UKRYJ ODMIANĘ ROZWIŃ WSZYSTKO DRUKUJ

przepowiednia

Chronologizacja

1811, SL

Odmiana

część mowy: rzeczownik

rodzaj gramatyczny: ż

liczba pojedyncza liczba mnoga
M. przepowiednia
przepowiednie
D. przepowiedni
przepowiedni
C. przepowiedni
przepowiedniom
B. przepowiednię
przepowiednie
N. przepowiednią
przepowiedniami
Ms. przepowiedni
przepowiedniach
W. przepowiednio
przepowiednie

Pochodzenie

Zob. powiedzieć

1. wypowiedź

Definicja

wypowiedź, w której przewiduje się, co się wydarzy w przyszłości, na podstawie intuicji, wróżb lub rozumowania

Kwalifikacja tematyczna

CZŁOWIEK W SPOŁECZEŃSTWIE Tradycja wierzenia i przesądy

Relacje znaczeniowe

synonimy:  koniektura, wieszczba
hiperonimy:  wypowiedź

Połączenia

  • ponura, złowieszcza, złowroga; stara przepowiednia; czarne, kasandryczne, katastroficzne, pesymistyczne przepowiednie; przepowiednia dotycząca końca świata (losów świata, przyszłości...)
  • przepowiednia jasnowidza, proroka, wróżki, wyroczni; Kasandry, Królowej Saby, Malachiasza, Nostradamusa; końca świata, przyszłości; pogody
  • przepowiednia o końcu świata
  • przepowiednie i wróżby
  • tekst; rodzaj; część, koniec przepowiedni
  • przepowiednia głosi, mówi; spełniła się, sprawdziła się
  • wygłosić/wygłaszać; czytać, przeczytać, znać przepowiednię
  • wierzyć w przepowiednie

Cytaty

- Pewne przepowiednie Nostradamusa się sprawdziły, inne czekają na weryfikację.
- Tak, to jest rzecz, wobec której nasz rozum staje bezradny. Przepowiedział np. śmierć pewnego arystokraty francuskiego na turnieju rycerskim.

źródło: NKJP: Proroctwa, objawienia, przepowiednie (2), Dziennik Polski, 1999-03-12

Powtarzano też różnorodne przepowiednie dotyczące pogody: „Narodzenie po wodzie, Zmartwychwstanie po lodzie”; „Gdy choinka tonie w wodzie, jajko toczy się po lodzie, a gdy choinka stoi na lodzie, jajko pewnikiem utonie w wodzie” [...].

źródło: NKJP: G. Czerwińska, Kalendarz polski: Kolędy i pastorałki, Tygodnik Ciechanowski, 2004-01-02

I co znamienne: z ust tego religijnego człowieka wyszła przepowiednia o włączeniu do ludu objętego obietnicą mesjańską również pogan, co w opinii Żydów musiało brzmieć niczym bluźnierstwo.

źródło: NKJP: Jan Gać: Ziemia Święta Kulturowy przewodnik śladami Jezusa, 2009

Pierwsza część przepowiedni spełniła się 12 maja 1935 roku. Żyć przestał ten, którego imię nosił nasz nowy, największy transatlantyk. Im bardziej skracał się czas pozostały do spełnienia się całej przepowiedni, tym silniejszy niepokój ogarniał umysły załogi.

źródło: NKJP: Karol Olgierd Borchardt: Szaman morski, 1985

Tak jak nie wyobrażał sobie, że on sam któregoś dnia zniknie, tak i nie wierzył w przepowiednię matki, wygłoszoną po tym, jak na ostatnich nogach wróciła z kolejnego nocnego czuwania. W swym prostym, chłopskim umyśle Helena Antosik odrzuciła bowiem wszystkie oczywiste fakty i od razu przeszła do sedna: „Dobrzy ludzie umierają, coś nadciąga”.

źródło: NKJP: Monika Piątkowska: Krakowska żałoba, 2006

Składnia

bez ograniczeń + przepowiednia +
(KOGO/CZEGO)
bez ograniczeń + przepowiednia +
(o CZYM)

2. znak

Definicja

zjawisko traktowane jako zapowiedź tego, co się wydarzy w przyszłości

Kwalifikacja tematyczna

CZŁOWIEK W SPOŁECZEŃSTWIE Tradycja wierzenia i przesądy

Relacje znaczeniowe

synonimy:  omen, wróżba

Połączenia

  • dobra; zła przepowiednia
  • przepowiednia radości; smutku, śmierci; deszczu

Cytaty

Alfabetyczny sennik już wkrótce na naszych letnich stronach. A dzisiaj tylko jedno z haseł. Anioł – to dobra przepowiednia, która wróży dużo szczęścia. Dla zamężnej kobiety jest to znak, że będzie miała liczną i kochającą rodzinę, dla narzeczonych anioł to znak, że ich małżeństwo będzie zgodne i szczęśliwe.

źródło: NKJP: EK: Nie bój się koszmarów, Trybuna Śląska, 2001-07-17

Wypełniamy miskę wodą. Na jej powierzchnię ostrożnie kładziemy dwie igły. Jeśli płyną do siebie, to dobry omen, gdy oddalają się - związek niekoniecznie ułoży się sielankowo. Jeśli jednak utoną, źle to wróży naszemu obecnemu lub przyszłemu związkowi. Zamiast igieł możemy posłużyć się pływającymi świecami. Te przynajmniej nie zatoną i nie musimy się obawiać złej przepowiedni.

źródło: NKJP: (GZ): Magiczne totemy, Express Ilustrowany, 2002-11-28

Wszak już w Przejściu granicznym, będącym niejako mottem do całego tomu, mamy do czynienia z uniwersalną figurą poznawczą, która o faktach, jakże bolesnych dla poety, dla zbiorowości, którą reprezentuje, każe wnioskować z niejasnych symptomów, złowieszczych znaków, katastroficznych przepowiedni (ptaki, wiatr, kapłani, chmury).

źródło: NKJP: Jerzy Święch: Nowoczesność Szkice o literaturze polskiej XX wieku, 2007

ZWIERCIADŁO - [...] Spadające: Przepowiednia śmierci w rodzinie.

źródło: NKJP: Mirosław Winczewski: Wielki sennik współczesny, 2007

Składnia

bez ograniczeń + przepowiednia +
(CZEGO)
Data ostatniej modyfikacji: 16.03.2016
Copyright© Instytut Języka Polskiego PAN
Open toolbar

Menu dostępności

  • Powiększ tekst

  • Zmniejsz tekst

  • Wysoki kontrast

  • Resetuj
json