wykluczyć, że w dniu 31 października 2019 roku dojdzie do twardego Brexitu.

źródło: Internet: dachser.pl

Odmiana

część mowy: przymiotnik

Stopień równy

	liczba pojedyncza
	m1	m2	m3	n1, n2	ż
	M.	twardy	twardy	twardy	twarde	twarda
D.	twardego	twardego	twardego	twardego	twardej
C.	twardemu	twardemu	twardemu	twardemu	twardej
B.	twardego	twardego	twardy	twarde	twardą
N.	twardym	twardym	twardym	twardym	twardą
Ms.	twardym	twardym	twardym	twardym	twardej
W.	twardy	twardy	twardy	twarde	twarda

	liczba mnoga
	p1	m1 ndepr	m1 depr	pozostałe
	M.	twardzi	twardzi	twarde	twarde
D.	twardych	twardych	twardych	twardych
C.	twardym	twardym	twardym	twardym
B.	twardych	twardych	twardych	twarde
N.	twardymi	twardymi	twardymi	twardymi
Ms.	twardych	twardych	twardych	twardych
W.	twardzi	twardzi	twarde	twarde

Frazeologizmy

chirurgia twarda
dysk twardy
gruba skóra
twarda skóra
twardy tyłek
ktoś staje na twardym gruncie
ktoś stanął na twardym gruncie
ktoś stoi na twardym gruncie
podniebienie twarde
pornografia twarda
twarda kopia
twarda spacja
twarda waluta
twarda woda
twarde lądowanie
twarde łokcie
twarde zawieszenie
twardy hazard
twardy kark
twardy narkotyk
twardy ołówek
twardy orzech do zgryzienia
twardy reset
twardy restart
twardy sen
gruba skóra
twarda skóra
twardy tyłek
umiejętności twarde
kompetencje twarde
żelazna ręka
twarda ręka

Data ostatniej modyfikacji: 11.07.2023