UKRYJ ODMIANĘ ROZWIŃ WSZYSTKO DRUKUJ

trzeźwy

Chronologizacja

1421, SStp
W postaci: trzeźwi

Pochodzenie

psł. *terzvъ 'niepijany, trzeźwy' < 'wysuszony, suchy'

1. kierowca

Definicja

taki, który nie pił alkoholu

Noty o użyciu

Używane często w znaczeniu 'osoba trzeźwa'.

Wymowa

[tszeźwy] lub pot. [czszeźwy]

Kwalifikacja tematyczna

CZŁOWIEK JAKO ISTOTA FIZYCZNA Choroby i ich leczenie uzależnienia

CODZIENNE ŻYCIE CZŁOWIEKA Jedzenie i jego przygotowanie używki

Relacje znaczeniowe

antonimy:

nachlany, nagrzany, narąbany, nietrzeźwy, ochlany, pijany, rozchmielony, schlany, strąbiony, uchlany, urąbany, wlany, wtrąbiony, zalany

Połączenia

trzeźwy facet, kierowca, mężczyzna, pasażer, poeta, policjant; trzeźwa osoba
trzeźwy jak świnia
absolutnie, niezupełnie, zupełnie trzeźwy

Cytaty

	Kierowca był trzeźwy, natomiast u nieostrożnego piechura stwierdzono 0,94 promila alkoholu. źródło: NKJP: Pieszy z promilami, Dziennik Polski, 2001-01-31
	Jestem trzeźwy, nie wypiłem ani kieliszka. źródło: NKJP: Marek Hłasko: Cmentarze, 1989
	Za moich czasów młodzież była lepsza, grzeczniejsza. W święta i na zabawach młodzież była trzeźwa; nie miała grosza na wypicie. źródło: NKJP: Jan Bijak: Piekłem nie postraszy, 1982
	Pewnego dnia zajrzał do nas Zygmunt, pogadaliśmy i otwarłem szafę. Zobaczył w niej takie ilości wódki, że pozostał u nas przez dwa tygodnie, ani chwili nie będąc trzeźwym. źródło: NKJP: Tadeusz Kwiatkowski: Panopticum , 1995
	Wnuczek miał aż ponad 3 promile alkoholu w organizmie. Kolega był ciut trzeźwiejszy. Trafili do izby wytrzeźwień. źródło: NKJP: (dan): Inowrocław: Wnuczek ukradł babci... obraz, Gazeta Pomorska, 2010-02-05

Odmiana

część mowy: przymiotnik

Stopień równy

	liczba pojedyncza
	m1	m2	m3	n1, n2	ż
	M.	trzeźwy	trzeźwy	trzeźwy	trzeźwe	trzeźwa
D.	trzeźwego	trzeźwego	trzeźwego	trzeźwego	trzeźwej
C.	trzeźwemu	trzeźwemu	trzeźwemu	trzeźwemu	trzeźwej
B.	trzeźwego	trzeźwego	trzeźwy	trzeźwe	trzeźwą
N.	trzeźwym	trzeźwym	trzeźwym	trzeźwym	trzeźwą
Ms.	trzeźwym	trzeźwym	trzeźwym	trzeźwym	trzeźwej
W.	trzeźwy	trzeźwy	trzeźwy	trzeźwe	trzeźwa

	liczba mnoga
	p1	m1 ndepr	m1 depr	pozostałe
	M.	trzeźwi	trzeźwi	trzeźwe	trzeźwe
D.	trzeźwych	trzeźwych	trzeźwych	trzeźwych
C.	trzeźwym	trzeźwym	trzeźwym	trzeźwym
B.	trzeźwych	trzeźwych	trzeźwych	trzeźwe
N.	trzeźwymi	trzeźwymi	trzeźwymi	trzeźwymi
Ms.	trzeźwych	trzeźwych	trzeźwych	trzeźwych
W.	trzeźwi	trzeźwi	trzeźwe	trzeźwe

Stopień wyższy

	liczba pojedyncza
	m1	m2	m3	n1, n2	ż
	M.	trzeźwiejszy	trzeźwiejszy	trzeźwiejszy	trzeźwiejsze	trzeźwiejsza
D.	trzeźwiejszego	trzeźwiejszego	trzeźwiejszego	trzeźwiejszego	trzeźwiejszej
C.	trzeźwiejszemu	trzeźwiejszemu	trzeźwiejszemu	trzeźwiejszemu	trzeźwiejszej
B.	trzeźwiejszego	trzeźwiejszego	trzeźwiejszy	trzeźwiejsze	trzeźwiejszą
N.	trzeźwiejszym	trzeźwiejszym	trzeźwiejszym	trzeźwiejszym	trzeźwiejszą
Ms.	trzeźwiejszym	trzeźwiejszym	trzeźwiejszym	trzeźwiejszym	trzeźwiejszej

	liczba mnoga
	p1	m1 ndepr	m1 depr	pozostałe
	M.	trzeźwiejsi	trzeźwiejsi	trzeźwiejsze	trzeźwiejsze
D.	trzeźwiejszych	trzeźwiejszych	trzeźwiejszych	trzeźwiejszych
C.	trzeźwiejszym	trzeźwiejszym	trzeźwiejszym	trzeźwiejszym
B.	trzeźwiejszych	trzeźwiejszych	trzeźwiejszych	trzeźwiejsze
N.	trzeźwiejszymi	trzeźwiejszymi	trzeźwiejszymi	trzeźwiejszymi
Ms.	trzeźwiejszych	trzeźwiejszych	trzeźwiejszych	trzeźwiejszych

2. świadomy

Definicja

taki, który będąc pod wpływem alkoholu nie utracił świadomości i panowania nad sytuacją

Wymowa

[tszeźwy] lub pot. [czszeźwy]

Kwalifikacja tematyczna

CZŁOWIEK JAKO ISTOTA FIZYCZNA Choroby i ich leczenie uzależnienia

CODZIENNE ŻYCIE CZŁOWIEKA Jedzenie i jego przygotowanie używki

Relacje znaczeniowe

hiperonimy:

przytomny, świadomy

Połączenia

dość, prawie trzeźwy
trzeźwy, choć pił

Cytaty

	Skłamałbym, gdybym powiedział, że na tym weselu wódki nie było - ale miary nikt nie przebrał, wszyscy byli trzeźwi i bawili się przyzwoicie przy raźnej muzyce. źródło: NKJP: Lechosław Herz: Wardęga Opowieści z pobocza drogi, 2010
	Nie całkiem trzeźwy był także rowerzysta, który wczoraj w Długiem (pow. sanocki) wyjechał z bocznej drogi na główną i wpadł pod samochód. Doznał potłuczeń. źródło: NKJP: Na drogach, Dziennik Polski, 2000-08-21
	Wypiliśmy i rozlaliśmy resztę z manierki, ale byłem trzeźwy, jakbym przez cały czas pił wodę. źródło: NKJP: Negocjator, Dziennik Polski, 1998-09-11
	Piliśmy do późna, tym razem alkohol mi nie zaszkodził, zupełnie trzeźwy poszedłem jeszcze do Adama. źródło: NKJP: Tadeusz Hołuj: Raj, 1987

Odmiana

część mowy: przymiotnik

Stopień równy

	liczba pojedyncza
	m1	m2	m3	n1, n2	ż
	M.	trzeźwy	trzeźwy	trzeźwy	trzeźwe	trzeźwa
D.	trzeźwego	trzeźwego	trzeźwego	trzeźwego	trzeźwej
C.	trzeźwemu	trzeźwemu	trzeźwemu	trzeźwemu	trzeźwej
B.	trzeźwego	trzeźwego	trzeźwy	trzeźwe	trzeźwą
N.	trzeźwym	trzeźwym	trzeźwym	trzeźwym	trzeźwą
Ms.	trzeźwym	trzeźwym	trzeźwym	trzeźwym	trzeźwej
W.	trzeźwy	trzeźwy	trzeźwy	trzeźwe	trzeźwa

	liczba mnoga
	p1	m1 ndepr	m1 depr	pozostałe
	M.	trzeźwi	trzeźwi	trzeźwe	trzeźwe
D.	trzeźwych	trzeźwych	trzeźwych	trzeźwych
C.	trzeźwym	trzeźwym	trzeźwym	trzeźwym
B.	trzeźwych	trzeźwych	trzeźwych	trzeźwe
N.	trzeźwymi	trzeźwymi	trzeźwymi	trzeźwymi
Ms.	trzeźwych	trzeźwych	trzeźwych	trzeźwych
W.	trzeźwi	trzeźwi	trzeźwe	trzeźwe

3.a obserwator

Definicja

taki, który w swoim postępowaniu i myśleniu kieruje się rozumem, rozsądkiem, a nie emocjami

Wymowa

[tszeźwy] lub pot. [czszeźwy]

Kwalifikacja tematyczna

CZŁOWIEK JAKO ISTOTA PSYCHICZNA Ocena i wartościowanie wola, postawy, nastawienie człowieka wobec świata i życia

CZŁOWIEK JAKO ISTOTA PSYCHICZNA Działalność intelektualna człowieka określenia człowieka ze względu na jego działalność intelektualną

Relacje znaczeniowe

synonimy:

rozsądny

Połączenia

trzeźwy biznesmen, obserwator, polityk
trzeźwy i mądry, trzeźwy i praktyczny, trzeźwy i rzeczowy

Cytaty

	Niewiele było by o nim do powiedzenia: scharakteryzowała go najlepiej w listach swoich kochająca, ale trzeźwa matka. źródło: NKJP: Wojciech Fijałkowski: Szlakiem Jana III Sobieskiego, 2009
	Marquez, pomimo sympatii, jaką darzy socjalizm, jest bystrym i trzeźwym komentatorem, szczególnie wyczulonym na nierozwiązywalne sprzeczności świetlanego ustroju. źródło: NKJP: Janusz Wróblewski: Socrealizm magiczny, Polityka, 2003-07-12
	Dopiero teraz widzę, jak rzeczową i trzeźwą osobą była moja prababka. W tym, co pisze, nie ma śladu poetyckich wzlotów i filozoficznych refleksji. Zajmują ją wyłącznie sprawy praktyczne i dalej trzyma żelazną ręką ster rodzinnej łodzi. źródło: NKJP: Joanna Olczak-Ronikierowa: W ogrodzie pamięci, 2002
	Toż to kontrrewolucja, tow. Breżniew! - krzyczał do słuchawki. Tow. Breżniew miał jednak lepsze informacje albo był trzeźwiejszy i nie dawał się przekonać. źródło: NKJP: Grudzień polski w trzech odsłonach, Dziennik Polski, 2002-12-13
	Pewnie, że trzeba mieć serce, pewnie, że człowieka nie da się zamknąć w kręgu „martwych prawd”, że powinien on marzyć, fantazjować, „śnić”, jak się to kiedyś mówiło, płazem by się stał, gdyby nie jego poetyckie wzloty, jak lubili powtarzać najtrzeźwiejsi nawet pozytywiści. źródło: NKJP: Czesław Miłosz: Ziemia Ulro, 1994

Odmiana

część mowy: przymiotnik

Stopień równy

	liczba pojedyncza
	m1	m2	m3	n1, n2	ż
	M.	trzeźwy	trzeźwy	trzeźwy	trzeźwe	trzeźwa
D.	trzeźwego	trzeźwego	trzeźwego	trzeźwego	trzeźwej
C.	trzeźwemu	trzeźwemu	trzeźwemu	trzeźwemu	trzeźwej
B.	trzeźwego	trzeźwego	trzeźwy	trzeźwe	trzeźwą
N.	trzeźwym	trzeźwym	trzeźwym	trzeźwym	trzeźwą
Ms.	trzeźwym	trzeźwym	trzeźwym	trzeźwym	trzeźwej
W.	trzeźwy	trzeźwy	trzeźwy	trzeźwe	trzeźwa

	liczba mnoga
	p1	m1 ndepr	m1 depr	pozostałe
	M.	trzeźwi	trzeźwi	trzeźwe	trzeźwe
D.	trzeźwych	trzeźwych	trzeźwych	trzeźwych
C.	trzeźwym	trzeźwym	trzeźwym	trzeźwym
B.	trzeźwych	trzeźwych	trzeźwych	trzeźwe
N.	trzeźwymi	trzeźwymi	trzeźwymi	trzeźwymi
Ms.	trzeźwych	trzeźwych	trzeźwych	trzeźwych
W.	trzeźwi	trzeźwi	trzeźwe	trzeźwe

Stopień wyższy

	liczba pojedyncza
	m1	m2	m3	n1, n2	ż
	M.	trzeźwiejszy	trzeźwiejszy	trzeźwiejszy	trzeźwiejsze	trzeźwiejsza
D.	trzeźwiejszego	trzeźwiejszego	trzeźwiejszego	trzeźwiejszego	trzeźwiejszej
C.	trzeźwiejszemu	trzeźwiejszemu	trzeźwiejszemu	trzeźwiejszemu	trzeźwiejszej
B.	trzeźwiejszego	trzeźwiejszego	trzeźwiejszy	trzeźwiejsze	trzeźwiejszą
N.	trzeźwiejszym	trzeźwiejszym	trzeźwiejszym	trzeźwiejszym	trzeźwiejszą
Ms.	trzeźwiejszym	trzeźwiejszym	trzeźwiejszym	trzeźwiejszym	trzeźwiejszej

	liczba mnoga
	p1	m1 ndepr	m1 depr	pozostałe
	M.	trzeźwiejsi	trzeźwiejsi	trzeźwiejsze	trzeźwiejsze
D.	trzeźwiejszych	trzeźwiejszych	trzeźwiejszych	trzeźwiejszych
C.	trzeźwiejszym	trzeźwiejszym	trzeźwiejszym	trzeźwiejszym
B.	trzeźwiejszych	trzeźwiejszych	trzeźwiejszych	trzeźwiejsze
N.	trzeźwiejszymi	trzeźwiejszymi	trzeźwiejszymi	trzeźwiejszymi
Ms.	trzeźwiejszych	trzeźwiejszych	trzeźwiejszych	trzeźwiejszych

3.b pogląd

Definicja

taki, który świadczy, że ktoś w swoim postępowaniu i myśleniu kieruje się rozumem, rozsądkiem, a nie emocjami

Wymowa

[tszeźwy] lub pot. [czszeźwy]

Kwalifikacja tematyczna

CZŁOWIEK JAKO ISTOTA PSYCHICZNA Ocena i wartościowanie wola, postawy, nastawienie człowieka wobec świata i życia

Relacje znaczeniowe

hiperonimy:

zdrowy

Połączenia

trzeźwy osąd, pogląd, rachunek, realizm, rozsądek, stosunek do czegoś, umysł; trzeźwa kalkulacja, myśl, ocena, opinia, refleksja; trzeźwe myślenie, patrzenie, podejście, spojrzenie

Cytaty

	Znał się na ludziach, miał znakomity zmysł organizacji i umiejętność trzeźwego kalkulowania w każdej sytuacji. źródło: NKJP: Stanisław Głąbiński: Rok Płonącego Konia, 1976
	Przywiózł plany bardzo trzeźwe, świadczące o umiejętności przewidywania, rokujące obu stronom korzyści rzeczywiste i trwałe. źródło: NKJP: Paweł Jasienica: Rzeczpospolita Obojga Narodów. Dzieje agonii, 1989
	Chciałem ich nauczyć marzeń, dobrej woli i cierpliwości, choćby trzeba było czasem zrezygnować z trzeźwej oceny zjawisk. źródło: NKJP: Józef Kozak: Dziwoląg, 1966
	Chcesz się pochwalić przede mną, że masz trzeźwy umysł i wyzbyłeś się wszelkich sentymentów. Po co w takim razie przyjechałeś tutaj teraz, kiedy cię już nikt nie oczekiwał? źródło: NKJP: Józef Kozak: Dziwoląg, 1966
	Curtis jest przekonana, że trzeźwiejsze spojrzenie na perspektywy unii walutowej powinno w przyszłości zapobiec podobnym załamaniom. źródło: NKJP: Nicholas Hastings: Odejście od EMU byłoby bolesne, Gazeta Wyborcza, 1995-10-02

Odmiana

część mowy: przymiotnik

Stopień równy

	liczba pojedyncza
	m1	m2	m3	n1, n2	ż
	M.	trzeźwy	trzeźwy	trzeźwy	trzeźwe	trzeźwa
D.	trzeźwego	trzeźwego	trzeźwego	trzeźwego	trzeźwej
C.	trzeźwemu	trzeźwemu	trzeźwemu	trzeźwemu	trzeźwej
B.	trzeźwego	trzeźwego	trzeźwy	trzeźwe	trzeźwą
N.	trzeźwym	trzeźwym	trzeźwym	trzeźwym	trzeźwą
Ms.	trzeźwym	trzeźwym	trzeźwym	trzeźwym	trzeźwej
W.	trzeźwy	trzeźwy	trzeźwy	trzeźwe	trzeźwa

	liczba mnoga
	p1	m1 ndepr	m1 depr	pozostałe
	M.	trzeźwi	trzeźwi	trzeźwe	trzeźwe
D.	trzeźwych	trzeźwych	trzeźwych	trzeźwych
C.	trzeźwym	trzeźwym	trzeźwym	trzeźwym
B.	trzeźwych	trzeźwych	trzeźwych	trzeźwe
N.	trzeźwymi	trzeźwymi	trzeźwymi	trzeźwymi
Ms.	trzeźwych	trzeźwych	trzeźwych	trzeźwych
W.	trzeźwi	trzeźwi	trzeźwe	trzeźwe

Stopień wyższy

	liczba pojedyncza
	m1	m2	m3	n1, n2	ż
	M.	trzeźwiejszy	trzeźwiejszy	trzeźwiejszy	trzeźwiejsze	trzeźwiejsza
D.	trzeźwiejszego	trzeźwiejszego	trzeźwiejszego	trzeźwiejszego	trzeźwiejszej
C.	trzeźwiejszemu	trzeźwiejszemu	trzeźwiejszemu	trzeźwiejszemu	trzeźwiejszej
B.	trzeźwiejszego	trzeźwiejszego	trzeźwiejszy	trzeźwiejsze	trzeźwiejszą
N.	trzeźwiejszym	trzeźwiejszym	trzeźwiejszym	trzeźwiejszym	trzeźwiejszą
Ms.	trzeźwiejszym	trzeźwiejszym	trzeźwiejszym	trzeźwiejszym	trzeźwiejszej

	liczba mnoga
	p1	m1 ndepr	m1 depr	pozostałe
	M.	trzeźwiejsi	trzeźwiejsi	trzeźwiejsze	trzeźwiejsze
D.	trzeźwiejszych	trzeźwiejszych	trzeźwiejszych	trzeźwiejszych
C.	trzeźwiejszym	trzeźwiejszym	trzeźwiejszym	trzeźwiejszym
B.	trzeźwiejszych	trzeźwiejszych	trzeźwiejszych	trzeźwiejsze
N.	trzeźwiejszymi	trzeźwiejszymi	trzeźwiejszymi	trzeźwiejszymi
Ms.	trzeźwiejszych	trzeźwiejszych	trzeźwiejszych	trzeźwiejszych

4. rozbudzony

Definicja

taki, który jest w pełni przytomny i świadomy tego, co się dzieje, mimo że pora lub inne okoliczności mogłyby wskazywać, że jest inaczej

Wymowa

[tszeźwy] lub pot. [czszeźwy]

Kwalifikacja tematyczna

CZŁOWIEK JAKO ISTOTA FIZYCZNA Określenia fizyczności człowieka sprawność i wydolność organizmu

Połączenia

zupełnie, całkiem trzeźwy

Cytaty

	Zarówno jednak przechadzki, jak i środki nasenne nie pomagały prawie wcale. Dopiero po kilku dawkach pan Aleksander tracił świadomość i to zazwyczaj na bardzo krótko. Budził się potem natychmiast całkowicie trzeźwy, bez żadnych półsnów czy jakichkolwiek stanów przejściowych. źródło: NKJP: Stanisław Rembek: Ballada o wzgardliwym wisielcu, 1977
	Ale gdy wreszcie podniósł powieki, był zupełnie trzeźwy, jakby wcale nie spał, ale czuwał, i wszystkie tamte nocne dźwięki miał dobrze utrwalone w mózgu. źródło: NKJP: Włodzimierz Odojewski: Zasypie wszystko, zawieje..., 2001
	W środku nocy, gdzieś koło drugiej, trzeciej obudziłem się, nagle całkowicie trzeźwy, jakby wielkie światło rozwiało mroki mego gnuśnego znużenia. źródło: NKJP: Stefan Pastuszewski: Bóg jest, Akant, 2008-01
	Zasnął niemal od razu, jednak po godzinie obudził się zupełnie trzeźwy. Leżał nieruchomo z zamkniętymi oczyma, ale szansa na dalszy sen ulotniła się bezpowrotnie. źródło: NKJP: Manuela Gretkowska: Sceny z życia pozamałżeńskiego, 2003
	Ostatnie noce mało sypiam, trzeźwiejsza w nocy niż w dzień; po nocach czytam. źródło: NKJP: Maria Dąbrowska: Dzienniki tom 3 cz 1, 2009

Odmiana

część mowy: przymiotnik

Stopień równy

	liczba pojedyncza
	m1	m2	m3	n1, n2	ż
	M.	trzeźwy	trzeźwy	trzeźwy	trzeźwe	trzeźwa
D.	trzeźwego	trzeźwego	trzeźwego	trzeźwego	trzeźwej
C.	trzeźwemu	trzeźwemu	trzeźwemu	trzeźwemu	trzeźwej
B.	trzeźwego	trzeźwego	trzeźwy	trzeźwe	trzeźwą
N.	trzeźwym	trzeźwym	trzeźwym	trzeźwym	trzeźwą
Ms.	trzeźwym	trzeźwym	trzeźwym	trzeźwym	trzeźwej
W.	trzeźwy	trzeźwy	trzeźwy	trzeźwe	trzeźwa

	liczba mnoga
	p1	m1 ndepr	m1 depr	pozostałe
	M.	trzeźwi	trzeźwi	trzeźwe	trzeźwe
D.	trzeźwych	trzeźwych	trzeźwych	trzeźwych
C.	trzeźwym	trzeźwym	trzeźwym	trzeźwym
B.	trzeźwych	trzeźwych	trzeźwych	trzeźwe
N.	trzeźwymi	trzeźwymi	trzeźwymi	trzeźwymi
Ms.	trzeźwych	trzeźwych	trzeźwych	trzeźwych
W.	trzeźwi	trzeźwi	trzeźwe	trzeźwe

Stopień wyższy

	liczba pojedyncza
	m1	m2	m3	n1, n2	ż
	M.	trzeźwiejszy	trzeźwiejszy	trzeźwiejszy	trzeźwiejsze	trzeźwiejsza
D.	trzeźwiejszego	trzeźwiejszego	trzeźwiejszego	trzeźwiejszego	trzeźwiejszej
C.	trzeźwiejszemu	trzeźwiejszemu	trzeźwiejszemu	trzeźwiejszemu	trzeźwiejszej
B.	trzeźwiejszego	trzeźwiejszego	trzeźwiejszy	trzeźwiejsze	trzeźwiejszą
N.	trzeźwiejszym	trzeźwiejszym	trzeźwiejszym	trzeźwiejszym	trzeźwiejszą
Ms.	trzeźwiejszym	trzeźwiejszym	trzeźwiejszym	trzeźwiejszym	trzeźwiejszej

	liczba mnoga
	p1	m1 ndepr	m1 depr	pozostałe
	M.	trzeźwiejsi	trzeźwiejsi	trzeźwiejsze	trzeźwiejsze
D.	trzeźwiejszych	trzeźwiejszych	trzeźwiejszych	trzeźwiejszych
C.	trzeźwiejszym	trzeźwiejszym	trzeźwiejszym	trzeźwiejszym
B.	trzeźwiejszych	trzeźwiejszych	trzeźwiejszych	trzeźwiejsze
N.	trzeźwiejszymi	trzeźwiejszymi	trzeźwiejszymi	trzeźwiejszymi
Ms.	trzeźwiejszych	trzeźwiejszych	trzeźwiejszych	trzeźwiejszych

Data ostatniej modyfikacji: 10.04.2024