UKRYJ ODMIANĘ ROZWIŃ WSZYSTKO DRUKUJ

wyprząc

wyprzęgnąć

Chronologizacja

1417, SStp

Pochodzenie

psł. psł. *pręgti, *pręgǫ 'łączyć coś z czymś w pewną całość, zespalać, związywać'

1. konia

Definicja

odczepić konia lub inne zwierzę pociągowe od wozu, sań lub pługa

Warianty

wyprzęgnąć

Kwalifikacja tematyczna

CZŁOWIEK I PRZYRODA Świat zwierząt hodowla i opieka nad zwierzętami; człowiek wobec zwierząt

Relacje znaczeniowe

	synonimy:	odprząc, odprzęgnąć, rozprząc, rozprzęgnąć
	antonimy:	zaprząc

Połączenia

wyprząc konia, wóz

Cytaty

Wojciech Żebro z ojcem, jak się okazało, zdążyli wyprząc konia i zdjąć dwa koła z wozu.

źródło: NKJP: Igor Newerly: Pamiątka z Celulozy, 1952

Dzień był deszczowy, słotny, i nic się nie zmieniło po naszym przybyciu na miejsce pod wyprzężonym wozem [...].

źródło: NKJP: Zygmunt Haupt: Baskijski diabeł. Opowiadania i reportaże, 2007

Odmiana

część mowy: czasownik

aspekt: dokonany

Tryb oznajmujący

Czas przyszły

	liczba pojedyncza	liczba mnoga
1 os.	wyprzęgę	wyprzężemy
2 os.	wyprzężesz	wyprzężecie
3 os.	wyprzęże	wyprzęgą

Czas przeszły

	liczba pojedyncza			liczba mnoga
	m	ż	n	mo	-mo
1 os.	wyprzągłem +(e)m wyprzągł	wyprzęgłam +(e)m wyprzęgła	wyprzęgłom +(e)m wyprzęgło	wyprzęgliśmy +(e)śmy wyprzęgli	wyprzęgłyśmy +(e)śmy wyprzęgły
2 os.	wyprzągłeś +(e)ś wyprzągł	wyprzęgłaś +(e)ś wyprzęgła	wyprzęgłoś +(e)ś wyprzęgło	wyprzęgliście +(e)ście wyprzęgli	wyprzęgłyście +(e)ście wyprzęgły
3 os.	wyprzągł	wyprzęgła	wyprzęgło	wyprzęgli	wyprzęgły

bezosobnik: wyprzęgnięto
wyprzężono

Tryb rozkazujący

	liczba pojedyncza	liczba mnoga
1 os.		wyprzążmy
2 os.	wyprząż	wyprzążcie

Tryb warunkowy

	liczba pojedyncza			liczba mnoga
	m	ż	n	mo	-mo
1 os.	wyprzągłbym bym wyprzągł	wyprzęgłabym bym wyprzęgła	wyprzęgłobym bym wyprzęgło	wyprzęglibyśmy byśmy wyprzęgli	wyprzęgłybyśmy byśmy wyprzęgły
2 os.	wyprzągłbyś byś wyprzągł	wyprzęgłabyś byś wyprzęgła	wyprzęgłobyś byś wyprzęgło	wyprzęglibyście byście wyprzęgli	wyprzęgłybyście byście wyprzęgły
3 os.	wyprzągłby by wyprzągł	wyprzęgłaby by wyprzęgła	wyprzęgłoby by wyprzęgło	wyprzęgliby by wyprzęgli	wyprzęgłyby by wyprzęgły

bezosobnik: wyprzężono by

bezokolicznik: wyprząc

imiesłów przysłówkowy uprzedni:

wyprzągłszy

gerundium: wyprzężenie

	liczba pojedyncza	liczba mnoga
M.	wyprzężenie	wyprzężenia
D.	wyprzężenia	wyprzężeń
C.	wyprzężeniu	wyprzężeniom
B.	wyprzężenie	wyprzężenia
N.	wyprzężeniem	wyprzężeniami
Ms.	wyprzężeniu	wyprzężeniach
W.	wyprzężenie	wyprzężenia

imiesłów przymiotnikowy bierny: wyprzężony

	liczba pojedyncza
	m1	m2	m3	n1, n2	ż
	M.	wyprzężony	wyprzężony	wyprzężony	wyprzężone	wyprzężona
D.	wyprzężonego	wyprzężonego	wyprzężonego	wyprzężonego	wyprzężonej
C.	wyprzężonemu	wyprzężonemu	wyprzężonemu	wyprzężonemu	wyprzężonej
B.	wyprzężonego	wyprzężonego	wyprzężony	wyprzężone	wyprzężoną
N.	wyprzężonym	wyprzężonym	wyprzężonym	wyprzężonym	wyprzężoną
Ms.	wyprzężonym	wyprzężonym	wyprzężonym	wyprzężonym	wyprzężonej

	liczba mnoga
	p1	m1 ndepr	m1 depr	pozostałe
	M.	wyprzężeni	wyprzężeni	wyprzężone	wyprzężone
D.	wyprzężonych	wyprzężonych	wyprzężonych	wyprzężonych
C.	wyprzężonym	wyprzężonym	wyprzężonym	wyprzężonym
B.	wyprzężonych	wyprzężonych	wyprzężonych	wyprzężone
N.	wyprzężonymi	wyprzężonymi	wyprzężonymi	wyprzężonymi
Ms.	wyprzężonych	wyprzężonych	wyprzężonych	wyprzężonych

odpowiednik aspektowy: wyprzęgać

Składnia

wyprząc

2. wagon

Definicja

oddzielić od całości jakiś element, który był z nią połączony

Warianty

wyprzęgnąć

Kwalifikacja tematyczna

CZŁOWIEK I TECHNIKA Urządzenia i maszyny funkcjonowanie urządzeń i maszyn

Relacje znaczeniowe

hiperonimy:

odczepić

Cytaty

[...] maszynista pociągu wyprzągł lokomotywę [...].

źródło: NKJP: Stanisław Cat-Mackiewicz: Polityka Becka, 2009

Odmiana

część mowy: czasownik

aspekt: dokonany

Tryb oznajmujący

Czas przyszły

	liczba pojedyncza	liczba mnoga
1 os.	wyprzęgę	wyprzężemy
2 os.	wyprzężesz	wyprzężecie
3 os.	wyprzęże	wyprzęgą

Czas przeszły

	liczba pojedyncza			liczba mnoga
	m	ż	n	mo	-mo
1 os.	wyprzągłem +(e)m wyprzągł	wyprzęgłam +(e)m wyprzęgła	wyprzęgłom +(e)m wyprzęgło	wyprzęgliśmy +(e)śmy wyprzęgli	wyprzęgłyśmy +(e)śmy wyprzęgły
2 os.	wyprzągłeś +(e)ś wyprzągł	wyprzęgłaś +(e)ś wyprzęgła	wyprzęgłoś +(e)ś wyprzęgło	wyprzęgliście +(e)ście wyprzęgli	wyprzęgłyście +(e)ście wyprzęgły
3 os.	wyprzągł	wyprzęgła	wyprzęgło	wyprzęgli	wyprzęgły

bezosobnik: wyprzężono

Tryb rozkazujący

	liczba pojedyncza	liczba mnoga
1 os.		wyprzążmy
2 os.	wyprząż	wyprzążcie

Tryb warunkowy

	liczba pojedyncza			liczba mnoga
	m	ż	n	mo	-mo
1 os.	wyprzągłbym bym wyprzągł	wyprzęgłabym bym wyprzęgła	wyprzęgłobym bym wyprzęgło	wyprzęglibyśmy byśmy wyprzęgli	wyprzęgłybyśmy byśmy wyprzęgły
2 os.	wyprzągłbyś byś wyprzągł	wyprzęgłabyś byś wyprzęgła	wyprzęgłobyś byś wyprzęgło	wyprzęglibyście byście wyprzęgli	wyprzęgłybyście byście wyprzęgły
3 os.	wyprzągłby by wyprzągł	wyprzęgłaby by wyprzęgła	wyprzęgłoby by wyprzęgło	wyprzęgliby by wyprzęgli	wyprzęgłyby by wyprzęgły

bezosobnik: wyprzęgnięto by
wyprzężono by

bezokolicznik: wyprząc

imiesłów przysłówkowy uprzedni:

wyprzągłszy

gerundium: wyprzężenie

	liczba pojedyncza	liczba mnoga
M.	wyprzężenie	wyprzężenia
D.	wyprzężenia	wyprzężeń
C.	wyprzężeniu	wyprzężeniom
B.	wyprzężenie	wyprzężenia
N.	wyprzężeniem	wyprzężeniami
Ms.	wyprzężeniu	wyprzężeniach
W.	wyprzężenie	wyprzężenia

imiesłów przymiotnikowy bierny: wyprzężony

	liczba pojedyncza
	m1	m2	m3	n1, n2	ż
	M.	wyprzężony	wyprzężony	wyprzężony	wyprzężone	wyprzężona
D.	wyprzężonego	wyprzężonego	wyprzężonego	wyprzężonego	wyprzężonej
C.	wyprzężonemu	wyprzężonemu	wyprzężonemu	wyprzężonemu	wyprzężonej
B.	wyprzężonego	wyprzężonego	wyprzężony	wyprzężone	wyprzężoną
N.	wyprzężonym	wyprzężonym	wyprzężonym	wyprzężonym	wyprzężoną
Ms.	wyprzężonym	wyprzężonym	wyprzężonym	wyprzężonym	wyprzężonej

	liczba mnoga
	p1	m1 ndepr	m1 depr	pozostałe
	M.	wyprzężeni	wyprzężeni	wyprzężone	wyprzężone
D.	wyprzężonych	wyprzężonych	wyprzężonych	wyprzężonych
C.	wyprzężonym	wyprzężonym	wyprzężonym	wyprzężonym
B.	wyprzężonych	wyprzężonych	wyprzężonych	wyprzężone
N.	wyprzężonymi	wyprzężonymi	wyprzężonymi	wyprzężonymi
Ms.	wyprzężonych	wyprzężonych	wyprzężonych	wyprzężonych

odpowiednik aspektowy: wyprzęgać

Składnia

wyprząc

3. zrezygnować

Definicja

daw.

zaprzestać podejmowania jakichś wysiłków lub angażowania się w coś ze względu na podeszły wiek, chorobę lub zmęczenie

Warianty

wyprzęgnąć

Kwalifikacja tematyczna

CZŁOWIEK JAKO ISTOTA FIZYCZNA Bieg życia starzenie się

CZŁOWIEK JAKO ISTOTA FIZYCZNA Budowa i funkcjonowanie ciała ludzkiego czynności i stany fizjologiczne

Cytaty

Wylądował na rekonwalescencji w ewangelickim domu zdrowia w Skolimowie. Okazało się, że wkrótce „wyprząc” będzie musiał na zawsze. Najpierw ograniczył obowiązki radiowe tylko do trzech dni w tygodniu, a w roku 1938 zrezygnował ostatecznie.

źródło: NKJP: Mariusz Urbanek: Kisielewscy. Jan August, Zygmunt, Stefan, Wacek, 2006

Odmiana

część mowy: czasownik

aspekt: dokonany

Tryb oznajmujący

Czas przyszły

	liczba pojedyncza	liczba mnoga
1 os.	wyprzęgę	wyprzężemy
2 os.	wyprzężesz	wyprzężecie
3 os.	wyprzęże	wyprzęgą

Czas przeszły

	liczba pojedyncza			liczba mnoga
	m	ż	n	mo	-mo
1 os.	wyprzągłem +(e)m wyprzągł	wyprzęgłam +(e)m wyprzęgła	wyprzęgłom +(e)m wyprzęgło	wyprzęgliśmy +(e)śmy wyprzęgli	wyprzęgłyśmy +(e)śmy wyprzęgły
2 os.	wyprzągłeś +(e)ś wyprzągł	wyprzęgłaś +(e)ś wyprzęgła	wyprzęgłoś +(e)ś wyprzęgło	wyprzęgliście +(e)ście wyprzęgli	wyprzęgłyście +(e)ście wyprzęgły
3 os.	wyprzągł	wyprzęgła	wyprzęgło	wyprzęgli	wyprzęgły

bezosobnik: wyprzęgnięto
wyprzężono

Tryb rozkazujący

	liczba pojedyncza	liczba mnoga
1 os.		wyprzążmy
2 os.	wyprząż	wyprzążcie

Tryb warunkowy

	liczba pojedyncza			liczba mnoga
	m	ż	n	mo	-mo
1 os.	wyprzągłbym bym wyprzągł	wyprzęgłabym bym wyprzęgła	wyprzęgłobym bym wyprzęgło	wyprzęglibyśmy byśmy wyprzęgli	wyprzęgłybyśmy byśmy wyprzęgły
2 os.	wyprzągłbyś byś wyprzągł	wyprzęgłabyś byś wyprzęgła	wyprzęgłobyś byś wyprzęgło	wyprzęglibyście byście wyprzęgli	wyprzęgłybyście byście wyprzęgły
3 os.	wyprzągłby by wyprzągł	wyprzęgłaby by wyprzęgła	wyprzęgłoby by wyprzęgło	wyprzęgliby by wyprzęgli	wyprzęgłyby by wyprzęgły

bezosobnik: wyprzężono by

bezokolicznik: wyprząc

imiesłów przysłówkowy uprzedni:

wyprzągłszy

gerundium: wyprzężenie

	liczba pojedyncza	liczba mnoga
M.	wyprzężenie	wyprzężenia
D.	wyprzężenia	wyprzężeń
C.	wyprzężeniu	wyprzężeniom
B.	wyprzężenie	wyprzężenia
N.	wyprzężeniem	wyprzężeniami
Ms.	wyprzężeniu	wyprzężeniach
W.	wyprzężenie	wyprzężenia

odpowiednik aspektowy: wyprzęgać

Data ostatniej modyfikacji: 15.11.2024