zaduszki

Szczególne znaczenie w życiu obrzędowym miały cykle zaduszek wiosennych i jesiennych. Urządzano wtedy uczty (białoruskie dziady), zostawiano jedzenie dla zmarłych, palono ogniska w celu ogrzania dusz. Ślady takich zachowań przetrwały na ziemiach polskich aż do XV w., a współczesne palenie świateł na grobach w wigilię Zaduszek (1 XI) można uznać za pozostałość palenia ogni w zaduszki pogańskie.

źródło: NKJP: Andrzej Chwalba, (red.):Obyczaje w Polsce: od średniowiecza do czasów współczesnych: praca zbiorowa, 2004

Do dziś w pierwszy wtorek po Wielkanocy - tak jak przed wiekami - w pobliżu mogiły Krakusa gromadzi się gwarny tłum, nie zdający sobie sprawy, iż uczestniczy w przedziwnej stypie pogrzebowej, w zaduszkach wiosennych. To właśnie Rękawka była przed wiekami miejscem przedwiecznego kultu zmarłych. Była dla Słowian uroczystością zaduszną, wypartą - choć nieskutecznie - przez zaduszki jesienne [...].

źródło: NKJP: Sekret Rękawki, Dziennik Polski, 2002-03-30

W drugiej poł. XVI wieku zaduszki obchodzono w pierwszym dniu wiosny. Sadzono gaiki, by dusze zmarłych, wracające jako ptaki, miały gdzie odpocząć.

źródło: NKJP: Marian Satała: Kraków na Rękawce, Gazeta Krakowska

W odległych wiekach, jeszcze przed przyjęciem chrześcijaństwa, na ziemiach słowiańskich około 25 grudnia, czyli w okresie zimowego przesilenia słońca, świętowano początek nowego cyklu wegetacyjnego. Odbywały się wtedy wielkie święta agrarne z licznymi elementami magii hodowlanej i rolniczej. Natomiast w dniu poprzedzającym – zimowe zaduszki, czyli święta ku czci zmarłych.

źródło: Aleksandra Pajek: Wigilia Bożego Narodzenia, 2007-12-19 (muzeum-radom.pl/gazeta-kufer)