UKRYJ ODMIANĘ ROZWIŃ WSZYSTKO DRUKUJ

stopa

Chronologizacja

2 połowa XIV w., SStp

1.a u nogi

Definicja

końcowa część nogi z palcami, która styka się z ziemią albo innym podłożem podczas stania i chodzenia

Pochodzenie

psł. *stopa 'ślad stopy, stopa'

Kwalifikacja tematyczna

CZŁOWIEK JAKO ISTOTA FIZYCZNA Budowa i funkcjonowanie ciała ludzkiego części ciała, elementy i substancje składowe

CZŁOWIEK I PRZYRODA Świat zwierząt budowa i funkcjonowanie organizmów zwierzęcych

Połączenia

lewa, prawa; długa; bosa, obuta; kontuzjowana stopa; ludzkie; brudne; ciepłe, zimne; duże, płaskie, wielkie, wąskie, nagie stopy
obie stopy
stopy dziecka, mężczyzny
stopy w bucikach, w pończochach, w skarpetach...
stopa i but; stopa i kostka, stopa i łydka; stopa i dłoń, stopa i ręka
ból, ruch; powierzchnia; kontuzja stopy; palce, podeszwy; odciski, ślady; grzybica, potliwość; masaż, pielęgnacja; tupot stóp
kłopoty, problemy ze stopami
skóra; odciski, pęcherze, rany na stopach; ból, krążenie w stopach
postawić; stłuc; mieć małą, szeroką, wąską... stopę; grzać, moczyć stopy; wsunąć stopy w buciki, w czółenka, w kapcie, w sandałki, w trzewiki...
dotknąć/dotykać, sięgać czegoś/do czegoś; szukać butów, kapci, pantofli...; malować stopami
coś chrzęści, skrzypi, trzeszczy; ugina się; czuć, poczuć pod stopami

Cytaty

	[...] cholewka buta musi dokładnie obejmować stopę i równocześnie nie powodować ucisku, sięgając nieco powyżej kostek, sznurowanie sięgające daleko do przodu w kierunku do czubka, aby but łatwo założyć i dopasować do stopy. źródło: NKJP: Marek Sroka: W zgodzie z naturą leczenie i profilaktyka narządów ruchu, Nowiny Raciborskie, 2003-05-14
	Pod stopą chrupnęło coś jak ziarnko piachu, odsłonił latarkę, na deskach bielały rozsypane pastylki. źródło: NKJP: Wojciech Żukrowski: Kamienne tablice, 1994
	Wokoło miał szuwary, trzciny i trawy, u stóp migot tysięcy zielonawych świetlików, a wyżej białą gwiazdkę latarni morskiej. źródło: NKJP: Piotr Siemion: Niskie łąki, 2000
	Ślady stóp dinozaurów odkryte na terenie Polski są jednymi z lepiej zachowanych w świecie. źródło: NKJP: Paweł Wroński: Nauka, Gazeta Wyborcza - Dodatek, 1994-07-29
	Przeszła przez ulicę, czując pod stopami mokre i śliskie kamienie. źródło: NKJP: Joanna Rudniańska: Miejsca, 1999

Odmiana

część mowy: rzeczownik

rodzaj gramatyczny: ż

	liczba pojedyncza	liczba mnoga
M.	stopa	stopy
D.	stopy	stóp

C.	stopie	stopom
B.	stopę	stopy
N.	stopą	stopami
Ms.	stopie	stopach
W.	stopo	stopy

1.b w skarpecie

Definicja

część pończochy, skarpety lub rajstop okrywająca stopę

Pochodzenie

Zob. stopa (u nogi). Z rozwojem znaczenia: 'stopa' > 'część garderoby mająca kontakt ze stopą'

Kwalifikacja tematyczna

CODZIENNE ŻYCIE CZŁOWIEKA Ubranie rodzaje i części ubrań

Cytaty

	Rozumiemy twoje zaskoczenie - nam również nie było łatwo uwierzyć w nowinki technologiczne firmy DIM. [...] I w to, że specyficzny splot włókien w stopach rajstop może stymulować krążenie krwi. źródło: NKJP: dlaczego nie..., Cosmopolitan, 2000
	Miękka bawełna, nieuciskający ściągacz, cholewka bez frotte i frotte na całej długości stopy skarpetki… Oto cała tajemnica i udany przepis na skarpety... źródło: Internet
	Miejsce legginsów mają zająć „skarpety bez stopy”, które pojawiły się w kolekcjach m.in: Moschino, Balenciaga czy Emilio Pucci. źródło: Internet
	Pończochy Gerbe 10 Dn FF mają dość dużą stopę zwłaszcza w rozmiarze 1 [...]. Stopa ta jest większa o 1-2 cm niż np. w Cervin FF. Rozmiary wyższe Gerbe FF mają zachowane proporcje stopy do reszty pończochy. źródło: Internet
	Mam nadzieję, że powróci w Polsce moda z czasów, kiedy w zimniejsze dni, a TAKICH WIĘKSZOŚĆ W ROKU W POLSCE, na rajtuzy ze stopami grube zamiast spodni oraz tzw.spodnie narciarki w wydaniu półeleganckim!!! źródło: Internet

Odmiana

część mowy: rzeczownik

rodzaj gramatyczny: ż

	liczba pojedyncza	liczba mnoga
M.	stopa	stopy
D.	stopy	stóp

C.	stopie	stopom
B.	stopę	stopy
N.	stopą	stopami
Ms.	stopie	stopach
W.	stopo	stopy

2. podstawa

Definicja

techn.

dolna część maszyny, niektórych konstrukcji budowlanych lub naturalnych tworów geologicznych

Pochodzenie

Zob. stopa (u nogi). Z rozwojem znaczenia: 'stopa' > 'to, na czym się stoi (na czym się opiera); podstawa'.
Por. łac. pēs. pedis 'stopa', 'najniższa część, podstawa, podnóże'

Kwalifikacja tematyczna

CZŁOWIEK I TECHNIKA Urządzenia i maszyny budowa urządzeń i maszyn

CZŁOWIEK I PRZYRODA Ziemia budowa Ziemi

Połączenia

betonowa, żelbetowa; prefabrykowana stopa; stopy fundamentowe
pod stopą wału

Cytaty

	Największy problem stanowią na tym terenie przesiąki pod stopą wałów spowodowane małą gęstością nasypów oraz brak odpowiednich dróg dojazdowych. źródło: NKJP: Jak zapobiec powodzi, Dziennik Polski, 2002-01-25
	W budynkach o konstrukcji szkieletowej, gdzie większość obciążeń przekazywanych jest przez słupy, a nie przez ściany, fundamenty buduje się w postaci stóp fundamentowych. Mogą one być betonowe lub żelbetowe i podobnie jak ławy fundamentowe mieć prostokątny lub trapezowy przekrój poprzeczny. źródło: NKJP: Magdalena Krosny: Ławy, stopy i płyty, Dziennik Polski, 2001-05-02
	Rodzi się [...] przypuszczenie, że podłużne, puste przestrzenie w stopie lodowca, które pod ciśnieniem zapełniane są materiałem moreny dennej, mogą mieć większy związek z właściwościami lodu niż z właściwościami jego podłoża. źródło: NKJP: Jacek Jania: Zrozumieć lodowce, 1988
	Podstawowym elementem altany są słupy żelbetowe osadzone w betonowych stopach [...], które również można wykonać jako prefabrykowane, oraz krokwie wsparte na słupach. źródło: NKJP: Budujemy altanę, Działkowiec, 1970
	[...] podstawa tablicy, którą zbudowali pracownicy szkoły, nie była wykonana według powszechnie przyjętych zasad. Ustawiono ją na stopie z metalowego kształtownika - tzw. ceownika, a nie jak zazwyczaj - z metalowej rury. źródło: NKJP: (PAP): Obręcz śmierci, Dziennik Polski, 1999-03-25

Odmiana

część mowy: rzeczownik

rodzaj gramatyczny: ż

	liczba pojedyncza	liczba mnoga
M.	stopa	stopy
D.	stopy	stóp

C.	stopie	stopom
B.	stopę	stopy
N.	stopą	stopami
Ms.	stopie	stopach
W.	stopo	stopy

3. w urządzeniu

Definicja

techn.

robocza część urządzenia do dociskania, przytrzymywania obrabianego materiału

Pochodzenie

Zob. stopa (u nogi, podstawa)

Kwalifikacja tematyczna

CZŁOWIEK I TECHNIKA Urządzenia i maszyny budowa urządzeń i maszyn

Połączenia

stopa żelazka
żelazko ze stopą ceramiczną, teflonową...

Cytaty

Stopę szlifierską wyposażono zaś w rzep do mocowania papieru ściernego.

źródło: NKJP: Domowe akcesoria, Życie Warszawy, 2001

Stopa dociskowa zapewnia docisk przedmiotu obrabianego do prowadnicy i stołu oraz zasłania pracującą część freza.

źródło: Internet

Dobra stopa żelazka przede wszystkim powinna być odporna na zarysowania, które mogą powstać podczas prasowania ostrych elementów garderoby [...].

źródło: Internet

Odmiana

część mowy: rzeczownik

rodzaj gramatyczny: ż

	liczba pojedyncza	liczba mnoga
M.	stopa	stopy
D.	stopy	stóp

C.	stopie	stopom
B.	stopę	stopy
N.	stopą	stopami
Ms.	stopie	stopach
W.	stopo	stopy

Składnia

stopa

JAKA

4. miara

Definicja

jednostka długości równa przeciętnej długości stopy - części nogi

Pochodzenie

Na bezpośredni związek z psł. *stopa (zob. stopa [u nogi]) zdają się wskazywać poświadczenia z różnych języków słowiańskich (st.pol., czes. 'miara długości', scs. 'krok'). Identyczny rozwój w łac. pēs, pedis 'stopa', 'jednostka długości ok. 296 mm'.
We współczesnym języku polskim znaczenie utrzymane dzięki ang. foot 'miara długości'

Kwalifikacja tematyczna

KATEGORIE FIZYCZNE Cechy i właściwości przestrzeni miary przestrzeni

KATEGORIE FIZYCZNE Cechy i właściwości materii wielkość,

Połączenia

stopa kwadratowa
wysokość w stopach
podawać rozmiar, wymiary... w stopach

Cytaty

	Podawane [...] w nawiasach ekwiwalentne wielkości miar długości w prętach rzymskich (1Rz - pręt rzymski = 2,968 m - 3,0 m) i w stopach rzymskich (1' - stopa rzymska = 0,2968 m - 0,3 m) stanowi konsekwencję używania [...] tych uniwersalnych wówczas miar długości. źródło: NKJP: Ryszard Henryk Bochenek: Twierdza Jasna Góra, 1997
	Sampras mający przed sobą perspektywę czwartego tytułu trafił na mierzącego sześć stóp (183 cm) wzrostu Słowaka Karola Kucerę [...]. źródło: NKJP: Wojciech Nowosielski:Tenis. Wimbledon, Gazeta Wyborcza, 1996-07-01
	A oto kilka podstawowych danych ilustrujących ogrom hali. Jej powierzchnia wynosi 960 tysięcy stóp kwadratowych. źródło: NKJP: Hala United Center, Dziennik Polski, 1999-07-19
	Byli już powyżej dziesięciu tysięcy stóp, kierując się jak po sznurku na południe, nad Morze Japońskie. źródło: NKJP: Mirosław M. Bujko: Czerwony byk, 2007

Odmiana

część mowy: rzeczownik

rodzaj gramatyczny: ż

	liczba pojedyncza	liczba mnoga
M.	stopa	stopy
D.	stopy	stóp

C.	stopie	stopom
B.	stopę	stopy
N.	stopą	stopami
Ms.	stopie	stopach
W.	stopo	stopy

5. wskaźnik

Definicja

stosunek jednej wielkości do innej często określany procentowo

Pochodzenie

Może kalka niem. Zinsfuß = ang. (interest) rate.

Kwalifikacja tematyczna

CZŁOWIEK W SPOŁECZEŃSTWIE Finanse bankowość

Połączenia

aktualna; dopuszczalna, główna, oczekiwana, podstawowa, realna, rzeczywista, stała, zmienna; maksymalna, minimalna, najmniejsza, największa, najwyższa, niska, niższa, średnia, większa, wysoka, zerowa stopa; stopa bankowa, depozytowa, dyskontowa, kredytowa, lombardowa, podatkowa, procentowa, redyskontowa, refinansowa; dodatnia, efektywna, prognozowana, referencyjna; 28-dniowa, roczna, długoterminowa
stopa inflacji, inwestycji; dyskonta, redyskonta, redystrybucji podatkowej, zwrotu; oprocentowania, opodatkowania, podatku dochodowego; dochodu, funduszy, kredytu, oszczędzania, rentowności, rezerw, substytucji, wzrostu, zysku; bezrobocia
obliczyć, określić/określać, oznaczyć/oznaczać, przyjąć, ustalić/ustalać, uzyskać; obniżyć/obniżać, podnieść/podnosić, podwyższyć/podwyższać, redukować, zmieniać, zwiększyć/zwiększać; uwzględniać stopę

Cytaty

	Dotychczasowe rozporządzenie Rady Ministrów przewidywało, że stopa oprocentowania tych kredytów będzie kształtowała się na poziomie progu stopy refinansowej, jednak nie będzie niższa niż 4,5 proc.[...]. źródło: NKJP: Pomoc nie dla każdego, Dziennik Polski, 2003-08-06
	[...] koszt długu stanowi stopę dyskontową, odnoszoną do kwoty długu będącego sumą obecnej wartości odsetek i rat kapitałowych netto (bez opodatkowania) za cały okres, na jaki dług został zaciągnięty (stopa wykupu). źródło: NKJP: Agnieszka Natalia Duraj: Czynniki realizacji polityki wypłat dywidendy przez publiczne spółki akcyjne, 2002
	Około 5,2 tys. zarejestrowanych bezrobotnych, co przekłada się na stopę bezrobocia rzędu 13,2 proc. w 120 tys. powiecie, kreuje Raciborszczyznę na polskie eldorado. źródło: NKJP: G. Wawoczny: Krwioobieg szarej strefy, Nowiny Raciborskie, 2006-08-16
	Ten pierwszy próg ilościowy wyznacza wielkość sprzedaży, od której dopiero rozpoczyna się gromadzenie zysków. Nie oznacza on jednak opłacalności włożonego kapitału obrotowego, dla którego miernikiem opłacalności byłoby oprocentowanie go w wysokości równej urzędowej stopie bankowej. źródło: NKJP: Bolesław Siwoń: Jak sterować rentownością przedsiębiorstwa, 1994
	Stopa procentowa obligacji dolarowych jest oparta na tzw. stawce referencyjnej, według notowań na londyńskim rynku międzybankowym [...]. źródło: NKJP: Stanisław Owsiak: Finanse publiczne, 1998

Odmiana

część mowy: rzeczownik

rodzaj gramatyczny: ż

	liczba pojedyncza	liczba mnoga
M.	stopa	stopy
D.	stopy	stóp

C.	stopie	stopom
B.	stopę	stopy
N.	stopą	stopami
Ms.	stopie	stopach
W.	stopo	stopy

Składnia

	+	stopa	+	CZEGO
	+	stopa	+	JAKA

6. w wierszu

Definicja

lit.

powtarzający się w wierszu układ sylab krótkich i długich lub akcentowanych i nieakcentowanych

Pochodzenie

z gr. poús, podós 'jednostopowa miara wierszowa'

Por. łac. pēs, pedis 'stopa; stopa metryczna, rytm; rytm muzyczny'

Kwalifikacja tematyczna

CZŁOWIEK JAKO ISTOTA PSYCHICZNA Działalność artystyczna człowieka literatura

Cytaty

	Wiersze (ogólnie) dzieli się na dwa podtypy: wiersz systemowy – występują w nim przynajmniej dwie cechy stałe (tzw. „constansy”) np. stały układ stóp metrycznych w strofach (ew. strofoidach) i regularne rymy żeńskie. źródło: NKJP: Wiersz, Wikipedia.pl, 2009-06-10
	Aleksandryny pochodzą ze starej tradycji francuskiej [...]. Ze swoimi sześcioma stopami jambicznymi i silną cezurą po trzeciej stopie, aleksandryny są tyleż „bohaterskie” (jak je określił Ronsard), co nużące. źródło: NKJP: Henryk Waniek: Opis podróży mistycznej z Oświęcimia do Zgorzelca 1257-1957, 1996
	Heksametr jest wierszem iloczasowym i izochronicznym. Każdy wers składa się dokładnie z 24 jednostek długości brzmienia, tak zwanych mor, na co składa się sześć stóp daktylicznych po 4 mory. źródło: NKJP: Pytanie o metrum poezji antycznej, Usenet, 2005-06-28
	Wersyfikacyjnie Dzwony są całkiem identyczne z Leśmianowską Dziewczyną. Mianowicie: 8stopowiec jambiczny, z męską średniówką po stopie czwartej: (8+9). źródło: NKJP: Kazimierz Wyka: Rzecz wyobraźni, 1959

Odmiana

część mowy: rzeczownik

rodzaj gramatyczny: ż

	liczba pojedyncza	liczba mnoga
M.	stopa	stopy
D.	stopy	stóp

C.	stopie	stopom
B.	stopę	stopy
N.	stopą	stopami
Ms.	stopie	stopach
W.	stopo	stopy

7. relacje

Definicja

stosunki panujące między ludźmi

Pochodzenie

Zob. stopa (podstawa)

Kwalifikacja tematyczna

CZŁOWIEK JAKO ISTOTA PSYCHICZNA Relacje międzyludzkie

Połączenia

stopa emocjonalna; pokojowa, wojenna; koleżeńska, przyjacielska, towarzyska
być z kimś, żyć z kimś na jakiejś stopie

Cytaty

	W Polsce często tak jest, że ludzie z przeciwnych opcji politycznych w środkach masowego przekazu mocno się ze sobą ścierają, wręcz kłócą, obwiniając się o najgorsze rzeczy, [...] a na stopie prywatnej są dobrymi znajomymi lub wręcz przyjaciółmi. źródło: NKJP: Kac po biesiadach, Dziennik Polski, 2003-09-23
	Z ojczymem są na stopie koleżeńskiej, mówią sobie „ty”. źródło: NKJP: Beata Pawlak: Poznać większe życie, Gazeta Wyborcza, 1993-03-10
	Z propozycją zrobienia takiego programu Wiesiek, którego wcześniej znałem na stopie czysto towarzyskiej, [...] zwrócił się do mnie w lutym 94 roku. źródło: NKJP: Kariera Króla Pampersów, Gazeta Polska, 1998
	Atmosfera na zajęciach jest bardzo przyjemna. Nawiązują się kontakty można rzec na stopie przyjacielskiej [...]. źródło: NKJP: Przeżyjmy to razem Nietypowa szkoła, Gazeta Wrocławska, 1999
	Oboje temperamentni i wybuchowi, ambitni i wymagający. Zwykle też dobrani erotycznie. Ale para taka zbyt pod pewnymi względami podobna jest do siebie, aby wcześniej lub później nie zacząć się ranić. Lepiej niech przeżyją wakacyjną miłość, albo pozostają na stopie sentymentalnej przyjaźni. źródło: NKJP: Namiętności Skorpionów, Dziennik Polski, 2003-09-13

Odmiana

część mowy: rzeczownik

rodzaj gramatyczny: ż

	liczba pojedyncza	liczba mnoga
M.	stopa	stopy
D.	stopy	stóp

C.	stopie	stopom
B.	stopę	stopy
N.	stopą	stopami
Ms.	stopie	stopach
W.	stopo	stopy

Składnia

stopa

JAKA

Frazeologizmy

grunt pali się pod nogami komuś
grunt pali się pod stopami komuś
ziemia pali się pod stopami komuś
ziemia usuwa się spod stóp komuś
grunt usuwa się spod stóp komuś
grunt pod nogami
grunt pod stopami
ktoś postawił stopę gdzieś
ktoś postawił swoją stopę gdzieś
ktoś rzuca coś do stóp komuś
ktoś rzucił coś do stóp komuś
ktoś stawia stopę gdzieś
ktoś stawia swoją stopę gdzieś
ktoś strzela sobie w stopę
ktoś strzelił sobie w stopę
ktoś upadł do nóg komuś
ktoś upadł do stóp komuś
kurza twarz
kurza stopa
na wysokiej stopie
nietknięty ludzką stopą
noga czyjaś gdzieś nie postanie
stopa czyjaś gdzieś nie postanie
od stóp do głów
od stóp po czubek głowy
padam do nóżek
padam do stóp
stopa cukrzycowa
stopa ludzka nie stanęła gdzieś
stopa ludzka nie postała gdzieś
stopa za stopą
stopa życiowa
stopy wody pod kilem
suchą nogą
suchą stopą
u stóp
z wolnej stopy

Data ostatniej modyfikacji: 22.03.2024