UKRYJ ODMIANĘ ROZWIŃ WSZYSTKO DRUKUJ

pięćdziesiątka

Chronologizacja

SWil, SJPWar, SJPDor, SJPSz, SJPDun, ISJP, PSWP, USJP

Pochodzenie

Zob. pięćdziesiąt

1. liczba

Definicja

połączenie cyfr, które oznacza liczbę 50

Kwalifikacja tematyczna

CZŁOWIEK W SPOŁECZEŃSTWIE Język pisanie

KATEGORIE FIZYCZNE Ilość, liczby i liczenie szczegółowe określenia ilości

Połączenia

arabska, rzymska pięćdziesiątka

Cytaty

Na pierwszej stronie okolicznościowego wydania z 15 września 1999 r. pojawiło się czerwone tło i duża czerwona pięćdziesiątka.

źródło: Internet

Odmiana

część mowy: rzeczownik

rodzaj gramatyczny: ż

	liczba pojedyncza	liczba mnoga
M.	pięćdziesiątka	pięćdziesiątki
D.	pięćdziesiątki	pięćdziesiątek

C.	pięćdziesiątce	pięćdziesiątkom
B.	pięćdziesiątkę	pięćdziesiątki
N.	pięćdziesiątką	pięćdziesiątkami
Ms.	pięćdziesiątce	pięćdziesiątkach
W.	pięćdziesiątko	pięćdziesiątki

2. numer

Definicja

to, co zostało oznaczone numerem 50

Cytaty

Odmiana

część mowy: rzeczownik

2.a mieszkanie

Definicja

pot.

pomieszczenie lub budynek oznaczone numerem 50

Noty o użyciu

Wyraz zapisywany niekiedy w cudzysłowie.

Kwalifikacja tematyczna

CODZIENNE ŻYCIE CZŁOWIEKA Najbliższe środowisko życia człowieka dom/inne miejsca zamieszkania i ich otoczenie

Połączenia

lokator, lokatorka, pan, pani, państwo, sąsiad, sąsiadka spod pięćdziesiątki
mieszkanie pod pięćdziesiątką
zadzwonić, zapukać pod pięćdziesiątkę
mieszkać pod pięćdziesiątką

Cytaty

Babcia mnie zamknęła w domu, ja nie mam klucza. Ale babcia jest u pani Heli, w tym samym bloku, pod pięćdziesiątką.

źródło: Internet

Zwróciliśmy się [...] o przyłączenie wodociągu wiejskiego od posesji nr 47 do posesji nr 50, ponieważ pod „pięćdziesiątką” wszyscy wodę dowożą.

źródło: Internet

Odmiana

część mowy: rzeczownik

rodzaj gramatyczny: ż

	liczba pojedyncza	liczba mnoga
M.	pięćdziesiątka	pięćdziesiątki
D.	pięćdziesiątki	pięćdziesiątek

C.	pięćdziesiątce	pięćdziesiątkom
B.	pięćdziesiątkę	pięćdziesiątki
N.	pięćdziesiątką	pięćdziesiątkami
Ms.	pięćdziesiątce	pięćdziesiątkach
W.	pięćdziesiątko	pięćdziesiątki

2.b szkoła

Definicja

pot.

szkoła,która w systemie numeracji szkół na danym terenie została oznaczona numerem 50

Noty o użyciu

Wyraz zapisywany niekiedy wielką literą, również w cudzysłowie.

Kwalifikacja tematyczna

CZŁOWIEK W SPOŁECZEŃSTWIE Edukacja i oświata szkoła

Połączenia

uczniowie; absolwenci; dyrektor; patron pięćdziesiątki
dzieci, maturzyści, nauczyciele, uczniowie z pięćdziesiątki
pięćdziesiątka kogoś kształci; kogoś wychowuje
skończyć pięćdziesiątkę
chodzić, uczęszczać; zdawać; dostać się do pięćdziesiątki
uczyć się w pięćdziesiątce

Cytaty

Przez wiele lat „Pięćdziesiątka” była jedną z największych szkół podstawowych w naszym mieście - zarówno pod względem ilości uczących się tu dzieci, jak i ilości pracujących tu nauczycieli.

źródło: Internet

Wyjazd nauczycieli uczących w „Pięćdziesiątce” do norweskich szkół, do gminy Lillehammer, to ważny etap w poszerzaniu wiedzy o integracji i przenoszeniu doświadczeń na nasz grunt.

źródło: Internet

We wrześniu 2008 roku minie 50 lat od czasu, kiedy zabrzmiał w murach pięćdziesiątki pierwszy dzwonek.

źródło: Internet

Odmiana

część mowy: rzeczownik

rodzaj gramatyczny: ż

	liczba pojedyncza	liczba mnoga
M.	pięćdziesiątka	pięćdziesiątki
D.	pięćdziesiątki	pięćdziesiątek

C.	pięćdziesiątce	pięćdziesiątkom
B.	pięćdziesiątkę	pięćdziesiątki
N.	pięćdziesiątką	pięćdziesiątkami
Ms.	pięćdziesiątce	pięćdziesiątkach
W.	pięćdziesiątko	pięćdziesiątki

2.c autobus, tramwaj

Definicja

pot.

jeden ze środków transportu publicznego, zwykle autobus lub tramwaj, oznaczony numerem 50

Noty o użyciu

Wyraz zapisywany niekiedy w cudzysłowie.

Kwalifikacja tematyczna

CZŁOWIEK I TECHNIKA Transport transport lądowy

Połączenia

spóźniona pięćdziesiątka
trasa (przejazdu); pętla, przystanek; motorniczy pięćdziesiątki
bilet na pięćdziesiątkę
pięćdziesiątka jedzie, (nie) jeździ, (nie) kursuje, odjechała, podjeżdża, (nie) pojedzie; pięćdziesiątka gdzieś nie dojeżdża; pięćdziesiątka się gdzieś nie zatrzymuje; pięćdziesiątka gdzieś (nie) skręca; komuś uciekła pięćdziesiątka; pięćdziesiątka się wykoleiła
jeździć, pojechać pięćdziesiątką
wsiąść/wsiadać; przesiąść się do pięćdziesiątki
przesiąść się; czekać na pięćdziesiątkę

Cytaty

[...] przejazd kilkunastu kilometrów z osiedla Kurdwanów na Krowodrzę Górkę, szybkim tramwajem, pięćdziesiątką, który niemal na całej swojej trasie, w tym także przez miasto, ma zielone światło, to niemal science fiction.

źródło: Internet

W niedzielę przez cały dzień zawieszona będzie „pięćdziesiątka”, a autobusy linii nr 80 kursować będą tylko do pętli Rudnicze.

źródło: Internet

Rano z zajezdni wyjechały tylko dwa autobusy. O 4.25 podmiejska pięćdziesiątka, a po 5 - trójka.

źródło: Internet

Odmiana

część mowy: rzeczownik

rodzaj gramatyczny: ż

	liczba pojedyncza	liczba mnoga
M.	pięćdziesiątka	pięćdziesiątki
D.	pięćdziesiątki	pięćdziesiątek

C.	pięćdziesiątce	pięćdziesiątkom
B.	pięćdziesiątkę	pięćdziesiątki
N.	pięćdziesiątką	pięćdziesiątkami
Ms.	pięćdziesiątce	pięćdziesiątkach
W.	pięćdziesiątko	pięćdziesiątki

3. osoby

Definicja

pięćdziesięcioosobowa grupa

Noty o użyciu

Wyraz zwykle używany zamiast liczebnika pięćdziesięcioro.

Kwalifikacja tematyczna

KATEGORIE FIZYCZNE Ilość, liczby i liczenie szczegółowe określenia ilości

Połączenia

czołowa; finałowa, zwycięska pięćdziesiątka
pięćdziesiątka dzieci; uczniów; graczy, zawodników; posłów

Cytaty

	Pięćdziesiątka najlepszych zawodników, dziewczęta i chłopcy, pojedzie w nagrodę na sportowe wakacje zorganizowane przez Polski Związek Piłki Nożnej. źródło: NKJP: (EMKA): Puchar Kuchara w Nowym Sączu, Dziennik Polski, 2001-04-25
	Jeden z naszych miesięczników wybrał niedawno pięćdziesiąt najbardziej wpływowych w Polsce kobiet. Lista jak lista, ustalono jakieś kryteria. Tak czy owak, wybrano tę pięćdziesiątkę. źródło: NKJP: Henryka Bochniarz, Jacek Santorski: Bądź sobą i wygraj: 10 podpowiedzi dla aktywnej kobiety, 2003
	Pięćdziesiątkę osób w najtrudniejszej sytuacji wytypuje specjalna komisja, ale później chyba będzie trzeba zorganizować losowanie - powiedział nam Bolesław Łączyński, wójt Szczucina. źródło: NKJP: Bezrobotni na wały, Dziennik Polski, 2002-07-04
	Żeromski, wielki patron krytycznego patriotyzmu, wypadł z pierwszej pięćdziesiątki najpopularniejszych w Polsce pisarzy [...]. źródło: NKJP: Michał Cichy, Gazeta Wyborcza, 1997-03-14

Odmiana

część mowy: rzeczownik

rodzaj gramatyczny: ż

	liczba pojedyncza	liczba mnoga
M.	pięćdziesiątka	pięćdziesiątki
D.	pięćdziesiątki	pięćdziesiątek

C.	pięćdziesiątce	pięćdziesiątkom
B.	pięćdziesiątkę	pięćdziesiątki
N.	pięćdziesiątką	pięćdziesiątkami
Ms.	pięćdziesiątce	pięćdziesiątkach
W.	pięćdziesiątko	pięćdziesiątki

Składnia

pięćdziesiątka

(KOGO)

4. wiek

Definicja

pot.

wiek osoby, która ma 50 lat

Noty o użyciu

Wyraz zapisywany niekiedy w cudzysłowie.

Kwalifikacja tematyczna

CZŁOWIEK JAKO ISTOTA FIZYCZNA Bieg życia dorastanie i dojrzałość

Połączenia

ktoś pod pięćdziesiątkę
ktoś przed pięćdziesiątką
facet, kobieta, kobiety, ludzie, mężczyzna, mężczyźni, osoby, panie, panowie po pięćdziesiątce, ktoś dobrze, grubo, ledwie, niewiele, trochę po pięćdziesiątce
komuś strzeliła, stuknęła pięćdziesiątka
nie mieć jeszcze; dobiegać pięćdziesiątki
mieć (już, ponad, prawie), przekroczyć, skończyć pięćdziesiątkę, mieć pięćdziesiątkę na karku
dobiegać, dobijać, dochodzić, zbliżać się do pięćdziesiątki
wyglądać góra na pięćdziesiątkę
być przed pięćdziesiątką
być, mieć nieźle po pięćdziesiątce

Cytaty

	Olga Boznańska była osobą nieco ekscentryczną – liczyła sobie około pięćdziesiątki, niska i szczupła, miała ciemne, wyraziste oczy i drobną, przesadnie upudrowaną twarz, co czyniło ją podobną do pierrota. źródło: NKJP: Maria Rostworowska: Portret za mgłą: opowieść o Oldze Boznańskiej, 2003
	[...] chociaż nagrodzeni nie są debiutantami (przeciętna wieku znacznie przekracza pięćdziesiątkę), to jednak na liście odnajdujemy zastanawiająco niewiele znanych nazwisk. źródło: NKJP: Wojciech Orliński: Stypendia ministra kultury, Gazeta Wyborcza, 1997-06-11
	Szwedzi po pięćdziesiątce nie znają języków, a biura stawiają warunek: przyślą ludzi, ale na miejscu musi być ktoś, kto choć trochę włada szwedzkim. źródło: NKJP: Cezary Łazarewicz: Sanatorium pod koroną i marką, Gazeta Wyborcza, 1998-05-22
	W Chełmie liczba bezrobotnych po „pięćdziesiątce” zmniejszyła się w ubiegłym roku o 269 (w lipcu ubiegłego roku wynosiła 1819). źródło: Internet

Odmiana

część mowy: rzeczownik

rodzaj gramatyczny: ż

	liczba pojedyncza	liczba mnoga
M.	pięćdziesiątka	pięćdziesiątki
D.	pięćdziesiątki	pięćdziesiątek

C.	pięćdziesiątce	pięćdziesiątkom
B.	pięćdziesiątkę	pięćdziesiątki
N.	pięćdziesiątką	pięćdziesiątkami
Ms.	pięćdziesiątce	pięćdziesiątkach
W.	pięćdziesiątko	pięćdziesiątki

Inne uwagi

Zwykle lp

5. prędkość

Definicja

pot.

prędkość 50 kilometrów na godzinę

Noty o użyciu

Wyraz zapisywany niekiedy w cudzysłowie.

Kwalifikacja tematyczna

CZŁOWIEK I TECHNIKA Transport transport lądowy

Połączenia

dopuszczalna, przepisowa pięćdziesiątka
jazda pięćdziesiątką
ograniczenie prędkości do pięćdziesiątki
gdzieś obowiązuje pięćdziesiątka
przekroczyć pięćdziesiątkę, mieć pięćdziesiątkę na liczniku
grzać, jechać, mknąć, pędzić, wlec się; ruszyć pięćdziesiątką
rozpędzić się, zwolnić do pięćdziesiątki, obniżyć, ograniczyć, zmniejszyć, zwiększyć prędkość do pięćdziesiątki, wyhamować do pięćdziesiątki

Cytaty

	Nie mogłem się rozpędzić, bo przede mną toczył się pięćdziesiątką stary trabant, a z naprzeciwka jechał sznur ciężarówek. źródło: NKJP: Michał Bielecki (Stanisław Bieniasz): Dziewczyna z Banku Prowincjonalnego S. A., 1997
	Każe się jechać pięćdziesiątką na wielu miejskich obwodnicach, bo są w granicach miasta, mimo że droga jest w szczerym polu. źródło: NKJP: Sprawozdanie stenograficzne z obrad Sejmu RP z dnia 16.03.2000
	[...] kierowca z prędkością 109 km na godzinę (dozwolona jest „pięćdziesiątka”) przejeżdża przez skrzyżowanie na czerwonym świetle. Na szczęście na pasach nie ma w tym momencie pieszych. źródło: Internet
	To jakiś absurd. Ulica jest szeroka, a ruch niewielki. „Pięćdziesiątka” nie ma żadnego uzasadnienia – bulwersują się czytelnicy. źródło: Internet

Odmiana

część mowy: rzeczownik

rodzaj gramatyczny: ż

	liczba pojedyncza	liczba mnoga
M.	pięćdziesiątka	pięćdziesiątki
D.	pięćdziesiątki	pięćdziesiątek

C.	pięćdziesiątce	pięćdziesiątkom
B.	pięćdziesiątkę	pięćdziesiątki
N.	pięćdziesiątką	pięćdziesiątkami
Ms.	pięćdziesiątce	pięćdziesiątkach
W.	pięćdziesiątko	pięćdziesiątki

Inne uwagi

Zwykle lp

6. pieniądze

Definicja

pot.

moneta lub banknot o nominale pięćdziesięciu jednostek

Noty o użyciu

Wyraz zapisywany niekiedy w cudzysłowie.

Kwalifikacja tematyczna

CZŁOWIEK W SPOŁECZEŃSTWIE Finanse waluta

Relacje znaczeniowe

hiperonimy:

pieniądz

Połączenia

fałszywa, podrobiona pięćdziesiątka
plik, zwitek pięćdziesiątek
drukować fałszywe pięćdziesiątki, podrabiać, powielać pięćdziesiątki, wprowadzać w obieg fałszywe pięćdziesiątki
płacić pięćdziesiątkami, zapłacić za coś fałszywą pięćdziesiątką
rozmienić jakiś banknot na pięćdziesiątki
wypłacić komuś w pięćdziesiątkach

Cytaty

	W 1996 r. pojawiły się jeszcze lepiej chronione przed fałszerstwami, nowe, zmienione graficznie, jednak z zachowaniem dotychczasowego stylu, studolarówki, a rok później zmodernizowane pięćdziesiątki. źródło: NKJP: Świat na zielono, Dziennik Polski, 1999-12-31
	Na biurku lekarza - jak mówią funkcjonariusze - położył 300 złotych: dwie setki i dwie pięćdziesiątki, wszystkie odpowiednio przygotowane wcześniej przez policyjnych speców od techniki operacyjnej. źródło: NKJP: Sylwia Bławat: Oczom nie wierzył... kiedy wpadli policjanci, Echo Dnia, 2006-03-09
	W bocznej kieszeni spodni miał tylko idiotyczny amerykański bilon, który [...] rozsypał mu się przy kontroli, a w drugiej kieszeni portfel z banknotami – parę stów, pięćdziesiątka, resztka dolarów z diety. źródło: NKJP: Piotr Siemion: Finimondo, 2004
	Zadzwoniłam do banku, z przerażeniem w głosie, że może zapomniałam zabrać, że może pani zapomniała mi dać drugi plik banderolowanych pięćdziesiątek… źródło: Internet
	Nowa „dwudziestka” pojawi się w obiegu jesienią, w przyszłym roku „pięćdziesiątka”, a za 2 lata „setka”. Nie zdecydowano, czy modyfikowane będą banknoty 5- i 10-dolarowe. źródło: Internet

Odmiana

część mowy: rzeczownik

rodzaj gramatyczny: ż

	liczba pojedyncza	liczba mnoga
M.	pięćdziesiątka	pięćdziesiątki
D.	pięćdziesiątki	pięćdziesiątek

C.	pięćdziesiątce	pięćdziesiątkom
B.	pięćdziesiątkę	pięćdziesiątki
N.	pięćdziesiątką	pięćdziesiątkami
Ms.	pięćdziesiątce	pięćdziesiątkach
W.	pięćdziesiątko	pięćdziesiątki

7. alkohol

Definicja

pot.

50 mililitrów jakiegoś alkoholu

Noty o użyciu

Wyraz zapisywany niekiedy w cudzysłowie.

Kwalifikacja tematyczna

CODZIENNE ŻYCIE CZŁOWIEKA Jedzenie i jego przygotowanie używki

Połączenia

pięćdziesiątka brandy, czystej, koniaku, rumu, spirytusu, wódki…
strzelić, walnąć sobie, wlać w siebie, wychylić, wypić; nalać sobie; zamówić; postawić komuś pięćdziesiątkę

Cytaty

	Umiała ugotować, upiec ciasto, zabawić się. Nie piła. Okazyjnie pięćdziesiątkę lub dwie. źródło: NKJP: Hugo-bader, Cezary Łazarewicz: Wysoki Sądzie, Gazeta Wyborcza, 1992-12-16
	Dwaj osiemnastoletni młodzieńcy, którzy stają do wiosennego poboru, popijają piwo wzmacniane pięćdziesiątką. źródło: NKJP: Piotr Lipiński: Chcę umrzeć, Gazeta Wyborcza, 1995-05-25
	Najprościej można powiedzieć tak: nigdy nie zdarzyło się, żebym mógł poprzestać na jednym kieliszku. Pierwsza pięćdziesiątka czy setka powodowała chęć dalszego picia. źródło: NKJP: Anna Dodziuk, Włodzimierz Kamecki: Wyjść z matni : proste rozmowy o zgubnym nałogu, 1994
	Ewa brawurowo chlapnęła z gwinta kolejną pięćdziesiątkę koniaku. źródło: NKJP: Joanna Szymczyk: Ewa i złoty kot, 2004
	- Czyli adrenalina powinna być zakazana? - Tak. Powinna ją raczej zastąpić „pięćdziesiątka” brandy, choć w sporcie u studentów jest uważana za środek dopingujący. źródło: NKJP: Leszek Budrewicz: Odstawmy adrenalinę, Gazeta Wyborcza, 1993-05-29

Odmiana

część mowy: rzeczownik

rodzaj gramatyczny: ż

	liczba pojedyncza	liczba mnoga
M.	pięćdziesiątka	pięćdziesiątki
D.	pięćdziesiątki	pięćdziesiątek

C.	pięćdziesiątce	pięćdziesiątkom
B.	pięćdziesiątkę	pięćdziesiątki
N.	pięćdziesiątką	pięćdziesiątkami
Ms.	pięćdziesiątce	pięćdziesiątkach
W.	pięćdziesiątko	pięćdziesiątki

Składnia

pięćdziesiątka

(CZEGO)

8.a dystans

Definicja

pot.

dystans 50 metrów lub 50 kilometrów

Noty o użyciu

Wyraz zapisywany niekiedy w cudzysłowie.

Kwalifikacja tematyczna

CODZIENNE ŻYCIE CZŁOWIEKA Sport dyscypliny, imprezy i rozgrywki sportowe

Połączenia

bieg; czas, wynik na pięćdziesiątkę
pokonać; przebiec, przepłynąć pięćdziesiątkę
startować, wystartować na pięćdziesiątkę

Cytaty

	Trener Budny myślał nawet o wycofaniu swego zawodnika z najcięższego z mistrzowskich dystansów. Tym bardziej, że Łuszczek biegał „pięćdziesiątkę” tylko trzy razy w życiu. źródło: Internet
	Pozdrawiam wszystkich narciarzy biegowych, tych, którzy jeszcze nie startowali, zapraszam w marcu do Jakuszyc na 31 Bieg Piastów, a prawdziwych twardzieli do zmierzenia się z głównym dystansem, czyli pięćdziesiątką. źródło: Internet
	W igrzyskach wystartuje wprawdzie na 50 i 100 m stylem dowolnym, ale zamierza się skupić na „pięćdziesiątce”. źródło: Internet
	Spodziewaliśmy się, że Piotrek dobrze popłynie na pięćdziesiątkę [...]. źródło: Internet
	Uczestnicy imprezy staną przed nie lada wyzwaniem: trzeba będzie pokonać na zmianę spory dystans rowerem, kajakiem i pieszo. Najodważniejsi wybiorą 100 km, bardziej zachowawczy zmierzą się z pięćdziesiątką. źródło: Internet

Odmiana

część mowy: rzeczownik

rodzaj gramatyczny: ż

	liczba pojedyncza	liczba mnoga
M.	pięćdziesiątka	pięćdziesiątki
D.	pięćdziesiątki	pięćdziesiątek

C.	pięćdziesiątce	pięćdziesiątkom
B.	pięćdziesiątkę	pięćdziesiątki
N.	pięćdziesiątką	pięćdziesiątkami
Ms.	pięćdziesiątce	pięćdziesiątkach
W.	pięćdziesiątko	pięćdziesiątki

8.b wyścigi

Definicja

pot.

wyścigi na dystansie 50 metrów lub 50 kilometrów

Noty o użyciu

Wyraz zapisywany niekiedy w cudzysłowie.

Kwalifikacja tematyczna

CODZIENNE ŻYCIE CZŁOWIEKA Sport dyscypliny, imprezy i rozgrywki sportowe

Relacje znaczeniowe

hiperonimy:

wyścig

Połączenia

zwycięzca; finał, półfinał pięćdziesiątki
nie ukończyć pięćdziesiątki
przegrać, wygrać pięćdziesiątkę

Cytaty

Znowu nie wygrałem pięćdziesiątki w Holmenkollen - mówił smutny po biegu [...]. - Jestem już trochę zmęczony olimpijskim sezonem [...].

źródło: NKJP: (AS): Smutny Daehlie, Dziennik Polski, 1998-03-16

Na trasie olimpijskiej „pięćdziesiątki” miał pecha - złamał nartę i nie mogąc kontynuować biegu wycofał się z trasy.

źródło: NKJP: Wojciech Szatkowski: Ubierał się u niego prezydent Mościcki, Dziennik Polski, 2002-08-20

Jeszcze bardziej emocjonująca była delfinowa pięćdziesiątka, w której Artur przegrał o włos z Michałem Bujakiem (Jedynka Łódź).

źródło: Internet

Odmiana

część mowy: rzeczownik

rodzaj gramatyczny: ż

	liczba pojedyncza	liczba mnoga
M.	pięćdziesiątka	pięćdziesiątki
D.	pięćdziesiątki	pięćdziesiątek

C.	pięćdziesiątce	pięćdziesiątkom
B.	pięćdziesiątkę	pięćdziesiątki
N.	pięćdziesiątką	pięćdziesiątkami
Ms.	pięćdziesiątce	pięćdziesiątkach
W.	pięćdziesiątko	pięćdziesiątki

Frazeologizmy

wyjące pięćdziesiątki

Data ostatniej modyfikacji: 14.02.2014