UKRYJ ODMIANĘ ROZWIŃ WSZYSTKO DRUKUJ

rozpad

Chronologizacja

SL, SWil, SJPWar, SJPDor, SJPSz, SJPDun, ISJP, PSWP, USJP

Pochodzenie

ogsł. *orz-padъ

Rzeczownik od czasownika *orz-pasti (sę) (< *orz-pad-ti), ewentualnie *orz-padati (sę).

1. federacji

Definicja

stopniowe uleganie podziałowi, który niszczy daną całość

Kwalifikacja tematyczna

KATEGORIE FIZYCZNE ➔ Cechy i właściwości materii ➔ jakość i intensywność

CZŁOWIEK W SPOŁECZEŃSTWIE ➔ Funkcjonowanie państwa ➔ stosunki międzynarodowe

CZŁOWIEK W SPOŁECZEŃSTWIE ➔ Zasady współżycia społecznego ➔ stosunki, grupy i organizacje społeczne

Połączenia

  • rozpad grupy, zespołu; koalicji, partii; imperium, kraju, monarchii, państwa; komunizmu, systemu (komunistycznego, totalitarnego...); Austro-Węgier, Czechosłowacji, ZSRR...
  • początek, powód, przyczyna; groźba, niebezpieczeństwo, nieuchronność, wizja rozpadu
  • przepowiadać, spowodować rozpad
  • grozić rozpadem kraju, (związku...)
  • ktoś/coś jest krok od rozpadu; dojść/dochodzić, doprowadzić, dopuścić do rozpadu
  • powstać po rozpadzie

Cytaty

Po rozpadzie zespołu Robert nawiązał współpracę ze Zbyszkiem Hołdysem.

źródło: NKJP: Magdalena Kaczor: Potrzeba świeżej krwi, Trybuna Śląska, 2003-06-27

Rozpad ZSRR i wyłonienie się szeregu niezależnych państw, stawiających sobie za cel demokratyczną transformację polityczną i ekonomiczną, zmieniły korzystnie sytuację geopolityczną Polski i stworzyły swego rodzaju szansę historyczną.

źródło: NKJP: Kazimierz Michał Ujazdowski: Żywotność konserwatyzmu : idee polityczne Adolfa Bocheńskiego, 2005

Z Republiki Macedonii, powstałej jako samodzielne państwo po rozpadzie Jugosławii, wiedzie najkrótsza droga do Tesalonik doliną Wardaru [...].

źródło: NKJP: Jan Gać: Grecja kulturowy przewodnik po Grecji bizantyńskiej, 2007

Odmiana

część mowy: rzeczownik

rodzaj gramatyczny: m3

liczba pojedyncza liczba mnoga
M. rozpad
 rozpady
D. rozpadu
 rozpadów
C. rozpadowi
 rozpadom
B. rozpad
 rozpady
N. rozpadem
 rozpadami
Ms. rozpadzie
 rozpadach
W. rozpadzie
 rozpady

Składnia

bez ograniczeń + rozpad +
CZEGO + (na CO)

2. rodziny

Definicja

stopniowe uleganie zniszczeniu, zanikowi więzi

Kwalifikacja tematyczna

CZŁOWIEK W SPOŁECZEŃSTWIE ➔ Zasady współżycia społecznego ➔ stosunki, grupy i organizacje społeczne

CODZIENNE ŻYCIE CZŁOWIEKA ➔ Rodzina ➔ relacje rodzinne

Relacje znaczeniowe

synonimy:  bankructwo, erozja, rozkład, upadek

Połączenia

  • faktyczny, formalny; całkowity, definitywny, totalny, zupełny; gwałtowny, niespodziewany, powolny, rychły, szybki; dramatyczny; moralny rozpad
  • rozpad małżeństwa, pożycia małżeńskiego, rodziny, wartości, więzi (rodzinnych, społecznych...), życia małżeńskiego, (rodzinnego);
  • dojść/dochodzić, doprowadzić, dopuścić do rozpadu

Cytaty

Nie uznajesz rozwodów nawet wtedy gdy faktycznie dawno nastąpił rozpad pożycia małżeńskiego.

źródło: NKJP: Krystyna Konaszewska-Rymarkiewicz: Interpretacja horoskopu - podstawy, 1997

Załamanie, upadek, rozpad - wszystko to etapy przejścia, konieczny warunek odrodzenia.

źródło: NKJP: Tadeusz Bartoś: Wolność, równość, katolicyzm, 2007

Wszystko zmierza ku rozpadowi, ku apokalipsie. Ale ten skarlały świat nawet na porządną apokalipsę nie zasługuje.

źródło: NKJP: Piotr Bratkowski: Między zabawą a zagładą, Gazeta Wyborcza, 1994-12-17

Technika pozwala dotrzeć do źródeł potencjalnych konfliktów grożących rozpadem więzi z klientem i znaleźć kierunki kompromisowych rozwiązań.

źródło: NKJP: Andrzej Bajdak: Zastosowanie metod jakościowych w badaniach relacji z klientem instytucjonalnym, 2008

Odmiana

część mowy: rzeczownik

rodzaj gramatyczny: m3

liczba pojedyncza liczba mnoga
M. rozpad
 rozpady
D. rozpadu
 rozpadów
C. rozpadowi
 rozpadom
B. rozpad
 rozpady
N. rozpadem
 rozpadami
Ms. rozpadzie
 rozpadach
W. rozpadzie
 rozpady

Inne uwagi

Zwykle lp

Składnia

bez ograniczeń + rozpad +
(CZEGO)

3. atomu

Definicja

chem.  fiz. 
podzielenie się na prostsze składniki, atomy, cząstki elementarne

Kwalifikacja tematyczna

KATEGORIE FIZYCZNE ➔ Cechy i właściwości materii

Relacje znaczeniowe

synonimy:  rozkład
hiperonimy:  podział

Połączenia

  • naturalny, słaby, szybki; podwójny, połowiczny rozpad; rozpad alfa, beta
  • rozpad atomu, cząstki, jądra, neutronu
  • rozpad na części
  • kanał, proces, reakcja; energia, produkt; badanie rozpadu
  • pochodzić z rozpadu

Cytaty

W trakcie samorzutnego rozpadu atomu promieniotwórczego strontu wyrzucany jest elektron.

źródło: NKJP: Lech Stefański: Od magii do psychotroniki, 1996

Coraz powszechniejsze są w użyciu baterie jądrowe, w których energia cieplna pochodząca z rozpadu promieniotwórczego jest zamieniana na energię elektryczną.

źródło: NKJP: Włodzimierz Kusch: Co o promieniowaniu wiedzieć powinniśmy, 1999

Przy analizie zapisów procesów produkcji i rozpadów cząstek należy kontrolować spełnianie wszystkich zasad zachowania, a więc liczby barionowej, liczb leptonowych, dziwności oraz energii i pędu.

źródło: NKJP: Ewa Skrzypczak, Zygmunt Szafliński: Wstęp do fizyki jądra atomowego i cząstek elementarnych: wykłady, 1993

Odmiana

część mowy: rzeczownik

rodzaj gramatyczny: m3

liczba pojedyncza liczba mnoga
M. rozpad
 rozpady
D. rozpadu
 rozpadów
C. rozpadowi
 rozpadom
B. rozpad
 rozpady
N. rozpadem
 rozpadami
Ms. rozpadzie
 rozpadach
W. rozpadzie
 rozpady

Składnia

bez ograniczeń + rozpad +
CZEGO + (na CO)
Data ostatniej modyfikacji: 07.03.2014
Copyright© Instytut Języka Polskiego PAN