Chronologizacja
Pochodzenie
psł. *strachъ 'strach, przerażenie, lęk'
1. stan psychiczny
Definicja
Kwalifikacja tematyczna
CZŁOWIEK JAKO ISTOTA PSYCHICZNA Stany psychiczne człowieka emocje i uczucia
Relacje znaczeniowe
| hiperonimy: | uczucie |
Połączenia
- dławiący, obezwładniający, obłędny, okropny, paniczny, paraliżujący, śmiertelny; największy, narastający, ogromny, wielki; ciągły, nagły, wieczny, wszechobecny; lekki, powszechny, zwyczajny, zwykły; nieuzasadniony, podświadomy, wewnętrzny; dziki, ludzki, zabobonny, zwierzęcy strach; ludzkie, nocne strachy
- strach i bojaźń, strach i groza, strach i lęk, strach i obawa, strach i panika, strach i przerażenie; strach i agresja, strach i bezsilność, strach i ból, strach i chciwość, strach i cierpienie, strach i nędza, strach i nienawiść, strach i niepewność, strach i obrzydzenie, strach i odraza, strach i rozpacz, strach i śmierć, strach i terror, strach i wstręt; strach i miłość, strach i nadzieja, strach i podziw, strach i radość; fobie i strachy, lęki i strachy
- atmosfera, psychoza, uczucie; fala, odrobina, świat strachu
- strach wśród ludności, wśród ludzi, wśród mieszkańców; z powodu czegoś
- strach na widok kogoś/czegoś; o bezpieczeństwo, o byt, o dziecko, o czyjś los, o posadę, o pracę, o zdrowie, o życie; o jutro, o przyszłość; o utratę czegoś
- strach przed bólem, przed chorobą, przed ciążą, przed ciemnością, przed cierpieniem, przed egzaminem, przed głodem, przed gniewem (Boga, bożym), przed lataniem, przed pająkami, przed piekłem, przed porodem, przed przestępczością, przed samotnością, przed skokiem, przed starością, przed światem, przed utyciem, przed śmiercią, przed wojną, przed życiem; przed Bogiem, przed dentystą; przed jutrem, przed końcem świata, przed przyszłością; przed bezrobociem, przed karą, przed oceną, przed odpowiedzialnością, przed odrzuceniem, przed prawdą, przed ośmieszeniem, przed potępieniem, przed porażką, przed prześladowaniami, przed represjami, przed ujawnieniem czegoś, przed utratą kogoś/czegoś, przed wykluczeniem, przed zemstą, przed zwolnieniem
- strach na twarzy; w głosie, w oczach; w obliczu czegoś
- blady, chory, mokry, nieprzytomny, nieżywy, półprzytomny, półżywy, ledwie (ledwo) żywy; spocony, zdrętwiały; (oczy, źrenice) rozszerzone ze strachu
- cały w strachu
- strach brał kogoś, ogarnął/ogarnia kogoś, wziął kogoś, zdjął kogoś; minął, ustąpił; pozostał; dławił kogoś, paraliżował kogoś, sparaliżował kogoś; opanowany, porażony, przejęty, sparaliżowany strachem; sparaliżowany, zdominowany, (głos, okrzyk, słowa) zduszony przez strach; sparaliżowany ze strachu
- najeść się strachu
- ulec strachowi
- (nie) czuć, (nie) kryć, (nie) odczuwać, (nie) okazywać, poczuć, przeżywać; mieć strach w oczach; budzić, rodzić, siać, wywoływać, wzbudzać; opanować, pokonać, przełamać/przełamywać, przemóc, przezwyciężyć, ukryć strach
- coś napawa kogoś, coś poraziło kogoś; reagować strachem
- coś bierze się, coś rodzi się; powiedzieć coś, robić coś; krzyczeć, mdleć, milczeć, płakać, struchleć, zemdleć; cierpnąć, drętwieć, drżeć, dygotać, pocić się, trząść się; konać, oszaleć, umrzeć/umierać; posikać się, posrać się, zesrać się, zsikać się ze strachu; sparaliżowany ze strachu
- żyć wbrew strachowi
- reagować na strach
- zapanować nad strachem
- mówić, myśleć, opowiadać, patrzeć, pomyśleć; walczyć, wygrywać, żyć ze strachem
- coś skończyło się na strachu; oparty na strachu
- myśleć, zapomnieć o strachu
- być, żyć; trzymać kogoś w strachu
Cytaty
|
Nie przemógł się, aby sprawdzić węchem lub smakiem, co to jest. Poczuł jedynie dreszcz obrzydzenia i paniczny strach – taki sam, jaki ogarnął go dzisiaj późną nocą na cmentarzu w Strehlen. źródło: NKJP: Marek Krajewski: Dżuma w Breslau, 2007 |
|
|
Mdlące uczucie strachu przesuwało się po krzyżu, żelazną pięścią ściskało żołądek, dławiło. źródło: NKJP: Iwona Surmik: Ostatni smok, 2005 |
|
|
Zwykle pomoc następuje na wniosek ofiary, ale często są one sparaliżowane strachem i boją się zwrócić o pomoc. źródło: NKJP: W czterech ścianach, Dziennik Polski, 2001-05-30 |
|
|
Ludzie nie powinni żyć w strachu przed utratą życia, zdrowia i mienia. źródło: NKJP: Sprawozdanie stenograficzne z obrad Sejmu RP z dnia 06.01.1994 |
Odmiana
część mowy: rzeczownik
rodzaj gramatyczny: m3
| liczba pojedyncza | liczba mnoga | ||
|---|---|---|---|
| M. | strach |
strachy |
|
| D. | strachu |
strachów |
|
| C. | strachowi |
strachom |
|
| B. | strach |
strachy |
|
| N. | strachem |
strachami |
|
| Ms. | strachu |
strachach |
|
| W. | strachu |
strachy |
Inne uwagi
Zwykle lp
Składnia
|
+ | strach | + |
(przed KIM/CZYM)
|
|
|
+ | strach | + |
(o KOGO/CO)
|
2. kukła
Definicja
Kwalifikacja tematyczna
CZŁOWIEK I PRZYRODA Ziemia rolnictwo
CZŁOWIEK I PRZYRODA Świat roślin ogrodnictwo i dbałość o rośliny
Połączenia
- polny strach
- kapelusz stracha (na wróble)
- strach ze słomy
- strach na ptaki, na wrony, na wróble
- strach (na wróble) stoi gdzieś
- bać się stracha (na wróble)
- postawić, stawiać, zbudować; przypominać stracha (na wróble)
- wyglądać jak strach na wróble; dyndać, kołysać się jak strach (na wietrze)
Cytaty
|
Ogrodnicy wpadają w szał. Czasem strzelają do szpaków, czasem stawiają strachy na wróble. źródło: NKJP: Adam Wajrak: Jak ocalić czereśnie przed wilczym apetytem szpaka, Gazeta Wyborcza, 1993-07-07 |
|
|
Chciałbym mieć w muzeum 100 strachów z Polski - i z całego świata. Strachy są wszędzie, na wszystkich kontynentach; na pewno klasycznych, odstraszających od upraw, nie ma tylko na Antarktydzie. źródło: NKJP: Pejzaż - Strachy, Dziennik Polski, 2001-06-23 |
|
|
Może właśnie dlatego Michał Anioł był przekonany, że jego oblicze wzbudza u ludzi przerażenie; że cała jego postać przypomina już stracha na ptaki. źródło: NKJP: Ryszard Przybylski: Baśń zimowa. Esej o starości, 2008 |
|
|
Nie wiem, co knujecie, wy i ta oszustka, która wygląda jak strach na wróble. źródło: NKJP: Iwona Surmik: Smoczy Pakt, 2003 |
|
|
Czas stawiania stracha na polu zależy od warunków klimatycznych. W górach [...] można go zobaczyć dopiero w połowie maja. Zazwyczaj „twarzą” skierowany jest na południe, a rozpostarte „ręce” wskazują pole, które strzeże. źródło: NKJP: Jolanta Flach: Strachom należy się kłaniać, Tygodnik Podhalański, 1999 |
Odmiana
część mowy: rzeczownik
rodzaj gramatyczny: m2
| liczba pojedyncza | liczba mnoga | ||
|---|---|---|---|
| M. | strach |
strachy |
|
| D. | stracha |
strachów |
|
| C. | strachowi |
strachom |
|
| B. | stracha |
strachy |
|
| N. | strachem |
strachami |
|
| Ms. | strachu |
strachach |
|
| W. | strachu |
strachy |