UKRYJ ODMIANĘ ROZWIŃ WSZYSTKO DRUKUJ

dąb

Chronologizacja

1359, SStp

Pochodzenie

psł. *dǫbъ

1.a drzewo

Definicja

drzewo o rozłożystych konarach, grubej, popękanej korze, ząbkowanych liściach i owocach zwanych żołędziami

Kwalifikacja tematyczna

CZŁOWIEK I PRZYRODA Świat roślin drzewa i krzewy

Relacje znaczeniowe

hiperonimy:  drzewo

Połączenia

  • ogromny, olbrzymi, potężny, rozłożysty, wielki; stary, stuletni, wiekowy; wysoki dąb; karłowate; zabytkowe dęby
  • gałęzie, konary, korona, korzenie, liście, pień, żołędzie; dębu; sadzonki dębów
  • żołędzie z dębów

Cytaty

Ogromny dąb szumiał cicho bujnym listowiem, rzucającym cień na twarze roznamiętnione gniewem lub zawiścią.

źródło: KWSJP: Franciszek Fenikowski: Długie morze, 1963

Z dala widniał stojący pośrodku jezdni rozłożysty dąb.

źródło: KWSJP: Brunon Zwarra: Wspomnienia gdańskiego bówki, 1984

Nieopodal brzegu skręciłem w prawo, przedarłem się przez gęstwinę krzewów, minąłem stary dąb.

źródło: KWSJP: Aleksander Minkowski: Szaleństwo Majki Skowron, 1972

Między innymi wzięli ze sobą 7,5-kilogramowy kosz z żołędziami dębu „Chrobry”.

źródło: KWSJP: Dąb papieski we Włoszczowej, 2006

Pod pniem starego dębu stoi stara zadaszona kapliczka przykryta stylowym daszkiem.

źródło: KWSJP: Jan Kanty Jagła: Święty z rynkowej kapliczki, Tygodnik Podhalański nr 43, 1996

Odmiana

część mowy: rzeczownik

rodzaj gramatyczny: m3

liczba pojedyncza liczba mnoga
M. dąb
dęby
D. dębu
dębów
C. dębowi
dębom
B. dąb
dęby
N. dębem
dębami
Ms. dębie
dębach
W. dębie
dęby

1.b drewno

Definicja

drewno dębu - drzewa, charakteryzujące się szczególną trwałością

Kwalifikacja tematyczna

CZŁOWIEK I TECHNIKA Budownictwo materiały, narzędzia i maszyny budowlane

CZŁOWIEK I TECHNIKA Przemysł materiały używane w przemyśle

Relacje znaczeniowe

synonimy:  dębina
hiperonimy:  drewno

Połączenia

  • ciemny, czarny, jasny; lity dąb
  • beczki; boazeria; deski; drzwi; meble, stół, szafa; nagrobek; ołtarz; szkatułka z dębu
  • wyłożona dębem
  • wykonana z dębu

Cytaty

Przyciśnięty do muru przyznaje się, że maluje obrazy i robi płaskorzeźby. Jedna z nich przedstawiająca widok Kłodzka (most św. Jana, kościół i twierdzę) wykonana z dębu zdobi bramę wjazdową posiadłości w Niemczech.

źródło: KWSJP: Zygmunt Ganowski: Rzeźbione z zamiłowania, Euroregio Glacensis nr 5 (163), 2001

Szkoła Zakopiańska pod kierunkiem Antoniego Kenara wykonała na jego grób rzeźbiony nagrobek z czarnego dębu, przedstawiający kapliczkę ze świątkiem.

źródło: KWSJP: Maria Olszowska: Roman Olszowski (1890-1957). Artysta, rzeźbiarz i nauczyciel, 1997

A może złota sztabka z dedykacją w szkatułce z litego dębu i skóry - reklamuje się jeden z handlowców w internecie.

źródło: KWSJP: Beata Terczyńska: Komunia jak wesele, Nowiny, 2006

Największą jej ozdobą jest jednolity stylistycznie wystrój drewniany, będący przykładem kunsztownej snycerki barokowej: sześć ołtarzy z ciemnego dębu oraz piękne intarsjowane, osiemnastowieczne tabernakulum, wykonane przez nieznanego toruńskiego artystę.

źródło: KWSJP: Małgorzata Litwin: Barokowa perełka, Gazeta Miejska nr 101, 2002

Odmiana

część mowy: rzeczownik

rodzaj gramatyczny: m3

liczba pojedyncza liczba mnoga
M. dąb
dęby
D. dębu
dębów
C. dębowi
dębom
B. dąb
dęby
N. dębem
dębami
Ms. dębie
dębach
W. dębie
dęby

Inne uwagi

Zwykle lp

Frazeologizmy

chłop jak dąb
coś staje dęba
coś stanęło dęba
dąb bezszypułkowy
dąb czerwony
dąb korkowy
dąb szypułkowy
ktoś staje dęba
ktoś stanął dęba
włosy stają dęba na głowie
Data ostatniej modyfikacji: 15.12.2023
Copyright© Instytut Języka Polskiego PAN
Open toolbar

Menu dostępności

  • Powiększ tekst

  • Zmniejsz tekst

  • Wysoki kontrast

  • Resetuj
json