gradualistyczny

Właściwy wiekom średnim gradualistyczny światopogląd, który człowiekowi wyznaczał odpowiednie miejsce zarówno w hierarchii bytów stworzonych [...], jak i w hierarchii społecznej, był głęboko zakorzenionym stylem myślenia.

źródło: NKJP: Jerzy Ziomek: Renesans, 1973

Podstawowe kanony filozofii i kultury chrześcijańskiej, mające silny wpływ na twórczość literacką, stworzyli tzw. ojcowie Kościoła w postaci gradualistycznego obrazu świata. W ich koncepcji rzeczywistość była zamkniętą i stałą hierarchią bytów oraz zjawisk, na której szczycie znajdował się Bóg, a następnie stworzeni przez niego ludzie i rzeczy.

źródło: Internet: portalwiedzy.onet.pl

[...] Pseudo-Dionizy Areopagita stosujący kategorie filozoficzne znajdowane uprzednio u myślicieli hellenistycznych, u św. Pawła i neoplatoników [...] przedstawił wpływową w wiekach średnich gradualistyczną koncepcję hierarchii bytów [...].

źródło: Bogdan Szlachta: Stosunki państwo - Kościół w historii zachodniej myśli polityczne (jaszczur.czn.uj.edu.pl)

Dualistyczny schemat bytu metafizyki zachodniej radykalnie przeciwstawiający człowieka (jako ducha, intelekt) reszcie świata zastąpiony tu zostaje schematem gradualistycznym, w którym przyroda, wykształcając dzięki swojej nieskończonej zdolności twórczej wielość coraz bardziej rozwiniętych form, umieszcza na szczycie hierarchii bytów człowieka [...].

źródło: NKJP: Ryszard Panasiuk: Filozofia : historia i współczesność : studia, odczyty, eseje, 2001