• Definicja

    duchowny chrześcijański posiadający święcenia kapłańskie

  • Noty o użyciu

    Używane w nazwach własnych, np. Instytut Teologiczny Księży Misjonarzy, Katolickie Liceum Ogólnokształcące Księży Pijarów, Wyższe Seminarium Duchowne Księży Marianów.

  • Kwalifikacja tematyczna

    CZŁOWIEK W SPOŁECZEŃSTWIE
    arrow down
    Religia – kościół
    arrow down
    osoby związane z religią i kościołem

  • Relacje znaczeniowe

    synonimy: duszpasterzkapłanpasterz hiperonimy: duchowny I

  • Połączenia
    • katolicki, prawosławny, protestancki; czeski, polski, włoski...; krakowski; bohaterski, błogosławiony, czcigodny, dobry, mądry; ulubiony, zaprzyjaźniony, znajomy; zmarły; biedny, fałszywy; młody, nowy; wiejski; miejscowy, tamtejszy; jakiś, nasz, pewien ksiądz; inni, niektórzy, wszyscy księża
    • jeden ksiądz
    • ksiądz Antoni, Arek, Piotr..., Belka, Kroll, Tischner..., arcybiskup, biskup; dr, profesor; dyrektor, dziekan, infuat, kanonik, kapelan, misjonarz, prałat; proboszcz, wikariusz; emeryt; współpracownik; księża motocykliści
    • ksiądz dekanatu raciborskiego, pułtuskiego..., diecezji opolskiej, płockiej...
    • księża i alumni, księża i biskupi, księża i bracia, księża i diakoni, księża i katecheci, księża i klerycy, księża i Kościół, księża i księżyska, księża i ludzie, księża i mieszkańcy, księża i ministranci, księża i misjonarze, księża i młodzież, księża i nauczyciele, księża i osoby świeckie, księża i pastorzy, księża i policjanci, księża i politycy, księża i samorządowcy, księża i siostry zakonne, księża i świeccy, księża i wierni, księża i zakonnice, księża i zakonnicy, księża i Żydzi
    • (Jego Eminencja) ksiądz kardynał, prymas; (Jego Ekscelencja) ksiądz biskup, arcybiskup
    • osoba, postać; apel, głos, kazanie, słowa, wypowiedź, wystąpienie; działalność, posługa, praca; pomoc; rola; gospodyni; mieszkanie; śmierć, zabójstwo; życie księdza; dom, wspólnota księży; z inicjatywy księdza; z rąk księdza
    • dom; ubiory; pensje, płace, wynagrodzenia dla księży; list; zaufanie; pretensje, żal do księdza; list od księdza; spotkanie, wizyta u księdza
    • kandydat; napad, zamach; teczka (ewidencji operacyjnej)na księdza; ataki na księży
    • dyskusja, kontakt, rozmowa, spotkanie, współpraca, wywiad z księdzem
    • mord na księdzu; artykuł, film, książka, opowieść; dyskusja, wspomnienie; pamięć o księdzu; pamiątki po księdzu
    • złożony z księży
    • przebrany za księdza
    • związany z księdzem
    • ksiądz chodzi po kolędzie; mówi, powiedział coś; naucza, odprawia mszę, nabożeństwo..., ogłosił / ogłasza coś, poświęcił coś, pracuje, wspomniał / wspomina o czymś; celebrowany, koncelebrowany; poświęcony; kierowany, organizowany, prowadzony, przygotowany, ufundowany, założony, zorganizowany; napisany, wygłoszony; dokonany przez księdza
    • oczekiwać księdza
    • dzwonić / zadzwonić, iść / pójść, pobiec, udać się, zgłosić się / zgłaszać się; zwrócić się / zwracać się; coś należy do księdza; apelować (list, komunikat, słowo...); skierowane do księży; dostać, otrzymać, pożyczać coś od księdza; spowiadać się, wyspowiadać się u księdza
    • iść / pójść; czekać; donosić; patrzeć, spojrzeć; wyświęcony, wyświęcenie na księdza; pojechać, posłać po księdza; podający się za księdza
    • dyskutować, rozmawiać / porozmawiać, spotkać się / spotykać się, zgadzać się, współpracować z księdzem
    • mówić, opowiadać, pisać, rozmawiać o księdzu
    • na czele z księdzem
  • Cytaty

    [...] miejscowi księża odprawią w intencji zmarłego mszę św. koncelebrowaną.

    źródło: NKJP: „Orzeł” przegrał z chorobą, Dziennik Polski -- Proszowice, 2003-12-20

    W dniu wczorajszym minęła 15. rocznica męczeńskiej śmierci księdza Jerzego Popiełuszki. Proszę o uczczenie chwilą ciszy pamięci kapelana ˝Solidarności˝.

    źródło: NKJP: Sprawozdanie stenograficzne z obrad Sejmu RP z dnia 20.10.1999

    Dwie studentki - Zofia Jaroń i Teresa Skawińska - w końcu odważyły się i poszły do księdza Karola Wojtyły, prosząc o konferencje dla studentów.

    źródło: NKJP: Dorota Kosierkiewicz: Śladami Jana Pawła II. Historia powrotu księdza Karola do Krakowa i Jego niezwykła praca z młodzieżą, Echo Dnia, 2005-06-17

    Co najmniej od 1963 r. każdy biskup, ksiądz, zakonnik i alumn wyższego seminarium duchownego miał swoją teczkę założoną przez SB - tzw. TEOK, czyli „teczkę ewidencji operacyjnej na księdza” [...].

    źródło: NKJP: (k.w.): Cel: walka z klerem, Dziennik Polski -- Kraj, 1998-02-25

    - To mój wnuczek, proszę księdza - ucieszył się wuj Florenty na mój widok. - Józiu, przywitaj się z księdzem Szotarskim.

    źródło: NKJP: Kazimierz Orłoś: Niebieski szklarz, 1996

  • Odmiana
    część mowy: rzeczownik
    rodzaj gramatyczny: m1

    liczba pojedynczaliczba mnoga
    M:
    ksiądz
    M ndepr:
    księża
    M depr:
    kwestion. księdze
    D:
    księdza
    D:
    księży
    C:
    księdzu
    C:
    księżom
    B:
    księdza
    B:
    księży
    N:
    księdzem
    N:
    księżmi
    Ms:
    księdzu
    Ms:
    księżach
    W:
    księże
    W ndepr:
    księża
    W depr:
    kwestion. księdze
  • Pochodzenie

    psł. *kъnędzь 'panujący, władca, książę'
    z germ. *kuningaz 'król'
    Postać ksiądz powstała z wcześniejszej kniądz w wyniku polskiej zmiany -kń- > -kś-. Znaczenie 'duchowny, kapłan', powstałe z pierwotnego 'pan', bierze się z rozpowszechnionego w średniowieczu tytułowania osób duchownych.

  • Skróty
CHRONOLOGIZACJA:
SStp
SPXVI
SKN
SJPXVII
STR
SL
SWil
SJPWar
SJPDor
SJPSz
SJPDun
ISJP
PSWP
USJP
FRAZEOLOGIZMY:
Data ostatniej modyfikacji: 18.12.2011