UKRYJ ODMIANĘ ROZWIŃ WSZYSTKO DRUKUJ

przestrzec

Chronologizacja

SPXVI, SJPXVII, SL, SWil: przestrzedz, SJPWar, SJPDor, SJPSz, SJPDun, ISJP, PSWP, USJP

Pochodzenie

Zob. strzec

Definicja

zawczasu zwrócić komuś uwagę, że w określonych okolicznościach może się stać coś złego dla niego

Wymowa

[pszestszec] lub pot.[pszesczszec], lub pot. [pszeszczec]

Kwalifikacja tematyczna

CZŁOWIEK JAKO ISTOTA PSYCHICZNA Relacje międzyludzkie określenia relacji międzyludzkich

Połączenia

  • przestrzec klientów, przyjaciela, społeczeństwo, turystów
  • przestrzec przed błędami, przed niebezpieczeństwem, przed nierozważnym postępowaniem, przed pułapkami; przed wrogiem, przed złymi ludźmi

Cytaty

Pacjentów należy przestrzec przed gwałtownym wchodzeniem do wody bez uprzedniego przyzwyczajenia skóry do niskiej temperatury.

źródło: KWSJP: Danuta Myłek: Alergie, 2001

Rodzice wybaczyli jej wprawdzie, ale przestrzegli, że los zemści się na niej okrutnie.

źródło: KWSJP: Stanisław Dygat: Jezioro Bodeńskie, 1946

To wszystko niczego jeszcze nie dowodzi — zaprzeczył starzec. Ale kiedy pocztylion znalazł drugi chodak i przestrzegł chłopca, żeby nie dał się po raz drugi na czymś podobnym złapać, stary zadowolił się zdawkową groźbą.

źródło: KWSJP: Gerhard Menzel: Gorzkie są ostatnie krople, 1965

Talibowie przestrzegli wszak Afgańczyków, by pod żadnym pozorem nie wpuszczali do swoich domów cudzoziemców, którzy będą ich namawiać, kusić, przekupywać, by wyrzekli się wiary w Allaha i uwierzyli w innego Boga.

źródło: KWSJP: Wojciech Jagielski: Modlitwa o deszcz, 2000

– To damska sala, panie Matczejko – przestrzegła go Agnieszka wesołym, omalże zalotnym głosem.

źródło: KWSJP: Piotr Zaremba: Plama na suficie, 2004

Odmiana

część mowy: czasownik

aspekt: dokonany

Tryb oznajmujący

Czas przyszły

liczba pojedyncza liczba mnoga
1 os. przestrzegę
przestrzeżemy
2 os. przestrzeżesz
przestrzeżecie
3 os. przestrzeże
przestrzegą

Czas przeszły

liczba pojedyncza liczba mnoga
m ż n mo -mo
1 os. przestrzegłem
+(e)m przestrzegł
przestrzegłam
+(e)m przestrzegła
przestrzegłom
+(e)m przestrzegło
przestrzegliśmy
+(e)śmy przestrzegli
przestrzegłyśmy
+(e)śmy przestrzegły
2 os. przestrzegłeś
+(e)ś przestrzegł
przestrzegłaś
+(e)ś przestrzegła
przestrzegłoś
+(e)ś przestrzegło
przestrzegliście
+(e)ście przestrzegli
przestrzegłyście
+(e)ście przestrzegły
3 os. przestrzegł
przestrzegła
przestrzegło
przestrzegli
przestrzegły

bezosobnik: przestrzeżono

Tryb rozkazujący

liczba pojedyncza liczba mnoga
1 os. przestrzeżmy
2 os. przestrzeż
przestrzeżcie

Tryb warunkowy

liczba pojedyncza liczba mnoga
m ż n mo -mo
1 os. przestrzegłbym
bym przestrzegł
przestrzegłabym
bym przestrzegła
przestrzegłobym
bym przestrzegło
przestrzeglibyśmy
byśmy przestrzegli
przestrzegłybyśmy
byśmy przestrzegły
2 os. przestrzegłbyś
byś przestrzegł
przestrzegłabyś
byś przestrzegła
przestrzegłobyś
byś przestrzegło
przestrzeglibyście
byście przestrzegli
przestrzegłybyście
byście przestrzegły
3 os. przestrzegłby
by przestrzegł
przestrzegłaby
by przestrzegła
przestrzegłoby
by przestrzegło
przestrzegliby
by przestrzegli
przestrzegłyby
by przestrzegły

bezosobnik: przestrzeżono by

bezokolicznik: przestrzec

imiesłów przysłówkowy uprzedni: przestrzegłszy

gerundium: przestrzeżenie

liczba pojedyncza liczba mnoga
M. przestrzeżenie
przestrzeżenia
D. przestrzeżenia
przestrzeżeń
C. przestrzeżeniu
przestrzeżeniom
B. przestrzeżenie
przestrzeżenia
N. przestrzeżeniem
przestrzeżeniami
Ms. przestrzeżeniu
przestrzeżeniach
W. przestrzeżenie
przestrzeżenia

imiesłów przymiotnikowy bierny: przestrzeżony

liczba pojedyncza
m1 m2 m3 n1, n2 ż
M. przestrzeżony
przestrzeżony
przestrzeżony
przestrzeżone
przestrzeżona
D. przestrzeżonego
przestrzeżonego
przestrzeżonego
przestrzeżonego
przestrzeżonej
C. przestrzeżonemu
przestrzeżonemu
przestrzeżonemu
przestrzeżonemu
przestrzeżonej
B. przestrzeżonego
przestrzeżonego
przestrzeżony
przestrzeżone
przestrzeżoną
N. przestrzeżonym
przestrzeżonym
przestrzeżonym
przestrzeżonym
przestrzeżoną
Ms. przestrzeżonym
przestrzeżonym
przestrzeżonym
przestrzeżonym
przestrzeżonej
liczba mnoga
p1 m1 ndepr m1 depr pozostałe
M. przestrzeżeni
przestrzeżeni
przestrzeżone
przestrzeżone
D. przestrzeżonych
przestrzeżonych
przestrzeżonych
przestrzeżonych
C. przestrzeżonym
przestrzeżonym
przestrzeżonym
przestrzeżonym
B. przestrzeżonych
przestrzeżonych
przestrzeżonych
przestrzeżone
N. przestrzeżonymi
przestrzeżonymi
przestrzeżonymi
przestrzeżonymi
Ms. przestrzeżonych
przestrzeżonych
przestrzeżonych
przestrzeżonych

odpowiednik aspektowy: przestrzegać

Składnia

Rzosobowy + przestrzec +
KOGO + przed KIM/CZYM
Rzosobowy + przestrzec +
KOGO + że ZDANIE | żeby ZDANIE
Rzosobowy + przestrzec +
MOWA WPROST
Data ostatniej modyfikacji: 12.01.2015
Copyright© Instytut Języka Polskiego PAN
Open toolbar

Menu dostępności

  • Powiększ tekst

  • Zmniejsz tekst

  • Wysoki kontrast

  • Resetuj
json