UKRYJ ODMIANĘ ROZWIŃ WSZYSTKO DRUKUJ

zatruć

Chronologizacja

1684, KorBa

Pochodzenie

Zob. truć

1. środowisko

Definicja

zanieczyścić środowisko naturalne szkodliwymi dla niego substancjami

Kwalifikacja tematyczna

CZŁOWIEK I PRZYRODA Ziemia ochrona i zanieczyszczenie środowiska

Relacje znaczeniowe

hiperonimy:  zanieczyścić

Połączenia

  • gaz, kwas; zakład przemysłowy zatruł; fabryka zatruła; chemikalia, odpady, pestycydy, ścieki zatruły coś
  • zatruć glebę, jezioro, rzekę, powietrze, środowisko
  • zatruć gazem, metalem, ołowiem, ściekami, tlenkiem węgla, toksynami

Cytaty

Mieszkańcy Waksmunda, wsi położonej najbliżej planowanej lokalizacji składowiska, obawiają się, że nie będzie ono bezpieczne dla otoczenia. Boją się, że śmieci będą rozrzucane przez wiatr i zatrują glebę okolicznych pól.

źródło: KWSJP: Józef Figura: Śmietnikowy pat, Tygodnik Podhalański, 1999, nr 9

Cisa - dopływ Dunaju - jest martwa. Zatruły ją chemikalia z rumuńskiej kopalni złota.

źródło: KWSJP: asta, mgd: Cyjanek zabił rzekę, Życie, 2000, nr 14

Sześć lat temu zakłady Stokłosy zatruły wody gruntowe gnojowicą wylewaną na pola.

źródło: KWSJP: Iwona Siemińska: Zimą topią śnieg, latem zbierają deszczówkę, Głos Pomorza, 2006

Odpady przemysłowe zatruły większość rzek i jezior.

źródło: KWSJP: Danuta Myłek: Alergie, 2001

Odmiana

część mowy: czasownik

aspekt: dokonany

Tryb oznajmujący

Czas przyszły

liczba pojedyncza liczba mnoga
1 os. zatruję
 zatrujemy
2 os. zatrujesz
 zatrujecie
3 os. zatruje
 zatrują

Czas przeszły

liczba pojedyncza liczba mnoga
m ż n mo -mo
1 os. zatrułem
+(e)m zatruł
 zatrułam
+(e)m zatruła
 zatrułom
+(e)m zatruło
 zatruliśmy
+(e)śmy zatruli
 zatrułyśmy
+(e)śmy zatruły
2 os. zatrułeś
+(e)ś zatruł
 zatrułaś
+(e)ś zatruła
 zatrułoś
+(e)ś zatruło
 zatruliście
+(e)ście zatruli
 zatrułyście
+(e)ście zatruły
3 os. zatruł
 zatruła
 zatruło
 zatruli
 zatruły

bezosobnik: zatruto

Tryb rozkazujący

liczba pojedyncza liczba mnoga
1 os. zatrujmy
2 os. zatruj
 zatrujcie

Tryb warunkowy

liczba pojedyncza liczba mnoga
m ż n mo -mo
1 os. zatrułbym
bym zatruł
 zatrułabym
bym zatruła
 zatrułobym
bym zatruło
 zatrulibyśmy
byśmy zatruli
 zatrułybyśmy
byśmy zatruły
2 os. zatrułbyś
byś zatruł
 zatrułabyś
byś zatruła
 zatrułobyś
byś zatruło
 zatrulibyście
byście zatruli
 zatrułybyście
byście zatruły
3 os. zatrułby
by zatruł
 zatrułaby
by zatruła
 zatrułoby
by zatruło
 zatruliby
by zatruli
 zatrułyby
by zatruły

bezosobnik: zatruto by

bezokolicznik: zatruć

imiesłów przysłówkowy uprzedni: zatruwszy

gerundium: zatrucie

imiesłów przymiotnikowy bierny: zatruty

odpowiedniki aspektowe: truć , zatruwać

Składnia

bez ograniczeń + zatruć +
CO + (CZYM)

2. napój

Definicja

dodać do czegoś truciznę lub pokryć nią jakiś przedmiot

Kwalifikacja tematyczna

CZŁOWIEK W SPOŁECZEŃSTWIE Prawo i łamanie prawa przestępstwa

Połączenia

  • zatruć jedzenie, mięso, napój, potrawę, strzałę, studnię, sztylet, zbiornik, żywność
  • zatruć arszenikiem, cyjankiem, fenolem
  • zatruty sztylet; zatruta strzała, woda

Cytaty

Niszczyli wszystko, co mogło wpaść w ręce Rosjan. Tak też zrobili i z browarem. Maszyny podminowali, zatruli w kadziach osiem tysięcy litrów piwa.

źródło: KWSJP: Stanisława Górnikiewicz: Lwy z Westerplatte, 1983

Kiedyś pewien pan straszył, że zatruje zbiornik z wodą dla miasta.

źródło: KWSJP: Cosmokariera, Cosmopolitan, 2000, nr 4

Próżno jednak zaklinał się na wszystkie świętości, że ani potrawy, ani napoje nie były zatrute. Że marszałek, który musiał skosztować tyle jadła i wina, po prostu dostał niestrawności.

źródło: KWSJP: Joanna Wilińska: Dobranoc dla dorosłych, 1977

Gdyby się trybun na to zgodził, mógłby jej dozorca cyrku podać przed wejściem na arenę zatruty sztylet.

źródło: KWSJP: Teodor Jeske-Choiński: Gasnące słońce, 1958

Szantażyści grozili wtedy zatruciem majonezu i musztardy cyjankiem.

źródło: KWSJP: Małgorzata Janczewska: Szantażyści od żywności, Super Express nr 29/4, 1998

Odmiana

część mowy: czasownik

aspekt: dokonany

Tryb oznajmujący

Czas przyszły

liczba pojedyncza liczba mnoga
1 os. zatruję
 zatrujemy
2 os. zatrujesz
 zatrujecie
3 os. zatruje
 zatrują

Czas przeszły

liczba pojedyncza liczba mnoga
m ż n mo -mo
1 os. zatrułem
+(e)m zatruł
 zatrułam
+(e)m zatruła
 zatrułom
+(e)m zatruło
 zatruliśmy
+(e)śmy zatruli
 zatrułyśmy
+(e)śmy zatruły
2 os. zatrułeś
+(e)ś zatruł
 zatrułaś
+(e)ś zatruła
 zatrułoś
+(e)ś zatruło
 zatruliście
+(e)ście zatruli
 zatrułyście
+(e)ście zatruły
3 os. zatruł
 zatruła
 zatruło
 zatruli
 zatruły

bezosobnik: zatruto

Tryb rozkazujący

liczba pojedyncza liczba mnoga
1 os. zatrujmy
2 os. zatruj
 zatrujcie

Tryb warunkowy

liczba pojedyncza liczba mnoga
m ż n mo -mo
1 os. zatrułbym
bym zatruł
 zatrułabym
bym zatruła
 zatrułobym
bym zatruło
 zatrulibyśmy
byśmy zatruli
 zatrułybyśmy
byśmy zatruły
2 os. zatrułbyś
byś zatruł
 zatrułabyś
byś zatruła
 zatrułobyś
byś zatruło
 zatrulibyście
byście zatruli
 zatrułybyście
byście zatruły
3 os. zatrułby
by zatruł
 zatrułaby
by zatruła
 zatrułoby
by zatruło
 zatruliby
by zatruli
 zatrułyby
by zatruły

bezosobnik: zatruto by

bezokolicznik: zatruć

imiesłów przysłówkowy uprzedni: zatruwszy

gerundium: zatrucie

imiesłów przymiotnikowy bierny: zatruty

odpowiednik aspektowy: zatruwać

Składnia

Rzosobowy + zatruć +
CO + (CZYM)

3. życie

Definicja

uczynić coś uciążliwym

Kwalifikacja tematyczna

CZŁOWIEK JAKO ISTOTA PSYCHICZNA Relacje międzyludzkie określenia relacji międzyludzkich

CZŁOWIEK W SPOŁECZEŃSTWIE Zasady współżycia społecznego zachowania i wyrażenia nieakceptowane społecznie

Relacje znaczeniowe

synonimy:  uciążyć, uprzykrzyć

Połączenia

  • sąsiedzi zatruli komuś coś
  • zatruć komuś pobyt, wakacje, życie
  • zatruć zazdrością, zrzędzeniem

Cytaty

Napuszczał innych kolegów przeciwko mnie, wyrabiał mi opinię jakiegoś gangstera. No, normalnie zatruł mi życie.

źródło: KWSJP: Niech się ode mnie odczepi..., Nowa Trybuna Opolska, 2006

Litery NN - ojciec nieznany - w metryce Janka mogły zatruć dziecku życie.

źródło: KWSJP: Joanna Olczak-Ronikierowa: W ogrodzie pamięci, 2002

Ksantypa […], żona Sokratesa. Według tradycji kłótliwa niewiasta. Swoim zrzędzeniem miała zatruć życie filozofowi.

źródło: Internet

Wieści te dotarły i do Krakowa [...]. Na zamek przynosił je ksiądz Jozafat, a omawiała z Jadwigą pani Käthchen. Rozmowy te zatruły niejeden dzień życia królowej.

źródło: KWSJP: Stefan M. Kuczyński: Litwin i Andegawenka, 1977

Czasem zdarza mi się niespodzianie ujrzeć swoje odbicie w jakimś lustrze. Nagle. Znienacka. Bez przygotowawczych grymasów. I to na ogół wystarcza, żeby mi zatruć resztę dnia.

źródło: KWSJP: Anna Bojarska, Maria Bojarska: Siostry B., 1996

Odmiana

część mowy: czasownik

aspekt: dokonany

Tryb oznajmujący

Czas przyszły

liczba pojedyncza liczba mnoga
1 os. zatruję
 zatrujemy
2 os. zatrujesz
 zatrujecie
3 os. zatruje
 zatrują

Czas przeszły

liczba pojedyncza liczba mnoga
m ż n mo -mo
1 os. zatrułem
+(e)m zatruł
 zatrułam
+(e)m zatruła
 zatrułom
+(e)m zatruło
 zatruliśmy
+(e)śmy zatruli
 zatrułyśmy
+(e)śmy zatruły
2 os. zatrułeś
+(e)ś zatruł
 zatrułaś
+(e)ś zatruła
 zatrułoś
+(e)ś zatruło
 zatruliście
+(e)ście zatruli
 zatrułyście
+(e)ście zatruły
3 os. zatruł
 zatruła
 zatruło
 zatruli
 zatruły

bezosobnik: zatruto

Tryb rozkazujący

liczba pojedyncza liczba mnoga
1 os. zatrujmy
2 os. zatruj
 zatrujcie

Tryb warunkowy

liczba pojedyncza liczba mnoga
m ż n mo -mo
1 os. zatrułbym
bym zatruł
 zatrułabym
bym zatruła
 zatrułobym
bym zatruło
 zatrulibyśmy
byśmy zatruli
 zatrułybyśmy
byśmy zatruły
2 os. zatrułbyś
byś zatruł
 zatrułabyś
byś zatruła
 zatrułobyś
byś zatruło
 zatrulibyście
byście zatruli
 zatrułybyście
byście zatruły
3 os. zatrułby
by zatruł
 zatrułaby
by zatruła
 zatrułoby
by zatruło
 zatruliby
by zatruli
 zatrułyby
by zatruły

bezosobnik: zatruto by

bezokolicznik: zatruć

imiesłów przysłówkowy uprzedni: zatruwszy

gerundium: zatrucie

imiesłów przymiotnikowy bierny: zatruty

odpowiednik aspektowy: zatruwać

Składnia

bez ograniczeń + zatruć +
KOMU + CO + (CZYM)

4. umysły

Definicja

wywrzeć negatywny wpływ na psychikę lub stosunki między ludźmi

Kwalifikacja tematyczna

CZŁOWIEK JAKO ISTOTA PSYCHICZNA Relacje międzyludzkie określenia relacji międzyludzkich

CZŁOWIEK W SPOŁECZEŃSTWIE Zasady współżycia społecznego zachowania i wyrażenia nieakceptowane społecznie

Połączenia

  • fanatyzm zatruł; nienawiść zatruła; kłamstwo zatruło kogoś/coś
  • zatruć atmosferę, duszę, społeczeństwo, stosunki, umysł, wyobraźnię
  • zatruć jadem, kłamstwem, nienawiścią

Cytaty

Nie dajmy zatruć sobie umysłów chorym egalitaryzmem, który nie ma nic wspólnego ze sprawiedliwością, lecz wynika głównie z osobistych urazów.

źródło: KWSJP: Dariusz Rosiak: Więcej nepotyzmu proszę, Ozon, 2005, nr 7

Zdaje się, że nie dałem się nigdy zatruć nienawiścią i że miłość nieprzyjaciół nie była samą tylko piękną teorią w mym życiu na Wschodzie.

źródło: KWSJP: Ks. Władysław Bukowiński: Wspomnienia przyjaciół, Kultura, 1976, nr 11

Podstępny wróg głębiej, niż ktokolwiek mógł przypuszczać, zdołał zatruć ludzkie umysły i dusze.

źródło: KWSJP: Jerzy Andrzejewski: Ciemności kryją ziemię, 1957

Ich optymalna strategia - [...] podsycać konflikty, jazgotać, krzewić nienawiść. Zatruć społeczeństwo, podzielić.

źródło: Internet

Chciałbyś wpajać ludziom poczucie winy i zatruć im radość z owoców ich pracy?

źródło: KWSJP: Henryk Rozpędowski: Charleston, 2002

Odmiana

część mowy: czasownik

aspekt: dokonany

Tryb oznajmujący

Czas przyszły

liczba pojedyncza liczba mnoga
1 os. zatruję
 zatrujemy
2 os. zatrujesz
 zatrujecie
3 os. zatruje
 zatrują

Czas przeszły

liczba pojedyncza liczba mnoga
m ż n mo -mo
1 os. zatrułem
+(e)m zatruł
 zatrułam
+(e)m zatruła
 zatrułom
+(e)m zatruło
 zatruliśmy
+(e)śmy zatruli
 zatrułyśmy
+(e)śmy zatruły
2 os. zatrułeś
+(e)ś zatruł
 zatrułaś
+(e)ś zatruła
 zatrułoś
+(e)ś zatruło
 zatruliście
+(e)ście zatruli
 zatrułyście
+(e)ście zatruły
3 os. zatruł
 zatruła
 zatruło
 zatruli
 zatruły

bezosobnik: zatruto

Tryb rozkazujący

liczba pojedyncza liczba mnoga
1 os. zatrujmy
2 os. zatruj
 zatrujcie

Tryb warunkowy

liczba pojedyncza liczba mnoga
m ż n mo -mo
1 os. zatrułbym
bym zatruł
 zatrułabym
bym zatruła
 zatrułobym
bym zatruło
 zatrulibyśmy
byśmy zatruli
 zatrułybyśmy
byśmy zatruły
2 os. zatrułbyś
byś zatruł
 zatrułabyś
byś zatruła
 zatrułobyś
byś zatruło
 zatrulibyście
byście zatruli
 zatrułybyście
byście zatruły
3 os. zatrułby
by zatruł
 zatrułaby
by zatruła
 zatrułoby
by zatruło
 zatruliby
by zatruli
 zatrułyby
by zatruły

bezosobnik: zatruto by

bezokolicznik: zatruć

imiesłów przysłówkowy uprzedni: zatruwszy

gerundium: zatrucie

imiesłów przymiotnikowy bierny: zatruty

odpowiednik aspektowy: zatruwać

Składnia

bez ograniczeń + zatruć +
KOGO/CO + CZYM

5. ząb

Definicja

włożyć do zęba środek chemiczny, który spowoduje obumarcie nerwu i miazgi

Kwalifikacja tematyczna

CZŁOWIEK JAKO ISTOTA FIZYCZNA Choroby i ich leczenie leki i sposoby leczenia, zabiegi, sprzęty medyczne

Połączenia

  • dentysta zatruł ząb
  • zatruć nerw, ząb

Cytaty

Dentystka zatruła mi ząb i kazała się zgłosić za dwa tygodnie.

źródło: Internet

Wyleczenie tak głębokiej próchnicy jest bardzo trudne i często kończy się zatruciem lub usunięciem chorego zęba.

źródło: Korpus IPI PAN: Małgorzata Załoga, Żel na ząb, Dodatek do Gazety Wyborczej, 1999-04-10

Leczenie kanałowe to proces kilkuetapowy. Od zatrucia i wyjęcia nerwu przez oczyszczanie i odkażanie kanałów aż po wypełnienie wnętrza zęba i rekonstrukcję.

źródło: Internet

Po zatruciu ząb mnie już nie bolał, czułam go tylko przez kilka dni przy nagryzaniu.

źródło: Internet

Odmiana

część mowy: czasownik

aspekt: dokonany

Tryb oznajmujący

Czas przyszły

liczba pojedyncza liczba mnoga
1 os. zatruję
 zatrujemy
2 os. zatrujesz
 zatrujecie
3 os. zatruje
 zatrują

Czas przeszły

liczba pojedyncza liczba mnoga
m ż n mo -mo
1 os. zatrułem
+(e)m zatruł
 zatrułam
+(e)m zatruła
 zatrułom
+(e)m zatruło
 zatruliśmy
+(e)śmy zatruli
 zatrułyśmy
+(e)śmy zatruły
2 os. zatrułeś
+(e)ś zatruł
 zatrułaś
+(e)ś zatruła
 zatrułoś
+(e)ś zatruło
 zatruliście
+(e)ście zatruli
 zatrułyście
+(e)ście zatruły
3 os. zatruł
 zatruła
 zatruło
 zatruli
 zatruły

bezosobnik: zatruto

Tryb rozkazujący

liczba pojedyncza liczba mnoga
1 os. zatrujmy
2 os. zatruj
 zatrujcie

Tryb warunkowy

liczba pojedyncza liczba mnoga
m ż n mo -mo
1 os. zatrułbym
bym zatruł
 zatrułabym
bym zatruła
 zatrułobym
bym zatruło
 zatrulibyśmy
byśmy zatruli
 zatrułybyśmy
byśmy zatruły
2 os. zatrułbyś
byś zatruł
 zatrułabyś
byś zatruła
 zatrułobyś
byś zatruło
 zatrulibyście
byście zatruli
 zatrułybyście
byście zatruły
3 os. zatrułby
by zatruł
 zatrułaby
by zatruła
 zatrułoby
by zatruło
 zatruliby
by zatruli
 zatrułyby
by zatruły

bezosobnik: zatruto by

bezokolicznik: zatruć

imiesłów przysłówkowy uprzedni: zatruwszy

gerundium: zatrucie

imiesłów przymiotnikowy bierny: zatruty

odpowiednik aspektowy: zatruwać

Składnia

Rzosobowy + zatruć +
CO
Data ostatniej modyfikacji: 11.06.2024
Copyright© Instytut Języka Polskiego PAN