UKRYJ ODMIANĘ ROZWIŃ WSZYSTKO DRUKUJ

staruszka

Chronologizacja

SJPXVII, STR, SL, SWil, SJPWar, SJPDor, SJPSz, SJPDun, ISJP, PSWP, USJP

Pochodzenie

Zob. stary

1. stara kobieta

Definicja

stara kobieta, do której mówiący ma pobłażliwy stosunek

Kwalifikacja tematyczna

CZŁOWIEK JAKO ISTOTA FIZYCZNA Bieg życia starzenie się

CZŁOWIEK JAKO ISTOTA FIZYCZNA Określenia fizyczności człowieka płeć

Relacje znaczeniowe

synonimy:  babcinka, babuleńka, babulinka, babunia, matuś, starowinka
hiperonimy:  kobieta

Połączenia

  • leciwa; siedemdziesięcioletnia, osiemdziesięcioletnia...; drobna, niewielka; bezzębna, pomarszczona, siwy, siwiuteńka, zgarbiona; chora, niedołężna, schorowana, słabowita, zniedołężniała; czerstwa, dziarska, energiczna, żwawa; samotna; stuknięta, zdziwaczała; miła, sympatyczna staruszka
  • babcia, matka, żona staruszka
  • emerytura, renta; stan zdrowia; śmierć staruszki
  • napad na staruszkę
  • opieka nad staruszką
  • rozbój na staruszce
  • okraść, pobić; potrącić; ratować staruszkę
  • opiekować się staruszką
  • napaść na staruszkę

Cytaty

Wraz z potrawami i winem pojawiła się przy stole jubilatka, malutka, wysuszona staruszka o nieobecnym spojrzeniu, uśmiechnięta jak aniołek. Wjechała na wózku inwalidzkim [...].

źródło: NKJP: Waldemar Borzestowski: Bulterier Samson i ja, 2008

Mock rozwijał bandaż, kiedy poczuł uderzenie w brzuch. Chwycił się za żołądek, nie mogąc uwierzyć w siłę ciosu bezzębnej staruszki.

źródło: NKJP: Marek Krajewski: Widma w mieście Breslau, 2005

Na półpiętrze żona Kobelskiego stała z dwiema staruszkami, mieszkającymi drzwi w drzwi z Zygmuntem. Na jego widok ucichły. Kobiety rozstąpiły się w złowrogim milczeniu.

źródło: NKJP: Mariusz Sieniewicz: Czwarte niebo, 2003

Kończyło się na tym, że ciocia Mela zakradała się potajemnie - bo nikt by jej, osiemdziesięcioparo-letniej staruszce, nie pozwolił schodzić po stromych schodach - i ratowała ziemniak, po czym, z błyszczącymi dumą oczami, sadziła go tryumfalnie pod płotem ogrodu.

źródło: NKJP: Jacek Dehnel: Rynek w Smyrnie, 2007

Staruszka na czerwono ubrana, cała w zmarszczkach, ale pięknych, rzeźbiarz by tego nie wymyślił; dlaczego ja tak lubię starych? Pewnie dlatego, że nikt z moich, poza mamą, starości nie doczekał.

źródło: NKJP: Marian Marzyński: Sennik polsko-żydowski, 2005

Odmiana

część mowy: rzeczownik

rodzaj gramatyczny: ż

liczba pojedyncza liczba mnoga
M. staruszka
staruszki
D. staruszki
staruszek
C. staruszce
staruszkom
B. staruszkę
staruszki
N. staruszką
staruszkami
Ms. staruszce
staruszkach
W. staruszko
staruszki

2. matka

Definicja

pot. 
ekspresywnie o matce - kobiecie, która urodziła dziecko i je wychowuje

Kwalifikacja tematyczna

CODZIENNE ŻYCIE CZŁOWIEKA Rodzina członkowie rodziny

Relacje znaczeniowe

synonimy:  mama, mamula, mamulka, mamunia, mamusia, mamuśka, matczysko, mateczka, mateńka, matka, matula, rodzica, rodzicielka, stara, starsza
hiperonimy:  rodzic

Połączenia

  • moja staruszka

Cytaty

Moja staruszka ma punto 1.2 i powiem tak: nic w tym samochodzie nie jest takie, jak być powinno.

źródło: NKJP: Internet

Ostrożnie powąchał, skrzywił się i mruknął: - Tak samo zalatywało w jednej mydlarni na Powiślu, dokąd moja staruszka posyłała mnie po bielidło.

źródło: NKJP: Alfred Szklarski: Tajemnicza wyprawa Tomka, 1963

Odmiana

część mowy: rzeczownik

rodzaj gramatyczny: ż

liczba pojedyncza liczba mnoga
M. staruszka
staruszki
D. staruszki
staruszek
C. staruszce
staruszkom
B. staruszkę
staruszki
N. staruszką
staruszkami
Ms. staruszce
staruszkach
W. staruszko
staruszki

3. stara rzecz

Definicja

stara rzecz, do której mówiący ma pozytywny stosunek

Kwalifikacja tematyczna

KATEGORIE FIZYCZNE Cechy i właściwości materii jakość i intensywność

Połączenia

  • drewniana; wysłużona; zabytkowa staruszka

Cytaty

Po jesiennym przeglądzie technicznym ruszyła kolejka linowa na Kasprowy Wierch. Wysłużona staruszka rozpocznie w tym roku 65. sezon narciarski w swojej historii.

źródło: NKJP: Kasprowy czeka, Dziennik Polski, 2001-11-24

Walenty jest panem na dwóch domach. W murowanej willi mieszka, z drewnianą staruszką nie wie, co zrobić.

źródło: NKJP: (WALD): Z dachem na słupach, Dziennik Polski, 2001-04-11

[...] druhowie zgromadzili wiele cennych eksponatów. Za najcenniejszy z nich uchodzi ręczna sikawka [...]. [...] jej rodowód sięga z pewnością lat sprzed I wojny światowej. Staruszka jest jeszcze w pełni sprawna.

źródło: NKJP: Niosą pomoc, Dziennik Polski, 2002-05-17

[...] lokomobila, unikatowa maszyna parowa z 1856 r., która jeszcze do niedawna pracowała w miejscowym tartaku. Po wojnie wytwarzała energię dla całego miasta. Zabytkowa staruszka czeka na należną jej renowację.

źródło: NKJP: Gminny słowniczek, Dziennik Polski, 2002-11-19

Odmiana

część mowy: rzeczownik

rodzaj gramatyczny: ż

liczba pojedyncza liczba mnoga
M. staruszka
staruszki
D. staruszki
staruszek
C. staruszce
staruszkom
B. staruszkę
staruszki
N. staruszką
staruszkami
Ms. staruszce
staruszkach
W. staruszko
staruszki
Data ostatniej modyfikacji: 03.03.2014
Copyright© Instytut Języka Polskiego PAN
Open toolbar

Menu dostępności

  • Powiększ tekst

  • Zmniejsz tekst

  • Wysoki kontrast

  • Resetuj
json