UKRYJ ODMIANĘ ROZWIŃ WSZYSTKO DRUKUJ

kaplica

Chronologizacja

1402, SStp

Pochodzenie

st.czes. kaplicě

Od: czes. kaple 'kaplica', a to z łac. cappella 'ts.'.

1. boczna

Definicja

część kościoła z ołtarzem, która jest przeznaczona do modlitwy, odprawiania mszy i nabożeństw

Kwalifikacja tematyczna

CZŁOWIEK W SPOŁECZEŃSTWIE Religia – kościół miejsca i instytucje związane z religią i kościołem

Połączenia

kaplica boczna; kościelna; Królewska, Mariacka
kaplica św. Agaty, Świętego Leonarda; Bożego Ciała, Cudownego Obrazu, Najświętszego Sakramentu, Najświętszej Marii Panny...; kaplica jakiegoś kościoła
wejście do kaplicy
kaplica powstała kiedyś
dobudować, odnowić/odnawiać, odrestaurować, remontować; oglądać; poświęcić; ufundować kaplicę
pójść; udać się; wejść/wchodzić; zajrzeć/zaglądać do kaplicy

Cytaty

Obok wielkiego ołtarza w kościele św. Andrzeja znajduje się kaplica św. Stanisława Kostki z relikwiarzem zawierającym szczątki świętego.

źródło: NKJP: Marek Borucki, Polacy w Rzymie: od czasów Mieszka I do Jana Pawła II , 1995

„Wielkie stopnie między kaplicami, kędy bram dwoje” - to stopnie do katedry wawelskiej. Na prawo kaplica królowej Zofii, na lewo Św. Krzyża, między nimi schody z czarnego marmuru.

źródło: NKJP: Kazimierz Wyka, Rzecz wyobraźni, 1997

Odmiana

część mowy: rzeczownik

rodzaj gramatyczny: ż

	liczba pojedyncza	liczba mnoga
M.	kaplica	kaplice
D.	kaplicy	kaplic

C.	kaplicy	kaplicom
B.	kaplicę	kaplice
N.	kaplicą	kaplicami
Ms.	kaplicy	kaplicach
W.	kaplico	kaplice

2. cmentarna

Definicja

niewielki kościół wolno stojący lub połączony z innymi budowlami sakralnymi

Kwalifikacja tematyczna

CZŁOWIEK W SPOŁECZEŃSTWIE Religia – kościół miejsca i instytucje związane z religią i kościołem

CZŁOWIEK I TECHNIKA Budownictwo rodzaje budowli i ich cechy

Połączenia

kaplica katolicka; barokowa, gotycka, neogotycka, renesansowa...; cmentarna, pogrzebowa, przycmentarna; akademicka; grobowa, szpitalna; drewniana, murowana
kaplica stoi gdzieś
wybudować; wznieść/wznosić, zbudować; zwiedzić/zwiedzać; zdewastować kaplicę
odprawić mszę, nabożeństwo w kaplicy

Cytaty

Na zboczu pagórka stoi półkolista kaplica wyłożona piaskowcem, a nad nią wysoki kamienny krzyż i pamiątkowa tablica.

źródło: NKJP: Zdzisław Morawski, Gdzie ten dom, gdzie ten świat , 1997

Z XIX w. pochodzą: plebania, dom przy ul. Kościuszki i kaplica cmentarna.

źródło: NKJP: Jan Bałdowski, Warmia, Mazury, Suwalszczyzna, 1997

Odmiana

część mowy: rzeczownik

rodzaj gramatyczny: ż

	liczba pojedyncza	liczba mnoga
M.	kaplica	kaplice
D.	kaplicy	kaplic

C.	kaplicy	kaplicom
B.	kaplicę	kaplice
N.	kaplicą	kaplicami
Ms.	kaplicy	kaplicach
W.	kaplico	kaplice

3. pałacowa

Definicja

wydzielone z jakiegoś budynku pomieszczenie z ołtarzem przeznaczone do odprawiana mszy

Kwalifikacja tematyczna

CZŁOWIEK W SPOŁECZEŃSTWIE Religia – kościół miejsca i instytucje związane z religią i kościołem

Połączenia

kaplica domowa, klasztorna, pałacowa, zamkowa...; Kaplica Sykstyńska

Cytaty

W domu była kaplica, w której niekiedy odprawiane były msze święte, wiosną niemal codziennie majowe nabożeństwa, a w październiku modlitwy różańcowe.

źródło: NKJP: Zdzisław Morawski, Gdzie ten dom, gdzie ten świat , 1997

W dobudowanej w 2. poł. XVI w. Kurzej Stopce „izba białogłowska”, nad nią wielka sala, w przedsionku kwadratowej baszty skarbiec, zaś w baszcie kaplica zamkowa (XVI w.).

źródło: NKJP: Lech Szaraniec, Górny Śląsk, 1997

Odmiana

część mowy: rzeczownik

rodzaj gramatyczny: ż

	liczba pojedyncza	liczba mnoga
M.	kaplica	kaplice
D.	kaplicy	kaplic

C.	kaplicy	kaplicom
B.	kaplicę	kaplice
N.	kaplicą	kaplicami
Ms.	kaplicy	kaplicach
W.	kaplico	kaplice

4. to już kaplica

Definicja

pot. żart.

sytuacja bardzo niekorzystna, z której nie ma dobrego wyjścia

Kwalifikacja tematyczna

CZŁOWIEK JAKO ISTOTA PSYCHICZNA Ocena i wartościowanie słownictwo oceniające

Relacje znaczeniowe

synonimy:

kapa

Cytaty

[...] cztery, trzy talerze się znajdą, ale jak by trzeba obiadem podjąć kogoś, to już kaplica.

źródło: NKJP: Korpus języka mówionego PELCRA

[...] jutro pierwszy polski, a ta baba jest taka dziwna. Jak się już uweźmie, to kaplica, znowu pójdą zakłady w klasie, ile razy nas będzie męczyć [...].

źródło: NKJP: Internet

Pyta pani, czy jak już w przyjaźni zdarzy się seks, to koniec? Kaplica? Nie patrzyłbym na to w ten sposób.

źródło: Hanna Rydlewska: Seks w przyjacielskim związku? Nie musi oznaczać końca przyjaźni (weekend.gazeta.pl)

Odmiana

część mowy: rzeczownik

rodzaj gramatyczny: ż

	liczba pojedyncza	liczba mnoga
M.	kaplica	kaplice
D.	kaplicy	kaplic

C.	kaplicy	kaplicom
B.	kaplicę	kaplice
N.	kaplicą	kaplicami
Ms.	kaplicy	kaplicach
W.	kaplico	kaplice

Inne uwagi

Zwykle lp

Data ostatniej modyfikacji: 04.03.2025