UKRYJ ODMIANĘ ROZWIŃ WSZYSTKO DRUKUJ

kołowrotek

Chronologizacja

1545, SPXVI
Inne znaczenie: 'rodzaj narzędzia tortur'

Odmiana

część mowy: rzeczownik

rodzaj gramatyczny: m3

	liczba pojedyncza	liczba mnoga
M.	kołowrotek	kołowrotki
D.	kołowrotka	kołowrotków
C.	kołowrotkowi	kołowrotkom
B.	kołowrotek	kołowrotki
N.	kołowrotkiem	kołowrotkami
Ms.	kołowrotku	kołowrotkach
W.	kołowrotku	kołowrotki

Pochodzenie

Zob. kołowrót

1. do przędzenia

Definicja

używane w dawnych czasach urządzenie do ręcznego przędzenia nici z włókien, wełny

Kwalifikacja tematyczna

CODZIENNE ŻYCIE CZŁOWIEKA Praca materiały i narzędzia pracy

CZŁOWIEK W SPOŁECZEŃSTWIE Tradycja świat dawnych epok i wydarzenia historyczne

Połączenia

drewniany kołowrotek
kołowrotek warczy
kręcić kołowrotkiem

Cytaty

W czasie tych długich wieczorów, kiedy kobiety siedziały przy kołowrotkach lub nad robótkami z wełny i angory, a mężczyźni palili machorkę, siedzieliśmy razem z nimi i słuchaliśmy o rzeczach, o których wolelibyśmy nie słyszeć.

źródło: NKJP: Henryk Grynberg: Żydowska wojna, 1965

Kołowrotki spotykałem na wsiach jeszcze w latach 20. XX wieku. [...] Kołowrotek pracował cicho, a zebrane osoby opowiadały plotki sąsiedzkie, bajki i legendy.

źródło: NKJP: Feliks Jabłkowski: Dom Towarowy Bracia Jabłkowscy: romans ekonomiczny, 2005

W domu nie należało używać ostrych narzędzi, prząść na kołowrotku ani wykonywać gwałtownych ruchów, aby nie zranić dusz, które w tym czasie nawiedzały domy swoich bliskich.

źródło: NKJP: G.Czerwińska: Kalendarz polski: O opłatku, choince i wieczerzy, Tygodnik Ciechanowsk, 2003-12-24

2. mały

Definicja

mały kołowrót - urządzenie do wciągania, przyciągania lub opuszczania ciężarów

Kwalifikacja tematyczna

CODZIENNE ŻYCIE CZŁOWIEKA Praca materiały i narzędzia pracy

KATEGORIE FIZYCZNE Cechy i właściwości materii ciężar

Relacje znaczeniowe

hiperonimy:

kołowrót

Cytaty

A ponadto, nie daj Boże, stary i przetarty łańcuch na kołowrotku może pęknąć podczas wyciągania wiadra.

źródło: NKJP: Krzysztof Gedroyć: Opowieści dla zziębniętej duszy Bajki dla dorosłych i starszych dzieci, 2009

Za nim, ciężko podrzucając tłustym zadem, pokłusował Svoboda, rozwijając z kołowrotka przymocowanego do pleców kabel polowego telefonu.

źródło: NKJP: Mirosław M. Bujko: Złoty pociąg, 2006

3. przy wędce

Definicja

urządzenie ze szpulą przy wędce spinningowej służące do nawijania i odwijania zapasu żyłki

Kwalifikacja tematyczna

CODZIENNE ŻYCIE CZŁOWIEKA Czas wolny hobby i zainteresowania

CZŁOWIEK I PRZYRODA Świat zwierząt hodowla i opieka nad zwierzętami; człowiek wobec zwierząt

Połączenia

hamulec, szpula kołowrotka
kręcić kołowrotkiem

Cytaty

Spławik wyraźnie się zanurzył, a mężczyzna zaciął wędkę i zaczął kręcić kołowrotkiem.

źródło: NKJP: Radosław Milczarek: Formelana, 2010

Kołowrotek odwijał żyłkę z dziecinną łatwością. Hamulec był dobrze wyregulowany, bez dwu zdań. Złapałam wędkę i... spudłowałam chwyt kołowrotka!

źródło: NKJP: Ewa Ćwikła: Wędkarskie opowieści Stynki, 2008

Z pewnością karpiarzy zaciekawi nowa seria kołowrotków z wolnym biegiem szpuli.

źródło: NKJP: Adam Pawłowski: Wędkarstwo, Gazeta Poznańska, 2005-02-17

4. na stadionie

Definicja

ruchoma barierka utworzona ze skrzyżowanych prętów umieszczonych na słupku, ustawiona w wejściu na stadion lub peron

Kwalifikacja tematyczna

CODZIENNE ŻYCIE CZŁOWIEKA Sport przedmioty związane ze sportem

Relacje znaczeniowe

synonimy:

kołowrót

Cytaty

Po poprawnej autoryzacji transakcji każdy sam musi wydrukować sobie bilet (posiadają unikalne kody kreskowe, które będą uruchamiać kołowrotki wejściowe).

źródło: NKJP: (jp): Sprawdź, ile zapłacić za żużel w Toruniu, Gazeta Pomorska, 2010-03-11

Do tej pory bilet przedzierał ochroniarz, który jednocześnie uruchamiał kołowrotek. Teraz kibice ustawią się w kolejce i każdy sam otworzy sobie bramkę zbliżając karnet lub bilet do specjalnego czytnika.

źródło: NKJP: Joachim Przybył: Wojciech Stępniewski, Gazeta Pomorska 2009-12-28

5. natłok spraw

Definicja

pot.

ciąg wielu zdarzeń, zjawisk lub czynności szybko po sobie następujących i powtarzających się

Kwalifikacja tematyczna

KATEGORIE FIZYCZNE Cechy i właściwości materii jakość i intensywność

Relacje znaczeniowe

synonimy:

kołowrót, wir

Cytaty

Praca, dom, praca, dom: kołowrotek twojego życia kręci się w szaleńczym tempie.

źródło: NKJP: Lilka Fajern: Filozofia „szybkich numerków”: Cosmopolitan nr10,1998

Choć ma już 82 lata, jak co roku tydzień przed wigilią kisi barszcz i zaczyna cały świąteczny kołowrotek.

źródło: NKJP: (o): Gosposia na posterunku, Życie Podkarpackie,2005-07-09

Wpadłem w kołowrotek – sprawy zawodowe spowodowały, że pokochałem Lwów, którego nie znałem, bo wyjechałem z Kresów, gdy miałem 6 lat

źródło: NKJP: Adolf Juzwenko: Antczak Jacek.Słowo Polskie Gazeta Wrocławska, 2007-08-17

Składnia

	+	kołowrotek	+	(CZEGO)
	+	kołowrotek	+	(JAKI)

Data ostatniej modyfikacji: 04.05.2021