krzesić (ogień) - Wielki słownik języka polskiego PAN

1.

rzad. uderzając o kamień innym kamieniem, żelazem lub krzesiwem, drewnem o drewno albo innymi przedmiotami o siebie powodować powstawanie iskier

Kwalifikacja tematyczna

KATEGORIE FIZYCZNE

Cechy i właściwości materii

temperatura i ogień

CZŁOWIEK I TECHNIKA

Energia

źródła energii

Relacje znaczeniowe

synonimy:

krzesać
wykrzesywać

Cytaty

Sięgnęła do torebki, gdzie trzyma cygarnicę, wyjęła papierosa, znowu grzebie w torebce w poszukiwaniu zapałek, drżącymi palcami krzesi ogień, zaciąga się dymem.

źródło: KWJP: Stanisław Załuski: W cieniu tyrana, 2014

Odmiana

część mowy: czasownik

aspekt: niedokonany

Tryb oznajmujący

Czas teraźniejszy

	liczba pojedyncza	liczba mnoga
1 os.	krzeszę	krzesimy
2 os.	krzesisz	krzesicie
3 os.	krzesi	krzeszą

Czas przeszły

	liczba pojedyncza			liczba mnoga
	m	ż	n	mo	-mo
1 os.	krzesiłem +(e)m krzesił	krzesiłam +(e)m krzesiła	krzesiłom +(e)m krzesiło	krzesiliśmy +(e)śmy krzesili	krzesiłyśmy +(e)śmy krzesiły
2 os.	krzesiłeś +(e)ś krzesił	krzesiłaś +(e)ś krzesiła	krzesiłoś +(e)ś krzesiło	krzesiliście +(e)ście krzesili	krzesiłyście +(e)ście krzesiły
3 os.	krzesił	krzesiła	krzesiło	krzesili	krzesiły

bezosobnik: krzeszono

Czas przyszły

	liczba pojedyncza			liczba mnoga
	m	ż	n	mo	-mo
1 os.	będę krzesił będę krzesić	będę krzesiła będę krzesić	będę krzesiło będę krzesić	będziemy krzesili będziemy krzesić	będziemy krzesiły będziemy krzesić
2 os.	będziesz krzesił będziesz krzesić	będziesz krzesiła będziesz krzesić	będziesz krzesiło będziesz krzesić	będziecie krzesili będziecie krzesić	będziecie krzesiły będziecie krzesić
3 os.	będzie krzesił będzie krzesić	będzie krzesiła będzie krzesić	będzie krzesiło będzie krzesić	będą krzesili będą krzesić	będą krzesiły będą krzesić

Tryb rozkazujący

	liczba pojedyncza	liczba mnoga
1 os.		krześmy
2 os.	krześ	krzeście

Tryb warunkowy

	liczba pojedyncza			liczba mnoga
	m	ż	n	mo	-mo
1 os.	krzesiłbym bym krzesił	krzesiłabym bym krzesiła	krzesiłobym bym krzesiło	krzesilibyśmy byśmy krzesili	krzesiłybyśmy byśmy krzesiły
2 os.	krzesiłbyś byś krzesił	krzesiłabyś byś krzesiła	krzesiłobyś byś krzesiło	krzesilibyście byście krzesili	krzesiłybyście byście krzesiły
3 os.	krzesiłby by krzesił	krzesiłaby by krzesiła	krzesiłoby by krzesiło	krzesiliby by krzesili	krzesiłyby by krzesiły

bezosobnik: krzeszono by

bezokolicznik: krzesić

imiesłów przysłówkowy współczesny: krzesząc

gerundium: krzeszenie

	liczba pojedyncza	liczba mnoga
M.	krzeszenie	krzeszenia
D.	krzeszenia	krzeszeń
C.	krzeszeniu	krzeszeniom
B.	krzeszenie	krzeszenia
N.	krzeszeniem	krzeszeniami
Ms.	krzeszeniu	krzeszeniach
W.	krzeszenie	krzeszenia

imiesłów przymiotnikowy czynny: krzeszący

	liczba pojedyncza
	m1	m2	m3	n1, n2	ż
	M.	krzeszący	krzeszący	krzeszący	krzeszące	krzesząca
D.	krzeszącego	krzeszącego	krzeszącego	krzeszącego	krzeszącej
C.	krzeszącemu	krzeszącemu	krzeszącemu	krzeszącemu	krzeszącej
B.	krzeszącego	krzeszącego	krzeszący	krzeszące	krzeszącą
N.	krzeszącym	krzeszącym	krzeszącym	krzeszącym	krzeszącą
Ms.	krzeszącym	krzeszącym	krzeszącym	krzeszącym	krzeszącej

	liczba mnoga
	p1	m1 ndepr	m1 depr	pozostałe
	M.	krzeszący	krzeszący	krzeszące	krzeszące
D.	krzeszących	krzeszących	krzeszących	krzeszących
C.	krzeszącym	krzeszącym	krzeszącym	krzeszącym
B.	krzeszących	krzeszących	krzeszących	krzeszące
N.	krzeszącymi	krzeszącymi	krzeszącymi	krzeszącymi
Ms.	krzeszących	krzeszących	krzeszących	krzeszących

imiesłów przymiotnikowy bierny: krzeszony

	liczba pojedyncza
	m1	m2	m3	n1, n2	ż
	M.	krzeszony	krzeszony	krzeszony	krzeszone	krzeszona
D.	krzeszonego	krzeszonego	krzeszonego	krzeszonego	krzeszonej
C.	krzeszonemu	krzeszonemu	krzeszonemu	krzeszonemu	krzeszonej
B.	krzeszonego	krzeszonego	krzeszony	krzeszone	krzeszoną
N.	krzeszonym	krzeszonym	krzeszonym	krzeszonym	krzeszoną
Ms.	krzeszonym	krzeszonym	krzeszonym	krzeszonym	krzeszonej

	liczba mnoga
	p1	m1 ndepr	m1 depr	pozostałe
	M.	krzeszeni	krzeszeni	krzeszone	krzeszone
D.	krzeszonych	krzeszonych	krzeszonych	krzeszonych
C.	krzeszonym	krzeszonym	krzeszonym	krzeszonym
B.	krzeszonych	krzeszonych	krzeszonych	krzeszone
N.	krzeszonymi	krzeszonymi	krzeszonymi	krzeszonymi
Ms.	krzeszonych	krzeszonych	krzeszonych	krzeszonych

odpowiednik aspektowy: skrzesić

Składnia

	+	krzesić	+	CO + (CZYM)
	+	krzesić	+	CO + (z CZEGO)

Pochodzenie

psł. *krěsiti 'przywracać do życia, ożywiać'

Por. st.pol. krzesić 'przywracać do życia' (stąd wskrzesić) i 'podnosić, dźwigać w górę'. Zn. 'powodować powstawanie iskier' w wyniku pomieszania z czasownikiem krzesać (por. Sław).