namiestnik - Wielki słownik języka polskiego PAN

1.

osoba reprezentująca i zastępująca władcę na określonym terytorium

CZŁOWIEK W SPOŁECZEŃSTWIE

Funkcjonowanie państwa

władza państwowa

nowy; cywilny, wojskowy; okupacyjny; cesarski, królewski, książęcy; perski, rzymski namiestnik; namiestnik nowogrodzki
namiestnik cara, cesarza, cezara, króla, papieża, władcy; krain, prowincji; Afryki, Galicji, Egiptu, Królestwa Polskiego, Niderlandów Austriackich (Habsburskich), Pomorza Gdańskiego, Prus Książęcych, Rzeszy, Syrii, Śląska, Wielkiego Księstwa Poznańskiego...
pretor lub namiestnik; protektor i namiestnik
funkcja, rządy, stanowisko, tytuł, urząd namiestnika
zamach na namiestnika
namiestnik kieruje, sprawuje nadzór, władzę, zarządza; podpisał
ustanowić, wyznaczyć namiestnika; mianować namiestników
być, zostać namiestnikiem
powołać na namiestnika

	Krajowa Rada Szkolna została utworzona decyzją cesarza w 1867 r. Przewodniczył jej namiestnik, któremu od 1890 r. dodano stałego zastępcę w randze wiceprezydenta, który faktycznie kierował radą. źródło: NKJP: Wojciech Witkowski: Historia administracji w Polsce 1764-1989, 1997
	W 1903 r. utworzone zostało stanowisko namiestnika Dalekiego Wschodu z bardzo rozległymi kompetencjami w dziedzinie wojskowej i politycznej. źródło: NKJP: Janusz Pajewski, Historia powszechna 1871-1918, 1994
	Namiestnikiem Galicji aż do 1908 r. i marszałkiem krajowym aż do upadku monarchii był zawsze polski arystokrata. źródło: NKJP: Stefan Kieniewicz: Historia Polski 1795-1918, 1996
	O Zamku Królewskim w Warszawie w XIX w. pisze Autor w rozdziale szóstym. Wspomina on o wielu inicjatywach związanych z uporządkowaniem otoczenia budowli, o projekcie rozbudowy Zamku przez Kubickiego i Idźkowskiego, o zmianach jakie nastąpiły w ciągu lat niewoli, kiedy rezydowali tam kolejni namiestnicy carscy. źródło: NKJP: Aleksander Król, Piotr Biegański: RECENZJE I ARTYKUŁY RECENZYJNE, Kronika Warszawy, 1970
	Wśród zasług wymienia się wprowadzenie starostów jako namiestników królewskich, scentralizowanie rozproszonej od dwóch stuleci władzy, upowszechnienie twardej waluty tzw. grosza czeskiego na miejsce czarnego srebra i wszelkich lichych denarów. źródło: NKJP: Między ambicją a przemijaniem, Dziennik Polski, 2001-11-08

Odmiana

część mowy: rzeczownik

rodzaj gramatyczny: m1

	liczba pojedyncza	liczba mnoga
M.	namiestnik	namiestnicy	ndepr
M.	namiestnik	namiestniki	depr
D.	namiestnika	namiestników
C.	namiestnikowi	namiestnikom
B.	namiestnika	namiestników
N.	namiestnikiem	namiestnikami
Ms.	namiestniku	namiestnikach
W.	namiestniku	namiestnicy	ndepr
W.	namiestniku	namiestniki	depr

Składnia

+

namiestnik

+

(CZEGO)

Pochodzenie

Od dawnego pol. namiast 'zamiast', które od wyrażeń przyimkowych *na město 'na miejsce', *na městě 'na miejscu' od psł. město 'miejsce'; zob. miasto, miast