Chronologizacja
1. skrzat
Definicja
Noty o użyciu
Niekiedy używane też w odniesieniu do krasnoludka.
Pochodzenie
łac. gnomus
Łac. gnomus (XVI w.) - nazwa wymyślona przez Paracelsa od gr. gnṓmē 'rozum' albo od sztucznie ukutego gēnomos 'mieszkający w ziemi’.
Kwalifikacja tematyczna
CZŁOWIEK JAKO ISTOTA PSYCHICZNA Działalność artystyczna człowieka literatura
CZŁOWIEK W SPOŁECZEŃSTWIE Tradycja wierzenia i przesądy
Cytaty
|
W mitologii celtyckiej występuje [...] wiele istot duchowych i stworów. Należą do nich m.in. takie istoty, jak troll [...], ogr, nereida, gnom [...]. źródło: NKJP: Leszek Matela: Kod druidów i sekrety Celtów, 2006 |
|
|
Opodal jazgotało i przekrzykiwało się czterech gnomów w czapkach kształtu żołędzi. [...] Przechodząca wiedźma w śnieżnobiałej i nader wyzywająco rozpiętej koszuli obrzuciła ich niechętnym spojrzeniem. źródło: NKJP: Andrzej Sapkowski: Narrenturm, 2002 |
|
|
Po świecie błąka się wiele [...] stworów pochodzących z zaświatów: demony, topielce, strzygi, leśne duchy, złośliwe gnomy, szkieletony i całe gromady innych obrzydlistw. A wszystkie one uaktywniają się nocą. źródło: NKJP: Marcin Margielewski: Pogromcy duchów, 2000 |
|
|
Szpetni gnomowie, o których już Pliniusz wspomina, zatopili jego argentiera, on zaś ucieczką ratował swoje życie. źródło: Gustaw Morcinek: Opowiadania, 1984 (books.google.pl) |
Odmiana
część mowy: rzeczownik
rodzaj gramatyczny: m1, m2
| liczba pojedyncza | liczba mnoga | ||
|---|---|---|---|
| M. | gnom |
gnomowie gnomy |
ndepr |
| gnomy |
depr | ||
| D. | gnoma |
gnomów |
|
| C. | gnomowi |
gnomom |
|
| B. | gnoma |
gnomów gnomy |
|
| N. | gnomem |
gnomami |
|
| Ms. | gnomie |
gnomach |
|
| W. | gnomie |
gnomowie gnomy |
ndepr |
| gnomy |
depr |
2. niski człowiek
Definicja
Pochodzenie
Kwalifikacja tematyczna
CZŁOWIEK JAKO ISTOTA FIZYCZNA Określenia fizyczności człowieka wygląd
Połączenia
- mały, paskudny gnom
Cytaty
|
Jako dziecko była małym gnomem, z wielkimi niebieskimi oczami, z wystającymi zębami i włosami sterczącymi do góry jak szpilki. źródło: NKJP: Mariola Zaczyńska: Moja „starość” przebiega nietypowo, Tygodnik Siedlecki, 2009-06-04 |
|
|
[...] w studio przed meczem ten karzełek pitoli o nim, jakby strzelił kiedyś ze 20 bramek ww sezonie. Ten gnom [...] nawet nie sprawdza, czy [...] strzelił kiedyś bramkę jakiemuś mocnemu klubowi. źródło: Internet: pilkanozna.pl |
Odmiana
część mowy: rzeczownik
rodzaj gramatyczny: m1
| liczba pojedyncza | liczba mnoga | ||
|---|---|---|---|
| M. | gnom |
gnomowie |
ndepr |
| gnomy |
depr | ||
| D. | gnoma |
gnomów |
|
| C. | gnomowi |
gnomom |
|
| B. | gnoma |
gnomów |
|
| N. | gnomem |
gnomami |
|
| Ms. | gnomie |
gnomach |
|
| W. | gnomie |
gnomowie |
ndepr |
| gnomy |
depr |
3. złośliwy człowiek
Definicja
Pochodzenie
Kwalifikacja tematyczna
CZŁOWIEK JAKO ISTOTA PSYCHICZNA Relacje międzyludzkie określenia osób wchodzących w relacje międzyludzkie
Połączenia
- wstrętny, złośliwy gnom
Cytaty
|
Negocjacje pokazały jednak, że o ludzkim obliczu Unii możemy już zapomnieć. Nawet najwięksi entuzjaści rozczarowani są egoizmem i źródło: NKJP: Internet |
|
|
Ja bym żadnego z tych gnomów nie zatrudnił, mogą okraść albo na drugi dzień odejść. źródło: Internet: mojawyspa.co.uk |
|
|
Co za gnom przebrzydły tak nazywa pielęgniarki? Zasługuje na takie traktowanie, jakie właśnie opisuje. Nie ma recepty na taką głupotę i arogancję, bo tego po prostu się nie leczy. źródło: Internet: radiolodz.pl |
Odmiana
część mowy: rzeczownik
rodzaj gramatyczny: m1
| liczba pojedyncza | liczba mnoga | ||
|---|---|---|---|
| M. | gnom |
gnomowie |
ndepr |
| gnomy |
depr | ||
| D. | gnoma |
gnomów |
|
| C. | gnomowi |
gnomom |
|
| B. | gnoma |
gnomów |
|
| N. | gnomem |
gnomami |
|
| Ms. | gnomie |
gnomach |
|
| W. | gnomie |
gnomowie |
ndepr |
| gnomy |
depr |
4. forma literacka
Definicja
Warianty
- częściej gnoma
Pochodzenie
Kwalifikacja tematyczna
CZŁOWIEK JAKO ISTOTA PSYCHICZNA Działalność intelektualna człowieka wytwory działań intelektualnych człowieka
CZŁOWIEK JAKO ISTOTA PSYCHICZNA Ocena i wartościowanie prawdy i wartości życiowe
Połączenia
- autor gnomu
Cytaty
|
[...] u Herodota, w jego „Dziejach”, [...] mówi się o Solonie (jednym z pierwszych mędrców greckich, prawodawcy Aten, autorze gnomów [...]). źródło: NKJP: Maria Zowisło: Filozofia i sport. Horyzonty dialogu, 2001 |
|
|
Związek z kontekstem, czy to polegający na początkowym nawiązaniu, czy na wtrąceniu wewnątrz aforyzmu, zawsze jest tu motywowany potrzebami kontekstu, nie zaś samego gnomu. źródło: Tygiel Kultury, 2003 (books.google.pl) |
|
|
W tok opowiadania czy opisu tu i ówdzie wplata poeta raptem jakąś uwagę, refleksję, określenie, stanowiące ogniwko w sobie zamknięte i samoistne, o typowych znamionach gnomu [...]. źródło: Stanisław Pigoń: Wśród twórców. Studia i szkice z dziejów literatury i oświaty, 1947 (books.google.pl) |
Odmiana
część mowy: rzeczownik
rodzaj gramatyczny: m3
| liczba pojedyncza | liczba mnoga | ||
|---|---|---|---|
| M. | gnom |
gnomy |
|
| D. | gnomu |
gnomów |
|
| C. | gnomowi |
gnomom |
|
| B. | gnom |
gnomy |
|
| N. | gnomem |
gnomami |
|
| Ms. | gnomie |
gnomach |
|
| W. | gnomie |
gnomy |