UKRYJ ODMIANĘ ROZWIŃ WSZYSTKO DRUKUJ

śmietanka

Chronologizacja

1463, SStp
W postaci: śmiatanka

Pochodzenie

Zob. śmietana

1.a produkt spożywczy

Definicja

nieukwaszona, świeża śmietana

Kwalifikacja tematyczna

CODZIENNE ŻYCIE CZŁOWIEKA Jedzenie i jego przygotowanie rodzaje pokarmu/potraw i ich cechy

Relacje znaczeniowe

hiperonimy:  śmietana

Połączenia

  • gęsta; słodka; gorąca śmietanka
  • śmietanka do kawy
  • śmietanka i cukier; śmietanka i kefir; śmietanka i rogaliki; mleko i śmietanka
  • produkcja; kartonik, kubek, łyżka, łyżeczka, porcja, szklanka śmietanki
  • herbata, kawa; dzbanuszek, kieliszek, kubek ze śmietanką
  • śmietanka jełczeje
  • dodać, ubić, wlać śmietankę; wymieszać śmietankę z czymś
  • dusić, połączyć, roztrzepać, wymieszać, zmiksować; podawać coś ze śmietanką

Cytaty

Czy kawę życzy pan sobie ze śmietanką czy bez?

źródło: NKJP: Roman Szewczyk, Gazeta Poznańska, 2002-05-04

Do wywaru z warzywami wlać śmietankę, wymieszać i zagotować. 1/3 sosu z warzywami polać kurczaka i kuskus. Resztę sosu podać w sosjerce.

źródło: NKJP: Beata Szczypka-Elyachouti: Specjały, Kuchnia, 1998

Morele obrać i, po usunięciu pestek, podzielić na cząstki. Obrać melon i arbuz. Z arbuza usunąć pestki, z melona - włókna z pestkami, pokroić w dość dużą kostkę, zmiksować ze śmietanką, kefirem, cukrem i alkoholem.

źródło: NKJP: Aleksandra Chomicka: Owocowe ABC..., Dziennik Bałtycki, 2001-07-31

Roztrzepać żółtko z 5 łyżkami śmietanki, wymieszać z zupą. Pozostałą śmietankę wymieszać ze śmietaną i wyłożyć na powierzchnię zupy w wazie lub na talerzu, nie mieszając.

źródło: NKJP: Antonina Malinkiewicz: Dieta dla umysłu, Studio Astropsychologii, 2008

Wadowicka firma przoduje również w produkcji śmietanki do kawy, mając prawie 64-proc. udział w rynku.

źródło: NKJP: Krzysztof Żyra: Soki z nowej hali, Dziennik Polski, 2001-04-23

Odmiana

część mowy: rzeczownik

rodzaj gramatyczny: ż

liczba pojedyncza liczba mnoga
M. śmietanka
śmietanki
D. śmietanki
śmietanek
C. śmietance
śmietankom
B. śmietankę
śmietanki
N. śmietanką
śmietankami
Ms. śmietance
śmietankach
W. śmietanko
śmietanki

Inne uwagi

Zwykle lp

1.b porcja

Definicja

pojemnik śmietanki - produktu spożywczego

Kwalifikacja tematyczna

CODZIENNE ŻYCIE CZŁOWIEKA Jedzenie i jego przygotowanie rodzaje pokarmu/potraw i ich cechy

Relacje znaczeniowe

hiperonimy:  porcja

Połączenia

  • podwójna śmietanka
  • dwie, trzy śmietanki (do kawy)
  • kupić śmietankę
  • poprosić o śmietankę

Cytaty

Rano, w [...] pociągu, poprosiła o dwie śmietanki do kawy - i nie dostała, bo się należy jedna.

źródło: Internet

Na oliwie z oliwek rumienimy czosnek [...]. Dodajemy szpinak. Ja dodaję także zamrożone kostki rosołowe [...]. Na koniec [...] dodajemy 2-3 śmietanki do kawy (po zdjęciu z ognia, żeby nam się śmietana nie zważyła).

źródło: Internet

Kawkę. Koniecznie. Z podwójną śmietanką. W mojej porcelanowej czerwonej filiżance z podstawką.

źródło: NKJP: Cienkość porcelany, Dziennik Polski, 2003-10-21

Odmiana

część mowy: rzeczownik

rodzaj gramatyczny: ż

liczba pojedyncza liczba mnoga
M. śmietanka
śmietanki
D. śmietanki
śmietanek
C. śmietance
śmietankom
B. śmietankę
śmietanki
N. śmietanką
śmietankami
Ms. śmietance
śmietankach
W. śmietanko
śmietanki

2. do twarzy

Definicja

biały, gęsty płyn, konsystencją przypominający śmietankę - produkt spożywczy, służący do pielęgnacji skóry i zmywania makijażu

Kwalifikacja tematyczna

CZŁOWIEK JAKO ISTOTA FIZYCZNA Pielęgnacja ciała przedmioty związane z pielęgnacją ciała

Relacje znaczeniowe

hiperonimy:  kosmetyk

Połączenia

  • delikatna; łagodząca, oczyszczająca, wzmacniająca śmietanka
  • śmietanka do demakijażu, do oczyszczania (oczu, twarzy)
  • nałożyć, nanieść, rozprowadzić śmietankę

Cytaty

Pai Śmietanka do mycia twarzy. Bardzo delikatnie usuwa brud, makijaż i inne zanieczyszczenia, które gromadzą się na skórze przez cały dzień.

źródło: Internet

Mam bardzo wrażliwą skórę, którą prawie każdy kosmetyk do zmywania wodą podrażnia i ściąga [...], postanowiłam spróbować śmietanki. Nałożona na płatek kosmetyczny świetnie zmyła makijaż [...].

źródło: Internet

Śmietankę rozprowadzić na twarzy, szyi i dekolcie, a następnie przecierać wacikami aż do oczyszczenia skóry.

źródło: Internet

Wzmacniająca śmietanka do demakijażu twarzy i oczu efektywnie usuwa wszelkie zanieczyszczenia, nie podrażniając przy tym skóry. Wzmacnia i obkurcza ścianki naczyń krwionośnych zmniejszając zaczerwienienia.

źródło: Internet

Odmiana

część mowy: rzeczownik

rodzaj gramatyczny: ż

liczba pojedyncza liczba mnoga
M. śmietanka
śmietanki
D. śmietanki
śmietanek
C. śmietance
śmietankom
B. śmietankę
śmietanki
N. śmietanką
śmietankami
Ms. śmietance
śmietankach
W. śmietanko
śmietanki

Składnia

bez ograniczeń + śmietanka +
(do CZEGO)

3. towarzyska

Definicja

książk. 
grupa ludzi wyróżniająca się lub uprzywilejowana w jakimś środowisku, najbardziej wykształcona, wpływowa lub zamożna

Kwalifikacja tematyczna

CZŁOWIEK W SPOŁECZEŃSTWIE Zasady współżycia społecznego stosunki, grupy i organizacje społeczne

Relacje znaczeniowe

synonimy:  elita, high life, kwiat

Połączenia

  • artystyczna, arystokratyczna, intelektualna, kulturalna, lekarska, literacka, partyjna, polityczna, prawnicza, taneczna, towarzyska; krakowska, miejscowa, międzynarodowa, poznańska, warszawska, zakopiańska śmietanka
  • śmietanka aktorów, artystów, boksu, inteligencji, młodzieży, polskiej piłki, (warszawskiej) psychoterapii, show-businessu, specjalistów; (ówczesnej) Europy
  • (cała) śmietanka bywa, pojawiła się, spotyka, zbiera, zjeżdża się gdzieś
  • przyjmować, skupiać, zgromadzić jakąś śmietankę gdzieś
  • dołączyć, należeć do jakiejś śmietanki

Cytaty

Oczywiście można powiedzieć, że Stowarzyszenie Pisarzy Polskich skupia literacką śmietankę, jednak poza jego strukturami pozostali pisarze wprawdzie nieliczni, ale czasami naprawdę świetni.

źródło: NKJP: Informator, Dziennik Polski, 2000-02-19

Siedzę w domu u Izy, nagle telefon, że szwedzka księżna Bernadotte zaprasza na spotkanie, no, tej całej arystokratycznej śmietanki [...].

źródło: NKJP: Marian Marzyński: Sennik polsko-żydowski, 2005

[...] nie chciał być tylko prywaciarzem, lecz członkiem towarzyskiej śmietanki, którą sam w grajdole stworzył.

źródło: NKJP: Paulina Grych: Schiza, 2008

Pragnę przypomnieć [...], że wszystkie osoby zamieszane w aferę [...] są ludźmi sukcesu, należą do śmietanki towarzyskiej, biznesowej, prowadzą z powodzeniem interesy.

źródło: NKJP: Sprawozdanie stenograficzne z obrad Sejmu RP z dnia 17.03.1995

Uścisnęli się serdecznie, wyszła z kawiarni odprowadzana ciekawymi spojrzeniami warszawskiej śmietanki.

źródło: NKJP: Manuela Gretkowska, Piotr Pietucha: Sceny z życia pozamałżeńskiego, 2007

Odmiana

część mowy: rzeczownik

rodzaj gramatyczny: ż

liczba pojedyncza liczba mnoga
M. śmietanka
śmietanki
D. śmietanki
śmietanek
C. śmietance
śmietankom
B. śmietankę
śmietanki
N. śmietanką
śmietankami
Ms. śmietance
śmietankach
W. śmietanko
śmietanki

Składnia

bez ograniczeń + śmietanka +
JAKA
bez ograniczeń + śmietanka +
KOGO

Frazeologizmy

ktoś spija śmietankę
ktoś zbiera śmietankę
ktoś spił śmietankę
ktoś zebrał śmietankę
ktoś spija śmietankę
ktoś zbiera śmietankę
Data ostatniej modyfikacji: 28.11.2025
Copyright© Instytut Języka Polskiego PAN
Open toolbar

Menu dostępności

  • Powiększ tekst

  • Zmniejsz tekst

  • Wysoki kontrast

  • Resetuj
json