UKRYJ ODMIANĘ ROZWIŃ WSZYSTKO DRUKUJ

komisarz

Chronologizacja

SPXVI, SKN, SJPXVII, STR, SL: komissarz, SWil: kommisarz, SJPWar, SJPDor, SJPSz, SJPDun, ISJP, PSWP, USJP

Odmiana

część mowy: rzeczownik

rodzaj gramatyczny: m1

	liczba pojedyncza	liczba mnoga
M.	komisarz	komisarze	ndepr
M.	komisarz	komisarze	depr
D.	komisarza	komisarzy
C.	komisarzowi	komisarzom
B.	komisarza	komisarzy
N.	komisarzem	komisarzami
Ms.	komisarzu	komisarzach
W.	komisarzu	komisarze	ndepr
W.	komisarzu	komisarze	depr

Pochodzenie

p.-łac. commissarius 'pełnomocnik, zastępca'

1. policjant

Definicja

funkcjonariusz policji mający stopień odpowiadający stopniowi porucznika w wojsku polskim

Kwalifikacja tematyczna

CZŁOWIEK W SPOŁECZEŃSTWIE ➔ Prawo i łamanie prawa ➔ policja i inne służby mundurowe

Relacje znaczeniowe

hiperonimy:

policjant

Połączenia

emerytowany komisarz; komisarz kryminalny
komisarz Adam Nowak, Olgierd Halski...
komisarz policji
komisarz z CBŚ, z komendy wojewódzkiej, z wydziału morderstw, zabójstw
komisarz i prokurator
komisarz zanotował
przedstawić coś komisarzowi

Cytaty

	Komisarz policji [...] oświadczył wczoraj, że rozpoczęto dochodzenie w sprawie budowniczych siedmiu bloków mieszkalnych [...]. źródło: NKJP: Iga Michalec: Epicentrum paniki, Dziennik Polski, 2001-02-03
	Komisarz zanotował numer rejestracyjny volkswagena i również przyjrzał się mężczyźnie, który skierował się do budynku. źródło: NKJP: Tomasz KonatkowskI: Wilcza wyspa, 2006
	Po chwili spoważniał, jakby uznał, że nie wypada się śmiać w obecności trupa i komisarza z wydziału zabójstw. źródło: NKJP: Tomasz Konatkowski: Przystanek Śmierć, 2007
	W tym samym programie TV, w którym wystąpili komisarz i prokurator, dziennikarze ci przedstawili kolejne przesłanki, zdające się potwierdzać tezę, że lewicującego socjaldemokratę Palmego zabili żywiący skrajnie prawicowe poglądy oficerowie policji [...]. źródło: NKJP: Szaleniec czy bezpieka?, Gazeta Wyborcza, 1994-05-04
	– Wszystko gotowe, panie komisarzu. Droga zamknięta, karetki już jadą. Możemy zaczynać. źródło: NKJP: Joanna Szymczyk: Ewa i złoty kot, 2004

2. urzędnik

Definicja

osoba, która na jakiś czas została powołana do pełnienia jakichś funkcji

Kwalifikacja tematyczna

CODZIENNE ŻYCIE CZŁOWIEKA ➔ Praca ➔ organizacja i hierarchia w pracy, stosunki służbowe

Relacje znaczeniowe

hiperonimy:

urzędnik

Połączenia

generalny, główny; gminny, miejski, rządowy, unijny, wojewódzki; biskupi, pełnomocny, wysoki komisarz; komisarz spisowy, wyborczy; artystyczny
komisarz gminy, Komisji Europejskiej, kongresu, miasta, Unii Europejskiej; spraw wewnętrznych, zagranicznych ekspozycji, giełdy, konkursu, pleneru, targów, wystawy, zawodów
komisarz bez teki; komisarz do spraw etyki, ochrony środowiska...; komisarz od praw człowieka, od rolnictwa, od rozszerzania (UE)
komisarz w Komisji Europejskiej, w Unii Europejskiej
komisarz i syndyk, komisarz i zarząd; komisarz i organizator, komisarz i współorganizator; komisarze oraz rachmistrzowie spisowi
komisarz wyraża przekonanie, zgodę
podlegać, przedstawić, przekazać, zgłosić/zgłaszać komisarzowi
desygnować, mianować, powołać, ustanowić, wprowadzić/wprowadzać, wyznaczyć; poinformować komisarza; przysłać/przysyłać komisarzy
ustanowić kogoś komisarzem
desygnowany na komisarza
rozmawiać, spotkać się, współpracować z komisarzem

Cytaty

	Unijny komisarz ds. polityki regionalnej [...] skrytykował też list 6 krajów, domagających się zamrożenia unijnych wydatków na poziomie 1 proc. dochodu narodowego brutto całej poszerzonej UE. źródło: NKJP: Rafał Rudnicki: Miliardy i kijek, Dziennik Polski, 2003-12-19
	W klimat ekspozycji wprowadził zwiedzających komisarz wystawy i szef galerii „Krekot” [...]. źródło: NKJP: Wernisaż przy pełnej sali, Wiadomości Rudzkie, 1999
	Sąd gospodarczy ogłosił już upadłość tego pierwszego przedsiębiorstwa, ustanowił komisarza i syndyka, którzy mają sprawiedliwie podzielić majątek narodowy, gromadzony przez całe pół wieku. źródło: NKJP: Sprawozdanie stenograficzne z obrad Sejmu RP z dnia 08.05.2002
	Wczoraj wielki adwokat reform, unijny komisarz Franz Fischler jeszcze raz powtórzył, że choć szanuje gniew rolników, reforma jest konieczna. źródło: NKJP: Jacek Pawlicki: Na jednego ministra - dwa tysiące rolników, Gazeta Wyborcza, 1999-02-20

Składnia

	+	komisarz	+	CZEGO
	+	komisarz	+	JAKI

3. dyplomata

Definicja

przedstawiciel dyplomatyczny w krajach, które nie mają pełnej suwerenności

Kwalifikacja tematyczna

CZŁOWIEK W SPOŁECZEŃSTWIE ➔ Funkcjonowanie państwa ➔ stosunki międzynarodowe

Relacje znaczeniowe

hiperonimy:

dyplomata

Połączenia

Lord Wysoki Komisarz
komisarz Rzeczypospolitej,
komisarz przy Parlamencie Szkocji, przy Rządzie Tymczasowym

Cytaty

Komisarz Rzeczypospolitej był mianowany przez ministra spraw zagranicznych, a przedstawicielem Ministerstwa Spraw Zagranicznych w Gdańsku mianowano mnie.

źródło: NKJP: Mieczysław Jałowiecki: Wolne miasto, 2002

Lord Wysoki Komisarz przy Parlamencie Szkocji [...] urząd istniejący w Szkocji w okresie unii personalnej z Anglią, kiedy król przebywał głównie w Londynie.

źródło: Internet

4. w dawnej Polsce

Definicja

zarządca dóbr szlacheckich w Polsce XVII i XVIII wieku

Kwalifikacja tematyczna

CZŁOWIEK W SPOŁECZEŃSTWIE ➔ Tradycja ➔ świat dawnych epok i wydarzenia historyczne

CZŁOWIEK W SPOŁECZEŃSTWIE ➔ Funkcjonowanie państwa ➔ urzędy i ich funkcjonowanie

Cytaty

W systemie poddaństwa komisarz pełnił kluczową funkcję rozjemczą. To on przeprowadzał tzw. rugi i wizje, czyli kontrole stanu gospodarstw, oraz przewodniczył sądom komisarzowskim, które były instancją odwoławczą od decyzji lokalnych urzędników dworskich.

źródło: Zbigniew Kuchowicz: Obyczaje staropolskie w XVII-XVIII wieku, 1975 (lubimyczytac.pl)

W wielkiej własności, zwłaszcza tam, gdzie właściciel bawił stale w stolicy lub za granicą, rządy sprawował komisarz dóbr, mający pod sobą ekonomów zarządzających poszczególnymi folwarkami. Była to warstwa urzędników dworskich, stanowiąca ramię wykonawcze pańskiej władzy nad chłopem.

źródło: Stefan Kieniewicz: Historia Polski 1795–1918, 1968 (lubimyczytac.pl)

Data ostatniej modyfikacji: 23.02.2026