wertykał

Przecięcie się przedłużenia osi obrotu Ziemi (oś świata) ze sferą niebieską wytycza północny (Bn) i południowy (Bs) biegun świata. Duże koło przechodzące przez bieguny świata oraz zenit i nadir nazywane jest południkiem astronomicznym, a ściślej: południkiem miejscowym. Prostopadłe do niego koło, przechodzące przez zenit i nadir, nazywane jest pierwszym wertykałem.

źródło: Internet: nauticalissues.com

[...] promień krzywizny pierwszego wertykału jest największy, więc krzywizna jest najmniejsza.

źródło: Internet: uriasz.am.szczecin.pl

Niech przez punkt wschodu Słońca przechodzi wertykał (w jego płaszczyźnie leży linia przesilenia letniego), wówczas kąt dwuścienny między płaszczyznami — wertykału i południka — jest azymutem wschodu Słońca w dniu przesilenia letniego.

źródło: Urania 11/1980 (books.google.pl)

Szwajcar, Daniel Bernoulli (1700-82), opisał koncepcję łącznego wyznaczenia czasu, szerokości geograficznej i azymutu punktu ziemskiego z przejść par gwiazd przez dwa wertykały.

źródło: Internet: geoforum.pl

Koła wertykalne lub też wierzchołkowe (wertykały), są to wszystkie koła wielkie przechodzące przez zenit i nadir. Jeden z wertykałów prostopadły do lokalnego południka astronomicznego oraz przecinający punkty wschodu i zachodu nazywa się pierwszym wertykałem.

źródło: Internet: knsa.pl