Chronologizacja
Odmiana
część mowy: rzeczownik
rodzaj gramatyczny: m1, ż
| liczba pojedyncza | liczba mnoga | ||
|---|---|---|---|
| M. | przechera |
przecherzy przechery |
ndepr |
| przechery |
depr | ||
| D. | przechery |
przecherów przecher |
|
| C. | przecherze |
przecherom |
|
| B. | przecherę |
przecherów przechery |
|
| N. | przecherą |
przecherami |
|
| Ms. | przecherze |
przecherach |
|
| W. | przechero |
przecherzy przechery |
ndepr |
| przechery |
depr |
Pochodzenie
pol. (dawne XVI w.) przechyra, przechera 'człowiek przebiegły, podstępny, oszust'
Etymologia niepewna. Rzecz. odczas. od poświadczonego w gwarach przecherać ‘sprzeczać się’ z przedr. po- zapewne od dial. cherać / chyrać ‘niedomagać, przewlekle chorować, cherlać’, cherać się ‘kaszleć’ z psł. *chyrati ‘marnieć, niedomagać, chorować’. Oczekiwane pierwotne znaczenie ‘człowiek niedomagający, chorowity, ciągle chorujący’, stosunek do niego realnie poświadczonych znaczeń niejasny. Może ogniwem pośrednim w rozwoju znaczeniowym było hipotetyczne znaczenie ‘ten, kto zwodzi, wprowadza w błąd czy też szantażuje otoczenie swą chorowitością, (rzekomą) chorobą’ (Boryś SEJP).
1. przebiegły
Definicja
Kwalifikacja tematyczna
CZŁOWIEK W SPOŁECZEŃSTWIE ➔ Zasady współżycia społecznego ➔ zachowania i wyrażenia nieakceptowane społecznie
Cytaty
|
[...] oby tamta stara wiedźma ze Zbuczyna w piekle usmażyła się. I sam Belzebub niechby z niej skórę pasami darł! Bo mnie przechera dzięki swoim radom o mało wdowcem nie zrobiła… źródło: KWJP: Danuta Noszczyńska: Pod dwiema kosami, 2012 |
|
|
Pozostawił dwójkę dzieci: Marię Teresę, która najlepiej czuła się w Paryżu (gdzie po latach dokonała żywota jako niewolnica osławionego przechery, księcia Talleyranda) oraz Józefa, znanego również pod pieszczotliwym imieniem Pepi. źródło: KWJP: Wiesław Chełminiak: Legenda umiera ostatnia, Rzeczpospolita, 2013-10-19 |
|
|
Właściciel teatrzyku [...] wielki pijus i przechera, opowiadał mi, że sytuacje takie kończyły się zazwyczaj darmowymi przedstawieniami dla zbójców i wspólnym pijaństwem. źródło: NKJP: Witold Jabłoński: Metamorfozy, 2004 |
2. kłótliwy
Definicja
Kwalifikacja tematyczna
CZŁOWIEK JAKO ISTOTA PSYCHICZNA ➔ Usposobienie człowieka ➔ cechy charakteru, temperamentu, zdolności i umiejętności
CZŁOWIEK JAKO ISTOTA PSYCHICZNA ➔ Relacje międzyludzkie ➔ określenia relacji międzyludzkich
CZŁOWIEK W SPOŁECZEŃSTWIE ➔ Tradycja ➔ świat dawnych epok i wydarzenia historyczne
Relacje znaczeniowe
| synonimy: | kłótliwiec, kłótniarz, kłótnik, sprzeka |
Cytaty
|
[...] wówczas z towiańczykami się bratał, więc i mnie chciałby do roty swojej wciągać, a tam bym się musiała z Mistrzem w walce zewrzeć, bo dwie przechery w jednym zgromadzeniu to zbyt wiele. źródło: KWJP: Jacek Dehnel: Matka Makryna, 2014 |