UKRYJ ODMIANĘ ROZWIŃ WSZYSTKO DRUKUJ

służebny I

przymiotnik

Chronologizacja

1 połowa XV w., SStp

Odmiana

część mowy: przymiotnik

Stopień równy

	liczba pojedyncza
	m1	m2	m3	n1, n2	ż
	M.	służebny	służebny	służebny	służebne	służebna
D.	służebnego	służebnego	służebnego	służebnego	służebnej
C.	służebnemu	służebnemu	służebnemu	służebnemu	służebnej
B.	służebnego	służebnego	służebny	służebne	służebną
N.	służebnym	służebnym	służebnym	służebnym	służebną
Ms.	służebnym	służebnym	służebnym	służebnym	służebnej
W.	służebny	służebny	służebny	służebne	służebna

	liczba mnoga
	p1	m1 ndepr	m1 depr	pozostałe
	M.	służebni	służebni	służebne	służebne
D.	służebnych	służebnych	służebnych	służebnych
C.	służebnym	służebnym	służebnym	służebnym
B.	służebnych	służebnych	służebnych	służebne
N.	służebnymi	służebnymi	służebnymi	służebnymi
Ms.	służebnych	służebnych	służebnych	służebnych
W.	służebni	służebni	służebne	służebne

Pochodzenie

Zob. służba

1. wobec społeczeństwa

Definicja

związany ze służbą - pracą na rzecz jakiejś społeczności lub dla realizacji określonego celu

Kwalifikacja tematyczna

CZŁOWIEK JAKO ISTOTA PSYCHICZNA Ocena i wartościowanie wola, postawy, nastawienie człowieka wobec świata i życia

CZŁOWIEK W SPOŁECZEŃSTWIE Zasady współżycia społecznego zwroty grzecznościowe i zachowania akceptowane społecznie

Połączenia

funkcja, rola służebna

Cytaty

	Sejm z założenia ma być służebny dla kraju, a jest miejscem prywaty i politycznych potyczek. źródło: NKJP: Czytelnicy: Forum czytelników, Gazeta Poznańska, 2004-02-02
	- Zarząd Miasta pełni funkcję służebną wobec radnych i musi wprowadzać uchwalone przez nich prawa - zapowiada pani wiceprezydent. źródło: NKJP: Iza Walarowska: Handel, Gazeta Wyborcza, 1996-08-26
	Rzecznik praw obywatelskich z racji swojej dominującej pozycji [...] powinien mieć postawę szczególnie służebną w stosunku do poszczególnych rzeczników. źródło: NKJP: 5. posiedzenie Senatu RP, stenogram, wersja robocza
	Proboszcz [...], tak jak Chrystus podczas Ostatniej Wieczerzy, dla podkreślenia służebnej roli kapłana umył nogi dwunastu mężczyznom, w tym wszystkim swoim wikariuszom. źródło: NKJP: PIL: Z życia Konina, Gazeta Poznańska, 2006-04-15

Składnia

	+	służebny	+	(dla KOGO \| wobec KOGO \| w stosunku do KOGO)
szyk: neutralny

2. we dworze

Definicja

daw.

związany ze służbą - pełnieniem funkcji służącego lub służącej

Kwalifikacja tematyczna

CODZIENNE ŻYCIE CZŁOWIEKA Praca zawody

Połączenia

dziewka, panna służebna

Cytaty

Rzemieślnicy, żołnierze i panny służebne spotykali się na znacznie skromniejszych balach u Żychlińskiego i u Haupta przy ulicy Berlińskiej – panienki służebne i kucharki, pląsając tam z muszkieterami, zapominały o garnkach, miotłach i grymaśnych paniach.

źródło: NKJP: Agnieszka Nabzdyk: Niech żyje bal, Gazeta Poznańska, 2002-10-04

Żołnierze mieli ze sobą gąsiorek siwuchy, żeby wypić zdrowie nowożeńców, i bardziej niż pomylony sukcesor ciekawiły ich biegające po korytarzu służebne panny.

źródło: NKJP: Iwona Surmik: Ostatni smok, 2005

Składnia

Rz	+	służebny	+
szyk: neutralny

3. wobec nauki

Definicja

książk.

taki, który pełni funkcję podrzędną w hierarchii pojęć lub nauk

Kwalifikacja tematyczna

CZŁOWIEK JAKO ISTOTA PSYCHICZNA Działalność intelektualna człowieka

Połączenia

funkcja, rola służebna

Cytaty

	Publikacja [...] zawiera skondensowaną wiedzę i rozwiązania służebne dla poznania ustroju polskiej administracji publicznej, jej organizacji i funkcjonowania. źródło: Internet: libra.ibuk.pl
	W naukach służebnych wobec medycyny szczególne odkrycia dokonywane były przez badaczy i pracowników przychodzących z zewnątrz do środowiska. źródło: NKJP: Sprawozdanie stenograficzne z obrad Sejmu RP z dnia 06.01.1995
	Moim zdaniem muzyka ma pełnić w filmie funkcję służebną w stosunku do emocji bohaterów. Ma dopowiadać to, co niedopowiedziane, a jeśli przy tym udaje się zachować autonomię, to dobrze. źródło: NKJP: Świdrująca nuta, Dziennik Polski, 2000-01-10
	Dla symbolisty każdy obraz jest znakiem służebnym, kryjącym znaczenia inne. źródło: NKJP: Tadeusz Drewnowski: Próba scalenia: obiegi, wzorce, style: literatura polska 1944-1989, 1997

Składnia

	+	służebny	+	(dla CZEGO \| wobec CZEGO \| w stosunku do CZEGO)
szyk: neutralny

4. w prawie

Definicja

praw.

związany z prawem do korzystania z cudzej nieruchomości w określonym zakresie

Kwalifikacja tematyczna

CZŁOWIEK W SPOŁECZEŃSTWIE Prawo i łamanie prawa regulacje prawne

Połączenia

grunt służebny; droga służebna

Cytaty

[...] prawo do korzystania z drogi służebnej ma jedynie jego sąsiadka, z którą zawarł ugodę sądową, określającą warunki udostępnienia.

źródło: NKJP: (RAV): Ogrodzeniowy zawrót głowy, Dziennik Polski, 2006-07-26

Wiosną 2001 roku burmistrz wydaje kolejną pozytywną decyzję [...], tym razem powołując się na ustalenie służebnego przejazdu przez działkę sąsiadującą (matki inwestorski).

źródło: NKJP: Gra w mapy, Dziennik Polski, 2002-05-17

Składnia

Rz	+	służebny	+
szyk: neutralny

5. w dawnych czasach

Definicja

w dawnych czasach: związany z wypełnianiem określonych świadczeń na rzecz władcy w zamian za zwolnienie z niektórych danin i innych ciężarów

Kwalifikacja tematyczna

CZŁOWIEK W SPOŁECZEŃSTWIE Zasady współżycia społecznego stosunki, grupy i organizacje społeczne

CZŁOWIEK W SPOŁECZEŃSTWIE Tradycja świat dawnych epok i wydarzenia historyczne

Połączenia

ludność; osada, wieś służebna; dobra służebne

Cytaty

	Osada powstała jako wieś służebna, należąca do biskupów wrocławskich. Mieszkańcy wsi zajmowali się wydobywaniem i produkcją miedzi. źródło: NKJP: Magdalena Kaczor: Od Koperników Kopernik?, Trybuna Śląska, 2002-11-08
	Nazwa Łagiewniki oznaczała osadę... służebną, której mieszkańcy mieli za zadanie wyrabiać „łagwie”, czyli drewniane naczynia. źródło: NKJP: (mgr): Stulecie parafii w Łagiewnikach, Express Ilustrowany, 2002-09-05
	Zakładano winnice, pojawiła się ludność służebna, która zajmowała się uprawą winorośli i wytwarzaniem wina [...]. źródło: NKJP: Andrzej Chwalba (red.): Obyczaje w Polsce: od średniowiecza do czasów współczesnych: praca zbiorowa, 2004
	Wzmiankowana w dokumentach szczecińskiego klasztoru św. Jana w 1285 jako służebna wieś rolnicza (gł. hodowla bydła, koni, owiec i trzody chlewnej), w 1724 przechodzi na własność rady miejskiej Szczecina. źródło: NKJP: Internet

Składnia

Rz	+	służebny	+
szyk: neutralny

Data ostatniej modyfikacji: 13.09.2024