UKRYJ ODMIANĘ ROZWIŃ WSZYSTKO DRUKUJ

zdejmować

Chronologizacja

2 połowa XV w., SStp
W postaci: zejmować

Odmiana

część mowy: czasownik

aspekt: niedokonany

Tryb oznajmujący

Czas teraźniejszy

liczba pojedyncza liczba mnoga
1 os. zdejmuję
 zdejmujemy
2 os. zdejmujesz
 zdejmujecie
3 os. zdejmuje
 zdejmują

Czas przeszły

liczba pojedyncza liczba mnoga
m ż n mo -mo
1 os. zdejmowałem
+(e)m zdejmował
 zdejmowałam
+(e)m zdejmowała
 zdejmowałom
+(e)m zdejmowało
 zdejmowaliśmy
+(e)śmy zdejmowali
 zdejmowałyśmy
+(e)śmy zdejmowały
2 os. zdejmowałeś
+(e)ś zdejmował
 zdejmowałaś
+(e)ś zdejmowała
 zdejmowałoś
+(e)ś zdejmowało
 zdejmowaliście
+(e)ście zdejmowali
 zdejmowałyście
+(e)ście zdejmowały
3 os. zdejmował
 zdejmowała
 zdejmowało
 zdejmowali
 zdejmowały

bezosobnik: zdejmowano

Czas przyszły

liczba pojedyncza liczba mnoga
m ż n mo -mo
1 os. będę zdejmował
będę zdejmować
 będę zdejmowała
będę zdejmować
 będę zdejmowało
będę zdejmować
 będziemy zdejmowali
będziemy zdejmować
 będziemy zdejmowały
będziemy zdejmować
2 os. będziesz zdejmował
będziesz zdejmować
 będziesz zdejmowała
będziesz zdejmować
 będziesz zdejmowało
będziesz zdejmować
 będziecie zdejmowali
będziecie zdejmować
 będziecie zdejmowały
będziecie zdejmować
3 os. będzie zdejmował
będzie zdejmować
 będzie zdejmowała
będzie zdejmować
 będzie zdejmowało
będzie zdejmować
 będą zdejmowali
będą zdejmować
 będą zdejmowały
będą zdejmować

Tryb rozkazujący

liczba pojedyncza liczba mnoga
1 os. zdejmujmy
2 os. zdejmuj
 zdejmujcie

Tryb warunkowy

liczba pojedyncza liczba mnoga
m ż n mo -mo
1 os. zdejmowałbym
bym zdejmował
 zdejmowałabym
bym zdejmowała
 zdejmowałobym
bym zdejmowało
 zdejmowalibyśmy
byśmy zdejmowali
 zdejmowałybyśmy
byśmy zdejmowały
2 os. zdejmowałbyś
byś zdejmował
 zdejmowałabyś
byś zdejmowała
 zdejmowałobyś
byś zdejmowało
 zdejmowalibyście
byście zdejmowali
 zdejmowałybyście
byście zdejmowały
3 os. zdejmowałby
by zdejmował
 zdejmowałaby
by zdejmowała
 zdejmowałoby
by zdejmowało
 zdejmowaliby
by zdejmowali
 zdejmowałyby
by zdejmowały

bezosobnik: zdejmowano by

bezokolicznik: zdejmować

imiesłów przysłówkowy współczesny: zdejmując

gerundium: zdejmowanie

imiesłów przymiotnikowy czynny: zdejmujący

imiesłów przymiotnikowy bierny: zdejmowany

odpowiednik aspektowy: zdjąć

Pochodzenie

Zob. zdjąć

1. ubranie

Definicja

usuwać z powierzchni ciała ubranie lub coś, co się na niej znajduje i pełni zbliżoną funkcję

Kwalifikacja tematyczna

CODZIENNE ŻYCIE CZŁOWIEKA Ubranie czynności, przedmioty i osoby związane z robieniem i noszeniem ubrań

Relacje znaczeniowe

antonimy:  wkładać, zakładać

Połączenia

  • zdejmować bluzkę, buty, chustkę, czapkę, fartuch, gacie, hełm, kapelusz, koszulę, kurtkę, majtki, marynarkę, maskę, melonik, nakrycie, okulary, palto, perukę, plecak, płaszcz, pokrowiec, rękawiczki, słuchawki, spodnie, sweter, ubranie

Cytaty

Od czasu do czasu zdejmował ten kapelusz z głowy jak gdyby na dowód, że mu jest gorąco, i niósł go razem z płaszczem w wolnej ręce.

źródło: KWSJP: Wiesław Myśliwski: Widnokrąg, 1996

Msza była okropnie długa, bo jeszcze na samym końcu rozbierali kardynała przy ludziach ze wszystkiego. Księża zdejmowali z niego ornaty, infułę, jakąś długą koszulę z koronkami, od dołu i przyklękali za każdym kawałkiem.

źródło: KWSJP: Zygmunt Nowakowski: Przylądek Dobrej Nadziei, 1968

Honorata na kolanach zdejmująca buty 5-letniemu dziecku.

źródło: NKJP: Krystyna Janda, Bożena Janicka: Gwiazdy mają czerwone pazury, 1998

Zaczął pospiesznie zdejmować ubranie. Rozebrawszy się do naga obaj wskoczyli do rzeki.

źródło: NKJP: Jerzy Krzysztoń: Wielbłąd na stepie, 1978

Składnia

bez ograniczeń + zdejmować +
CO + (z KOGO)
bez ograniczeń + zdejmować +
CO + (KOMU)

2. wazon

Definicja

usuwać kogoś lub coś z powierzchni, na której się znajduje

Kwalifikacja tematyczna

CODZIENNE ŻYCIE CZŁOWIEKA Najbliższe środowisko życia człowieka czynności związane z codziennym życiem w domu

CODZIENNE ŻYCIE CZŁOWIEKA Praca rodzaje pracy

Relacje znaczeniowe

antonimy:  kłaść

Połączenia

  • policjant zdejmuje coś, strażacy zdejmują coś
  • zdejmować skalp; opatrunek, szwy

Cytaty

Jedną z ciekawszych akcji było z pewnością w ubiegłym roku zdejmowanie z ogrodzenia mężczyzny, który podczas przechodzenia przez parkan nadział się nogą na wystający szpikulec.

źródło: NKJP: Koło: Rozmaitości, Gazeta Poznańska, 2002-01-09

We wtorek, 19 sierpnia, przy ul. Orzeszkowej w Szubinie strażacy zdejmowali kota z drzewa.

źródło: NKJP: Ratowali kota, Nakielski Czas, 2003-08-27

Gdy istnieje potrzeba zdejmujemy także szwy po cesarskim cięciu.

źródło: NKJP: Dla mamy i jej malucha, Dziennik Bałtycki, 1998-10-19

Przestraszony, przyglądałem się, jak dziadek ostrożnie zdejmuje żelazną sztabę, którą na noc blokowano wejście do domu.

źródło: KWSJP: Mariusz Ziomecki: Lato nieśmiertelnych, 2002

Składnia

bez ograniczeń + zdejmować +
KOGO/CO + (z CZEGO)

3. odpowiedzialność

Definicja

uwalniać od czegoś niechcianego

Kwalifikacja tematyczna

CZŁOWIEK JAKO ISTOTA PSYCHICZNA Ocena i wartościowanie wola, postawy, nastawienie człowieka wobec świata i życia

CODZIENNE ŻYCIE CZŁOWIEKA Praca rodzaje pracy

Relacje znaczeniowe

synonimy:  uwalniać

Połączenia

  • zdejmowanie simlocków
  • zdejmować blokadę, ciężar odpowiedzialności, obowiązek, odpowiedzialność

Cytaty

Ale kto tak postąpi, zdejmuje z siebie odpowiedzialność i chce żyć jak we śnie.

źródło: KWSJP: Jacek Hołówka: Rozterki, Cosmopolitan, 2000, nr 03

Nie można i nie należy zdejmować z człowieka ciężaru dokonywania wyborów.

źródło: KWSJP: Maria Szyszkowska: W poszukiwaniu sensu życia: po co nam filozofia, 1997

Nikt z koła nie zrozumiał treści oskarżenia Wilibalda, lecz wszyscy pochwycili skwapliwie słowo „zdrajca”, zadowoleni, że to słowo zdejmuje z nich obowiązki względem wodza.

źródło: KWSJP: Teodor Jeske-Choiński: Gasnące słońce, 1958

Składnia

bez ograniczeń + zdejmować +
CO + z KOGO/CZEGO

4. prezesa

Definicja

pot.  kwestion. 
pozbawiać funkcji

Kwalifikacja tematyczna

CODZIENNE ŻYCIE CZŁOWIEKA Praca organizacja i hierarchia w pracy, stosunki służbowe

Relacje znaczeniowe

synonimy:  odwoływać
antonimy:  mianować, powoływać
hiperonimy:  dymisjonować, zwalniać

Połączenia

  • zdejmować kogoś ze stanowiska

Cytaty

Powinno się karać za udowodnione czyny przestępcze, zdejmować ze stanowisk za postawy niegodne, działanie na szkodę, niegospodarność, nieumiejętność zarządzania.

źródło: NKJP: Sprawozdanie stenograficzne z obrad Sejmu RP z dnia 05.09.1992

Ale niech mu pan powie, mein lieber Stroop, że go z tą minutą zdejmuję ze stanowiska dowódcy policji i SS w dystrykcie warszawskim.

źródło: NKJP: Kazimierz Moczarski: Rozmowy z katem, 1977

Składnia

bez ograniczeń + zdejmować +
KOGO + (z CZEGO)

Informacja normatywna

W tym znaczeniu uznawane za błędne

5. wartę

Definicja

nakazywać odejście z określonego miejsca osobom, które tam wcześniej zostały wysłane, aby wykonywać pewne czynności

Kwalifikacja tematyczna

CZŁOWIEK W SPOŁECZEŃSTWIE Wojsko i wojna czynności, przedmioty, miejsca związane z wojskiem i wojną

CODZIENNE ŻYCIE CZŁOWIEKA Praca organizacja i hierarchia w pracy, stosunki służbowe

Relacje znaczeniowe

hiperonimy:  odwoływać

Cytaty

Dzieje się tak, że funkcjonariusze są zdejmowani z posterunku z ulic, z miejsc szczególnie zagrożonych, i wykorzystywani do konwojów.

źródło: NKJP: Sprawozdanie stenograficzne z obrad Sejmu RP z dnia 18.02.1998

Chorwaci nie zdejmują posterunku. Muzułmanie nie przychodzą. Pat.

źródło: NKJP: Dawid Warszawski: Kładka przez Neretwę, Gazeta Wyborcza, 1995-07-28

Szkoleniowiec musiał się posunąć do niecodziennego zabiegu, zdejmując Tomasza Misia, zawodnika, który w pierwszej połowie był najbardziej aktywny w drużynie Górnika.

źródło: NKJP: Skuteczne roszady, Dziennik Polski, 2006-04-12

Składnia

bez ograniczeń + zdejmować +
KOGO + (z CZEGO)

6. embargo

Definicja

sprawiać, że coś przestaje działać lub obowiązywać

Kwalifikacja tematyczna

CZŁOWIEK W SPOŁECZEŃSTWIE Prawo i łamanie prawa regulacje prawne

Relacje znaczeniowe

synonimy:  odwoływać, unieważniać, znosić

Połączenia

  • zdejmowanie klątw, uroków
  • zdejmować ekskomunikę

Cytaty

Osobiście zobowiązuję się zdejmować klauzulę tajności z tych dokumentów.

źródło: NKJP: Archiwa IPN dla studentów UJ, Dziennik Polski, 2001-07-06

Nocą, gdy światła pogasną, a cisza i mrok otulą snem ciąg ludzkich zdarzeń, Roullot odmienia swoją postać niby zaklęta królewna, z której na jedną godzinę w ciągu doby zdejmowane są czary.

źródło: KWSJP: Stanisław Dygat: Jezioro Bodeńskie, 1946

Co pan mówi! - przejął się na dobre Izdebski. - Więc tego amnestia nie zdejmuje?

źródło: KWSJP: Leszek Prorok: Krzyżówka, 1985

Składnia

bez ograniczeń + zdejmować +
CO + (z KOGO/CZEGO)

7. artykuł

Definicja

zabraniać rozpowszechniania

Kwalifikacja tematyczna

CZŁOWIEK W SPOŁECZEŃSTWIE Funkcjonowanie państwa urzędy i ich funkcjonowanie

Relacje znaczeniowe

hiperonimy:  zabraniać, zakazywać

Połączenia

  • cenzura zdejmuje coś

Cytaty

Mnie więc powiedział, że Urząd zdejmuje materiał, który jest uogólniający i może być obrazą systemu, więc sprawę przejęła Prokuratura Generalna. Na pytanie, co ma prokuratura do niedrukowanego tekstu, powiedział, że wyraziliśmy wolę jego druku i to wystarcza.

źródło: KWSJP: Waldemar Kuczyński: Burza nad Wisłą: dziennik 1980-1981, 1981

Aż trudno w to dzisiaj uwierzyć, ale cenzura zdejmowała np. reportaże z procesu osławionego upowca „Żeleźniaka”.

źródło: KWSJP: Anna Strońska: Dopóki milczy Ukraina, 1998

Składnia

bez ograniczeń + zdejmować +
CO

8. z obrad

Definicja

usuwać coś, co wcześniej było elementem określonego zbioru, nazwanego następującym rzeczownikiem

Kwalifikacja tematyczna

CZŁOWIEK W SPOŁECZEŃSTWIE Funkcjonowanie państwa urzędy i ich funkcjonowanie

Cytaty

Do tej pory radni miejscy dwukrotnie zdejmowali projekt z porządku obrad.

źródło: NKJP: Piotr Tarczyński: Spór mieszkaniowy, Gazeta Krakowska, 2004-10-16

Zdarzają się wypadki, że ławnicy, będący najczęściej emerytami, nie przybywają na wezwanie do sądu, sprawy są odraczane lub zdejmowane z wokandy, co powoduje dodatkowe straty oraz to, że prestiż naszego sądownictwa z każdą chwilą maleje.

źródło: NKJP: Sprawozdanie stenograficzne z obrad Sejmu RP z dnia 24.01.1992

Składnia

bez ograniczeń + zdejmować +
CO + z CZEGO

9. o strachu

Definicja

książk. 
opanowywać całkowicie jako negatywna emocja

Kwalifikacja tematyczna

CZŁOWIEK JAKO ISTOTA PSYCHICZNA Stany psychiczne człowieka emocje i uczucia

Relacje znaczeniowe

synonimy:  obejmować, ogarniać

Cytaty

I chwilami aż go lęk zdejmował przed tym wewnętrznym napięciem i pogotowiem, tak były mocne i tak zdawały się z niczym konkretnym nie związane.

źródło: NKJP: Jerzy Andrzejewski: Noc i inne opowiadania, 2001

I właśnie jak sobie pomyślę, że „jaki target, taki przekaz”, to aż mnie przerażenie zdejmuje, jakie mamy społeczeństwo...

źródło: Internet

Składnia

bez ograniczeń + zdejmować +
KOGO

10. kamerą

Definicja

pot. 
utrwalać obraz kogoś lub czegoś

Kwalifikacja tematyczna

CZŁOWIEK JAKO ISTOTA PSYCHICZNA Działalność artystyczna człowieka fotografia

CZŁOWIEK JAKO ISTOTA PSYCHICZNA Działalność artystyczna człowieka film

CODZIENNE ŻYCIE CZŁOWIEKA Najbliższe środowisko życia człowieka czynności związane z codziennym życiem w domu

Relacje znaczeniowe

synonimy:  uwieczniać

Cytaty

Biedne, bezdomne modelki, nieświadome losu swoich sprzedanych bezpowrotnie ciał. Zdejmujemy je w studio na neutralnym tle. Fotograf nachyla się nad aparatem, flesze buchają, reflektory grzeją, posrebrzane wklęsłe parasolki pomnażają światło, zamiast dawać cień.

źródło: KWSJP: Zbigniew Kruszyński: Na lądach i morzach: opisy i opowiadania, 1999

Ja chciałem koniecznie fotografować kobiety w czarczafach i mężczyzn w galabijach, a student żarliwie się temu sprzeciwiał, dowodząc mi, że obecnie większość kairczyków ubiera się już po europejsku. Nie chcąc mu sprawiać przykrości, zdejmowałem Egipcjan w zwykłych, europejskich ubraniach, choć strasznie było mi szkoda tych galabiji i czarczafów.

źródło: KWSJP: Marian Brandys: Śladami Stasia i Nel, 1961

Po prostu durne kamery zdejmują obraz jak leci.

źródło: NKJP: Aleksander Malak: Film i kabaret, Gazeta Wrocławska, 2003-04-18

Składnia

bez ograniczeń + zdejmować +
KOGO/CO

11. zbiega

Definicja

pot. 
chwytać kogoś poszukiwanego przez organy ścigania

Kwalifikacja tematyczna

CZŁOWIEK W SPOŁECZEŃSTWIE Prawo i łamanie prawa więzienie i kara

Relacje znaczeniowe

synonimy:  unieszkodliwiać

Cytaty

Kiedy wreszcie zdobył jego adres i można było czekać cierpliwie, aż w sieć wpadną ludzie związani z bolszewicką agenturą, Brunner (...) nie racząc go nawet o tym uprzedzić, zdejmuje tego dentystę, który jest zapewne postacią dość interesującą, ale którego i tak można było mieć, a przy okazji rozsupłać sieć łączności tego faceta, który zapewne nie zaprzestał swojej działalności.

źródło: KWSJP: Andrzej Zbych (Andrzej Szypulski, Zbigniew Safjan): Stawka większa niż życie, 1967

Rzecz w tym, żeby nie robić hałasu przy zdejmowaniu tej całej grupki.

źródło: KWSJP: Ryszard Lassota: Tajemnica, 1978

Składnia

bez ograniczeń + zdejmować +
KOGO

12. napastnika

Definicja

wojsk.  pot. 
trafiać strzałem z dużej odległości

Kwalifikacja tematyczna

CZŁOWIEK W SPOŁECZEŃSTWIE Wojsko i wojna czynności, przedmioty, miejsca związane z wojskiem i wojną

Cytaty

Zadanie snajpera najlepiej pokazuje Stalingrad, ukryty snajper zdejmował oficerów i siał panikę wśród wroga, bo raczej nie zadawał dużych strat.

źródło: Internet: historycy.org › ... › Uzbrojenie › Piechota

(...) strzelec wyborowy zdejmuje każdy wrogi cel, który wejdzie w jego pole działania, głównie strzelców i snajperów przeciwnika.

źródło: Internet: zafganistanu.pl

Składnia

bez ograniczeń + zdejmować +
KOGO

Frazeologizmy

ktoś zdejmuje miarę
ktoś zdejmuje nogę z gazu
ktoś zdejmuje odciski palców
ktoś zdejmuje z afisza coś
ktoś zdejmuje ze sceny coś
ktoś zdejmuje z ekranu coś
ktoś zdejmuje z czyichś barków coś
ktoś zdejmuje z głowy komuś coś
ktoś zrzuca mundur
ktoś zdejmuje mundur
ktoś/coś zdejmuje bielmo z oczu komuś
Data ostatniej modyfikacji: 23.05.2024
Copyright© Instytut Języka Polskiego PAN