• Definicja

    ozdobny kawałek tkaniny, którym przykrywa się stół - mebel

  • Kwalifikacja tematyczna

    CODZIENNE ŻYCIE CZŁOWIEKA
    arrow down
    Najbliższe środowisko życia człowieka
    arrow down
    meble i wystrój wnętrz

  • Połączenia
    • adamaszkowy, ceratowy, koronkowy, papierowy; haftowany; biały, śnieżnobiały, zielony...; czysty, poplamiony, świeży, wykrochmalony, wyprasowany; świąteczny obrus; obrus plamoodporny
    • obrus na stół
    • obrus na ołtarzu, na stole
    • obrusy i serwetki, obrusy i serwety
    • rąbek; biel obrusa
    • siano spod obrusa
    • plama na obrusie
    • coś nakryte, przykryte obrusem
    • wyciągnąć coś spod obrusa
    • coś rozsypane na obrusie
  • Cytaty

    Duży stół w salonie przykryty był białym obrusem.

    źródło: NKJP: Marek Krajewski: Koniec świata w Breslau, 2003

    Wtedy to w Sali Senatorskiej na Wawelu stoły wyłożono zamówionymi specjalnie adamaszkowymi obrusami, wykonanymi w saskich tkalniach [...].

    źródło: NKJP: (WAK): Kto kupi królewski obrus?, Dziennik Polski, 2001-09-07

    Panie szyją nie tylko obrusy i serwetki, ale także haleczki, wszystkie białe zdobione koronkami.

    źródło: NKJP: Lidia Cichocka: Siostra Małgorzata daje nadzieję, Echo Dnia, 2006-12-22

    Łyżkę prowadzimy od siebie do końca talerza, podnosimy ją przy końcu talerza i niesiemy do ust nad nim; jeżeli coś z łyżki kapnie, to nie zrobi plamy na obrusie ani na ubraniu.

    źródło: NKJP: Tadeusz Rojek: Jak to się je: savoir-vivre przy stole, 1994

    Pokój przeistoczył się w mgnieniu oka. Stał się obszerną jadalnią. Stół pośrodku nie był nakryty obrusem.

    źródło: NKJP: Stanisław Lem: Fiasko, 1987

  • Odmiana
    część mowy: rzeczownik
    rodzaj gramatyczny: m3

    liczba pojedynczaliczba mnoga
    M:
    obrus
    M:
    obrusy
    D:
    obrusa,
    obrusu
    D:
    obrusów
    C:
    obrusowi
    C:
    obrusom
    B:
    obrus
    B:
    obrusy
    N:
    obrusem
    N:
    obrusami
    Ms:
    obrusie
    Ms:
    obrusach
    W:
    obrusie
    W:
    obrusy
  • Pochodzenie

    psł. *o(b)brusъ 'kawałek materiału do wycierania, ścierka (do rąk)'
    Forma prasłowiańska jest rzeczownikiem odczasownikowym od przedrostkowego *o(b)brusiti 'otrzeć, obtoczyć, oczyścić powierzchnię' od psł. *brusiti 'trzeć, ścierać, szlifować' (stąd też st.pol. brusić 'ostrzyć osełką, kamieniem, szlifować' oraz w pierwszym zapisanym polskim zdaniu pobruszę 'pomielę na żarnach' (Bor)

CHRONOLOGIZACJA:
Bor
SKN
SJPXVII
STR
SWil
SJPSz
SJPDun
ISJP
PSWP
USJP
Pas
SIJPArct
SJPDor
SJPWar
Data ostatniej modyfikacji: 18.11.2013