UKRYJ ODMIANĘ ROZWIŃ WSZYSTKO DRUKUJ

komenda

Chronologizacja

SKN, SJPXVII, STR, SL, SWil, SJPWar, SJPDor, SJPSz, SJPDun, ISJP, PSWP, USJP

Pochodzenie

fr. dawne commende

niem. kommende

wł. commenda

z łac. commendāre

1.a dowodzenie

Definicja

kierowanie zorganizowaną grupą żołnierzy lub innych osób działających na wzór wojskowy

Kwalifikacja tematyczna

CZŁOWIEK W SPOŁECZEŃSTWIE Wojsko i wojna czynności, przedmioty, miejsca związane z wojskiem i wojną

CZŁOWIEK W SPOŁECZEŃSTWIE Prawo i łamanie prawa policja i inne służby mundurowe

Połączenia

komenda brygady, dywizji, legionu...; garnizonu, komisariatu, twierdzy...
komenda nad armią, nad wojskiem; nad batalionem, nad dywizją, nad pułkiem...; nad harcerzami, nad saperami, nad wioślarzami...
objąć/obejmować, otrzymać, przejąć komendę
walczyć pod komendą kogoś

Cytaty

	Dwudziestu pięciu ludzi pod komendą Tołmakowa weźmie z magazynu broń [...]. źródło: NKJP: Andrzej Zbych: Stawka większa niż życie, 1967
	Już wcześniej proponowano Calowi objęcie komendy nad wojskiem. źródło: NKJP: Iwona Surmik: Smoczy Pakt, 2003
	W przyszły poniedziałek nowi oficerowie przejmą komendę komisariatu Poznań-Północ. źródło: NKJP: Agnieszka Smogulecka: Nowi na Północy, Polska Głos Wielkopolski, 2003-12-30
	Jakeśmy dołączyli, to przyszedł, nos zadarł po same chmury, phu-phu, pamiętajcie, rzecze, krasnoludy, przy kim tu komenda, komu tu posłuch należny, tu król Niedamir rozkazuje [...]. źródło: NKJP: Andrzej Sapkowski: Miecz przeznaczenia, 1992
	W nagrodę za zwycięstwo otrzymał Dawid komendę znacznego oddziału wojowników i stał się w ten sposób najmłodszym wodzem w dziejach Izraela. źródło: NKJP: Zenon Kosidowski: Opowieści biblijne, 1963

Odmiana

część mowy: rzeczownik

rodzaj gramatyczny: ż

	liczba pojedyncza	liczba mnoga
M.	komenda	komendy
D.	komendy	komend

C.	komendzie	komendom
B.	komendę	komendy
N.	komendą	komendami
Ms.	komendzie	komendach
W.	komendo	komendy

Inne uwagi

Zwykle lp

Składnia

	+	komenda	+	(KOGO/CZEGO)
	+	komenda	+	(nad KIM/CZYM)

1.b zespół ludzi

Definicja

zespół ludzi kierujących zorganizowaną grupą żołnierzy lub innych osób działających na wzór wojskowy

Noty o użyciu

Używane w nazwach własnych, np. Komenda Główna Policji, Komenda Miejska Państwowej Straży Pożarnej w Opolu.

Kwalifikacja tematyczna

CZŁOWIEK W SPOŁECZEŃSTWIE Wojsko i wojna osoby związane z wojskiem i wojną

CZŁOWIEK W SPOŁECZEŃSTWIE Prawo i łamanie prawa policja i inne służby mundurowe

Połączenia

wojskowa; miejscowa, tamtejsza, tutejsza; rybnicka, tucholska, wołomińska...; francuska, niemiecka, rosyjska...; naczelna komenda; komenda główna, rejonowa; dzielnicowa, miejska, powiatowa, stołeczna, wojewódzka; lokalne, poszczególne komendy; komendy okręgowe
komenda milicji, policji, straży pożarnej, wojsk austro-węgierskich, niemieckich, polskich...; Armii Krajowej; chorągwi, hufca, obwodu, oddziału, okręgu; garnizonu, miasta, obozu, portu
służba w komendzie
komenda i prokuratura; komendy i komisariaty
członkowie, dowódca, funkcjonariusz, komendant, oficer, pracownicy, przedstawiciele, rzecznik, szef; skład; wydziały; biuro, budynek, gmach, siedziba komendy
pismo, telefon do komendy
funkcja, praca, stanowisko; sytuacja, zmiany w komendzie
podległy komendzie
komenda prowadzi (dochodzenie, śledztwo), przejęła (sprawę)
podlegać komendzie
poinformować, powiadomić, zawiadomić komendę
działać, pracować, służyć; zatrudniony w komendzie

Cytaty

	[...] jeśli jakaś komenda niemiecka znajduje w czymś powód do radości, to żadna siła nie zdoła jej wytłumaczyć, że to nie musi być jednocześnie powodem do radości dla innych [...]. źródło: NKJP: Stanisław Dygat: Jezioro Bodeńskie, 1946
	Szef właśnie rozmawia z komendą główną. źródło: NKJP: Michał Bielecki: Dziewczyna z Banku Prowincjonalnego S. A., 1997
	- Pan na pewno nie wrócił do pracy w komendzie? - spytał cicho, nachylając się nad stołem. źródło: NKJP: Michał Bielecki: Siostra Komandosa, 1997
	[...] wydał rozkaz zatwierdzający składy komend obu okręgów oraz zaprzysiągł komendantów [...]. źródło: NKJP: Krzysztof Jurek: Lilijka i łódka - Historia harcerstwa łódzkiego do 1939 roku, 2006
	W styczniu nastąpiły zmiany w komendach wojewódzkich i teraz nowi komendanci dobierają sobie ludzi według swojej oceny ich pracy. źródło: NKJP: Piotr Ożadowicz: Wyprzedzić „Krwawego Ludwika”, Trybuna, 2006

Odmiana

część mowy: rzeczownik

rodzaj gramatyczny: ż

	liczba pojedyncza	liczba mnoga
M.	komenda	komendy
D.	komendy	komend

C.	komendzie	komendom
B.	komendę	komendy
N.	komendą	komendami
Ms.	komendzie	komendach
W.	komendo	komendy

Składnia

	+	komenda	+	(KOGO/CZEGO)
	+	komenda	+	(JAKA)

1.c siedziba

Definicja

siedziba komendy - zespołu ludzi

Kwalifikacja tematyczna

CZŁOWIEK W SPOŁECZEŃSTWIE Wojsko i wojna czynności, przedmioty, miejsca związane z wojskiem i wojną

CZŁOWIEK W SPOŁECZEŃSTWIE Prawo i łamanie prawa policja i inne służby mundurowe

Połączenia

najbliższa, pobliska komenda
komenda przy jakiejś ulicy; w Radomsku, w Siemiatyczach, w Świeciu...
komenda i prokuratura; komendy i komisariaty
dziedziniec, korytarz, (pierwsze, czwarte) piętro, teren komendy
ileś metrów od komendy; wejście; powrót do komendy
wezwanie na komendę
przesłuchanie na komendzie; pokój, pomieszczenia; rozmowy, spotkanie, wizyta w komendzie
komenda znajduje się gdzieś
dotrzeć, jechać, pojechać, przyjechać; doprowadzić, odwieźć, przywieźć kogoś do komendy; odebrać kogoś z komendy
dotrzeć, pojechać, pójść, przyjść, trafić; odwieźć, przewieźć, zabrać, zawieźć kogoś; dzwonić, zadzwonić na komendę
czekać, siedzieć w komendzie

Cytaty

	Ponad 9 milionów złotych ma kosztować nowa komenda człuchowskiej policji. Mundurowi wprowadzą się do niej za 2 lata. źródło: NKJP: Piotr Furtak: Sześć radiowozów, Dziennik Bałtycki, 2004-10-18
	Punktualnie o drugiej zaparkowałem przed komendą, potężnym budynkiem z czerwonego klinkieru. źródło: NKJP: Michał Bielecki: Dziewczyna z Banku Prowincjonalnego S. A., 1997
	Wyszedłem z komendy po jedenastej i poczułem tęsknotę za domem. źródło: NKJP: Michał Bielecki: Osiedle prominentów, 1997
	Na razie na komendach powiewają flagi, ale strażacy i pozostałe służby mundurowe zapowiadają dalsze protesty. źródło: NKJP: Andrzej Madejczyk: Strażackie żale, Dziennik Zachodni, 2003-10-30

Odmiana

część mowy: rzeczownik

rodzaj gramatyczny: ż

	liczba pojedyncza	liczba mnoga
M.	komenda	komendy
D.	komendy	komend

C.	komendzie	komendom
B.	komendę	komendy
N.	komendą	komendami
Ms.	komendzie	komendach
W.	komendo	komendy

2. rozkaz

Definicja

krótki rozkaz słowny

Kwalifikacja tematyczna

CZŁOWIEK W SPOŁECZEŃSTWIE Wojsko i wojna czynności, przedmioty, miejsca związane z wojskiem i wojną

Relacje znaczeniowe

hiperonimy:

rozkaz I

Połączenia

krótka; cicha, głośna komenda
komenda: "Baczność", komenda: "Spocznij", komenda: "Stop"
komenda i rozkaz; komendy i polecenia
słowa komendy
komenda padła/pada
dać, rzucić, wydać; wykonać/wykonywać komendę; wydawać komendy
czekać na komendę

Cytaty

	Władziu zachwiał się i upadł na murawę cmentarza. Padła komenda: - Baczność! Na prawo patrz! źródło: NKJP: Michał Komar: O obrotach losów i ciał, 1998
	Stanęła z boku, nie zwracając uwagi na ciało Cmona, wydała kilka komend zniekształconym głosem. źródło: NKJP: Włodzimierz Kowalewski: Bóg zapłacz!, 2000
	Kilku powstrzymanych komendą szeregowców tłoczyło się u wejścia. źródło: NKJP: Andrzej Stasiuk: Biały kruk, 1996
	Kiedy pies samowolnie podniesie się, ściągnąć go energicznie i wtedy już nie wydawać komendy „naprzód”, lecz wziąć go na smycz i poprowadzić dalej. źródło: NKJP: Stanisław Godlewski: Vademecum myśliwego, 1955
	Słyszy dalekie chrapliwe komendy niemieckie. źródło: NKJP: Wojciech Żukrowski: Kamienne tablice, 1966

Odmiana

część mowy: rzeczownik

rodzaj gramatyczny: ż

	liczba pojedyncza	liczba mnoga
M.	komenda	komendy
D.	komendy	komend

C.	komendzie	komendom
B.	komendę	komendy
N.	komendą	komendami
Ms.	komendzie	komendach
W.	komendo	komendy

Składnia

komenda

(MOWA WPROST)

3. dla komputera

Definicja

specjalnie sformułowana instrukcja, której wprowadzenie do systemu komputera powoduje wykonanie przez niego określonej czynności

Kwalifikacja tematyczna

CZŁOWIEK I TECHNIKA Urządzenia i maszyny komputery/informatyka

Relacje znaczeniowe

	synonimy:	polecenie
	hiperonimy:	instrukcja

Połączenia

odpowiednia komenda; komendy tekstowe
komendy i polecenia
wpisać komendę; wpisywać komendy
za pomocą komendy

Cytaty

	Leon wydał komputerowi komendę odwrócenia obrazu z fotografii po lewej stronie. źródło: NKJP: Mariusz Ziomecki: Lato nieśmiertelnych, 2002
	Trochę się przyzwyczaiłem do orzechowych oczu Evelyn, ale chciałem napisać kasowy romans. Wystarczyła jedna komenda w komputerze: zamień „orzechowe” na „fiołkowe”. źródło: NKJP: Leszek K. Talko: Romanse, Gazeta Wyborcza, 1997-03-28
	Niedawno zdecydowano się wprowadzić program działający w systemie Windows. Zamiast wpisywać komendy tekstowe, teraz czytelnicy buszują w bazie danych biblioteki za pomocą myszki. źródło: NKJP: (pg): Przyleciała nowa Sowa, Dziennik Łódzki, 2004-11-24
	Przy zintegrowaniu ze stanowiskiem wyrzutni rakietowych radar zapewnia jednoczesne śledzenie celu i naprowadzanie pocisku rakietowego na cel w wyniku przekazywania do tego pocisku komend sterujących. źródło: NKJP: Zbigniew Czekała: Parada radarów, 1999

Odmiana

część mowy: rzeczownik

rodzaj gramatyczny: ż

	liczba pojedyncza	liczba mnoga
M.	komenda	komendy
D.	komendy	komend

C.	komendzie	komendom
B.	komendę	komendy
N.	komendą	komendami
Ms.	komendzie	komendach
W.	komendo	komendy

Frazeologizmy

jak na komendę
wojskowa komenda uzupełnień

Data ostatniej modyfikacji: 11.07.2016