UKRYJ ODMIANĘ ROZWIŃ WSZYSTKO DRUKUJ

twardnieć

Chronologizacja

XVI w., SPXVI
Na podstawie indeksu haseł.

Odmiana

część mowy: czasownik

aspekt: niedokonany

Tryb oznajmujący

Czas teraźniejszy

liczba pojedyncza liczba mnoga
1 os. twardnieję
 twardniejemy
2 os. twardniejesz
 twardniejecie
3 os. twardnieje
 twardnieją

Czas przeszły

liczba pojedyncza liczba mnoga
m ż n mo -mo
1 os. twardniałem
+(e)m twardniał
 twardniałam
+(e)m twardniała
 twardniałom
+(e)m twardniało
 twardnieliśmy
+(e)śmy twardnieli
 twardniałyśmy
+(e)śmy twardniały
2 os. twardniałeś
+(e)ś twardniał
 twardniałaś
+(e)ś twardniała
 twardniałoś
+(e)ś twardniało
 twardnieliście
+(e)ście twardnieli
 twardniałyście
+(e)ście twardniały
3 os. twardniał
 twardniała
 twardniało
 twardnieli
 twardniały

bezosobnik: twardniano

Czas przyszły

liczba pojedyncza liczba mnoga
m ż n mo -mo
1 os. będę twardniał
będę twardnieć
 będę twardniała
będę twardnieć
 będę twardniało
będę twardnieć
 będziemy twardnieli
będziemy twardnieć
 będziemy twardniały
będziemy twardnieć
2 os. będziesz twardniał
będziesz twardnieć
 będziesz twardniała
będziesz twardnieć
 będziesz twardniało
będziesz twardnieć
 będziecie twardnieli
będziecie twardnieć
 będziecie twardniały
będziecie twardnieć
3 os. będzie twardniał
będzie twardnieć
 będzie twardniała
będzie twardnieć
 będzie twardniało
będzie twardnieć
 będą twardnieli
będą twardnieć
 będą twardniały
będą twardnieć

Tryb rozkazujący

liczba pojedyncza liczba mnoga
1 os. twardniejmy
2 os. twardniej
 twardniejcie

Tryb warunkowy

liczba pojedyncza liczba mnoga
m ż n mo -mo
1 os. twardniałbym
bym twardniał
 twardniałabym
bym twardniała
 twardniałobym
bym twardniało
 twardnielibyśmy
byśmy twardnieli
 twardniałybyśmy
byśmy twardniały
2 os. twardniałbyś
byś twardniał
 twardniałabyś
byś twardniała
 twardniałobyś
byś twardniało
 twardnielibyście
byście twardnieli
 twardniałybyście
byście twardniały
3 os. twardniałby
by twardniał
 twardniałaby
by twardniała
 twardniałoby
by twardniało
 twardnieliby
by twardnieli
 twardniałyby
by twardniały

bezosobnik: twardniano by

bezokolicznik: twardnieć

imiesłów przysłówkowy współczesny: twardniejąc

gerundium: twardnienie

imiesłów przymiotnikowy czynny: twardniejący

odpowiednik aspektowy: stwardnieć

Pochodzenie

Zob. twardy

1. zaprawa

Definicja

stawać się sztywnym, nieelastycznym, nieuginającym się pod naciskiem

Kwalifikacja tematyczna

KATEGORIE FIZYCZNE Cechy i właściwości materii stan skupienia, trwałość materii

KATEGORIE FIZYCZNE Cechy i właściwości materii cechy dotykowe

Relacje znaczeniowe

synonimy:  zasklepiać się
antonimy:  mięknąć

Cytaty

Zdarzały się także dni suszy, kiedy błoto nad Wisłą twardniało i pękało jak potłuczona porcelana, a o zachodzie słońca jego powierzchnię zabarwiał jednakowy brzoskwiniowy odcień.

źródło: NKJP: Rafał Nowakowski: Rdza, 2008

Eskimoskie ubrania przechowuje się w nie ogrzewanym przedsionku domu, aby nie twardniały i nie pękały.

źródło: NKJP: Jolanta Flach: W przedsionku nieba, Tygodnik Podhalański, nr 3, 2000

Wątróbka ma być sprężysta, z wierzchu przyrumieniona, w środku różowa, a nawet leciutko krwista. Solę i pieprzę dopiero pod sam koniec smażenia, ponieważ posolona za wcześnie, twardnieje.

źródło: NKJP: Kurt Scheller: Cielęca wątróbka, czyli podroby, Gazeta Wyborcza, 1998-10-30

Ważne jest aby jednorazowo przygotować taką ilość zaprawy, jaką zamierzamy zużyć w czasie 30 minut, gdyż później masa zacznie twardnieć.

źródło: NKJP: (DW): Powiększ swój kąt, Gazeta Wrocławska, 2003-10-07

2. człowiek

Definicja

stawać się odpornym na trudności, mniej wrażliwym, niepodatnym na wpływy innych osób i skłonnym do walki z przeciwnościami w celu osiągnięcia zamierzeń

Kwalifikacja tematyczna

CZŁOWIEK JAKO ISTOTA PSYCHICZNA Ocena i wartościowanie wola, postawy, nastawienie człowieka wobec świata i życia

Relacje znaczeniowe

antonimy:  mięknąć

Cytaty

Ja żartowałem, to był tylko żart, grubiański, przyznaję, ale my, marynarze, twardniejemy na morzu.

źródło: NKJP: Sławomir Mrożek: Teatr 1 (Miłość na Krymie 1993, Wdowy 1992, Portret 1987, Kontrakt 1986), 1995

[...] ciężkie chwile teraz mnie nie przerażają. Wręcz przeciwnie, czuję, jak dzięki nim twardnieję.

źródło: NKJP: Malowanie nut, Cosmopolitan, nr 7, 1998

Był dostatecznie wrażliwy, aby wyczuć, że tamci dwaj zamykają się i twardnieją coraz bardziej.

źródło: NKJP: Bohdan Czeszko: Pokolenie, 1951

3. spojrzenie

Definicja

zaczynać wyrażać bezwzględność, groźbę i surowość

Kwalifikacja tematyczna

CZŁOWIEK JAKO ISTOTA PSYCHICZNA Stany psychiczne człowieka zachowania emocjonalne

Relacje znaczeniowe

antonimy:  mięknąć

Cytaty

Spojrzenie matki twardnieje, głos staje się jeszcze bardziej spokojny i zimny. - Dlaczego tak krzyczysz? Bądź łaskawa mówić do mnie uprzejmiej.

źródło: NKJP: Irena Jurgielewiczowa: Ten obcy, 1961

- Zuzia, co ty tu robisz, bękarcie rozwydrzony? - głos mu twardnieje, nabiera metalicznego brzmienia. - O tej porze pod pałacem? Marsz do domu!

źródło: NKJP: Tadeusz Konwicki: Wiatr i pył, 2008

Składnia

bez ograniczeń + twardnieć +
(KOMU)

4. spółgłoska miękka

Definicja

jęz. 
o spółgłosce miękkiej: tracić miękkość

Kwalifikacja tematyczna

CZŁOWIEK W SPOŁECZEŃSTWIE Język mówienie

Relacje znaczeniowe

synonimy:  dyspalatalizować się

Cytaty

Niektóre z głosek zmiękczonych twardnieją po zmianie charakteru paradygmatycznego.

źródło: Irena Sawicka: Fonologia konfrontatywna polsko-serbsko-chorwacka, 1988 (books.google)

Jedynie głoska j może być uważana za zachowującą w większym stopniu ślady palatalności niż pozostałe, już twardniejące.

źródło: Rozprawy, Tomy 23-24, 1977 (books.google)
Data ostatniej modyfikacji: 10.05.2018
Copyright© Instytut Języka Polskiego PAN