-
1.
władca rozległej i potężnej monarchii -
CZŁOWIEK W SPOŁECZEŃSTWIE
Funkcjonowanie państwa
władza państwowa -
hiperonimy: monarcha
-
- nowy, ostatni, pierwszy, późniejszy, przyszły; dziedziczny, prawowity cesarz; cesarz bizantyjski, chiński, niemiecki, rzymski, rzymsko-niemiecki, wschodniorzymski, zachodniorzymski
- dwaj, obaj, trzej cesarze; czterech, trzech cesarzy
- cesarz Barbarossa, Ferdynand I Habsburg, Franciszek Józef, Justynian, Karol IV, Karol V Habsburg, Napoleon, Napoleon III, Otton I Wielki; Akihito, Hirohito; dynastii Han
- cesarz Austrii, Bizancjum, Brazylii, Etiopii, Indii, Japonii, Konstantynopola, Niemiec, Rosji, Rzeszy, Świętego Cesarstwa Rzymskiego Narodu Niemieckiego; Francuzów, Mogołów
- cesarz z dynastii (Habsburgów, Karolingów, Luksemburgów, Ming, Tang...; macedońskiej, mandżurskiej, saskiej...)
- cesarze i królowie, cesarze i papieże
- doradca, sprzymierzeniec; córka, syn, zięć, żona; kochanka; panowanie; imię; wojska cesarza; siedziba, władza cesarzy
- wierność cesarzowi
- list, poselstwo do cesarza; niezależność, zależność od cesarza; audiencja u cesarza
- bunt, powstanie, rebelia, rewolta, spisek, walka... przeciwko cesarzowi
- anegdota, bajka, historia, opowieść... o cesarzu
- podległy, posłuszny, wierny cesarzowi
- niezależny, zależny od cesarza
- cesarz panuje
- służyć, złożyć hołd cesarzowi
- być, obwołać, obwołać się, ogłosić, zostać cesarzem
- należeć; odwołać się; udać się; wysłać coś, zwrócić się / zwracać się (z prośbą, ze skargą) do cesarza; uniezależnić się; otrzymać coś, uzyskać coś od cesarza; interweniować; wyjednać coś, wystarać się o coś, zabiegać o coś u cesarza
- wystąpić, zbuntować się przeciwko cesarzowi
- koronować, koronować się, wybrać na cesarza; intronizowany na cesarza
- wymusić coś; zrobić wrażenie na cesarzu
- z ramienia cesarza; mediacje, napięcie, pertraktacje, pokój, porozumienie, rokowania, spór, ugoda, układ, walka, wojna między/pomiędzy cesarzem a/i kimś
-
Przełomowe wydarzenie w dziejach Rzymu nastąpiło w czasach Konstantyna Wielkiego. Cesarz wybudował nowe miasto na miejscu greckiego Bizancjum nad Bosforem i nazwał od swego imienia Konstantynopolem.
źródło: NKJP: Marek Borucki: Polacy w Rzymie : od czasów Mieszka I do Jana Pawła II, 1995
Ekscelencja wrócił z Wiednia oszołomiony, zachwycony, szczęśliwy. Jego półtoragodzinna audiencja u cesarza wywołała sensację w kołach politycznych i w prasie całej
monarchii.źródło: NKJP: Jan Parandowski: Niebo w płomieniach, 1988
-Potrafię rozmawiać z każdym - z chłopem z Radłowa, ze studentem, z tobą, z prezydentem Rzeczypospolitej, z cesarzem Japonii - mówi prof. Ziejka.
źródło: NKJP: Rektor, Dziennik Polski, 2003-11-22
Osiemdziesiąt narodów Etiopii mówi ponad dwustu osiemdziesięcioma językami. [...] Etniczną mozaikę utrzymywała w ramach jednego państwa jedna wiara i jedna dynastia cesarzy.
źródło: NKJP: Olga Stanisławska: Cesarz wraca, Gazeta Wyborcza, 1994-07-29
Na dysputy teologów nakładają się z czasem ekonomia i walka o władzę. Z cesarzami w stolicy rywalizują klasztory na prowincji, czerpiące swoje bogactwo i wpływy z ikon i relikwii.
źródło: NKJP: Ewa Kuryluk: Veraikon i Weronika, Gazeta Wyborcza, 1997-12-19
-
część mowy: rzeczownik
rodzaj gramatyczny: m1
liczba pojedyncza liczba mnoga M. cesarz
cesarze
cesarzowie
ndepr cesarze
depr D. cesarza
cesarzy
cesarzów
C. cesarzowi
cesarzom
B. cesarza
cesarzy
cesarzów
N. cesarzem
cesarzami
Ms. cesarzu
cesarzach
W. cesarzu
cesarze
cesarzowie
ndepr cesarze
depr -
psł. *cěsař
z germ. kaisar
Ostatecznym źródłem wyrazu jest łac. Caesar 'Kędzierzawy', przydomek rzymskiego cesarza Gajusza Juliusza Cezara (101–44 p.n.e.).