Chronologizacja
XV w., Bor
XIV-XV w. też czakać
Odmiana
część mowy: czasownik
aspekt: niedokonany
Tryb oznajmujący
Czas teraźniejszy
| liczba pojedyncza | liczba mnoga | ||||
|---|---|---|---|---|---|
| 1 os. |
czekam |
czekamy |
|||
| 2 os. |
czekasz |
czekacie |
|||
| 3 os. |
czeka |
czekają |
|||
Czas przeszły
| liczba pojedyncza | liczba mnoga | ||||
|---|---|---|---|---|---|
| m | ż | n | mo | -mo | |
| 1 os. |
czekałem +(e)m czekał |
czekałam +(e)m czekała |
czekałom +(e)m czekało |
czekaliśmy +(e)śmy czekali |
czekałyśmy +(e)śmy czekały |
| 2 os. |
czekałeś +(e)ś czekał |
czekałaś +(e)ś czekała |
czekałoś +(e)ś czekało |
czekaliście +(e)ście czekali |
czekałyście +(e)ście czekały |
| 3 os. |
czekał |
czekała |
czekało |
czekali |
czekały |
bezosobnik: czekano
Czas przyszły
| liczba pojedyncza | liczba mnoga | ||||
|---|---|---|---|---|---|
| m | ż | n | mo | -mo | |
| 1 os. |
będę czekał będę czekać |
będę czekała będę czekać |
będę czekało będę czekać |
będziemy czekali będziemy czekać |
będziemy czekały będziemy czekać |
| 2 os. |
będziesz czekał będziesz czekać |
będziesz czekała będziesz czekać |
będziesz czekało będziesz czekać |
będziecie czekali będziecie czekać |
będziecie czekały będziecie czekać |
| 3 os. |
będzie czekał będzie czekać |
będzie czekała będzie czekać |
będzie czekało będzie czekać |
będą czekali będą czekać |
będą czekały będą czekać |
Tryb rozkazujący
| liczba pojedyncza | liczba mnoga | |
|---|---|---|
| 1 os. |
czekajmy |
|
| 2 os. |
czekaj |
czekajcie |
Tryb warunkowy
| liczba pojedyncza | liczba mnoga | ||||
|---|---|---|---|---|---|
| m | ż | n | mo | -mo | |
| 1 os. |
czekałbym bym czekał |
czekałabym bym czekała |
czekałobym bym czekało |
czekalibyśmy byśmy czekali |
czekałybyśmy byśmy czekały |
| 2 os. |
czekałbyś byś czekał |
czekałabyś byś czekała |
czekałobyś byś czekało |
czekalibyście byście czekali |
czekałybyście byście czekały |
| 3 os. |
czekałby by czekał |
czekałaby by czekała |
czekałoby by czekało |
czekaliby by czekali |
czekałyby by czekały |
bezosobnik: czekano by
bezokolicznik: czekać
imiesłów przysłówkowy współczesny:
czekając
gerundium: czekanie
| liczba pojedyncza | liczba mnoga | |
|---|---|---|
| M. | czekanie |
czekania |
| D. | czekania |
czekań |
| C. | czekaniu |
czekaniom |
| B. | czekanie |
czekania |
| N. | czekaniem |
czekaniami |
| Ms. | czekaniu |
czekaniach |
| W. | czekanie |
czekania |
imiesłów przymiotnikowy czynny: czekający
| liczba pojedyncza | |||||
|---|---|---|---|---|---|
| m1 | m2 | m3 | n1, n2 | ż | |
| M. | czekający |
czekający |
czekający |
czekające |
czekająca |
| D. | czekającego |
czekającego |
czekającego |
czekającego |
czekającej |
| C. | czekającemu |
czekającemu |
czekającemu |
czekającemu |
czekającej |
| B. | czekającego |
czekającego |
czekający |
czekające |
czekającą |
| N. | czekającym |
czekającym |
czekającym |
czekającym |
czekającą |
| Ms. | czekającym |
czekającym |
czekającym |
czekającym |
czekającej |
| liczba mnoga | ||||
|---|---|---|---|---|
| p1 | m1 ndepr | m1 depr | pozostałe | |
| M. | czekający |
czekający |
czekające |
czekające |
| D. | czekających |
czekających |
czekających |
czekających |
| C. | czekającym |
czekającym |
czekającym |
czekającym |
| B. | czekających |
czekających |
czekających |
czekające |
| N. | czekającymi |
czekającymi |
czekającymi |
czekającymi |
| Ms. | czekających |
czekających |
czekających |
czekających |
Pochodzenie
psł. *čekati
1. na autobus
Definicja
Kwalifikacja tematyczna
KATEGORIE FIZYCZNE ➔ Cechy i właściwości czasu ➔ upływ czasu
Relacje znaczeniowe
| synonimy: | oczekiwać |
Połączenia
- czekać chwilę
- czekać na autobus, na pociąg, na taksówkę; na windę; na gości, na ojca, na ciebie; na odpowiedź, na pytanie; na telefon; na połączenie; na powrót kogoś; na swoją kolej;
- czekać na dworcu, na zewnątrz
- czekać i liczyć na coś, czekać i marznąć, czekać i myśleć, czekać i niecierpliwić się, czekać i obserwować, czekać i patrzeć, czekać i przyglądać się
Cytaty
|
Studenci z pobliskiego uniwersytetu czekali na tramwaj i klaskali dłońmi sinymi od zimna. źródło: NKJP: Marek Krajewski: Głowa Minotaura, 2009 |
|
|
[...] ustaliliśmy z ojcem dni waszych spotkań. W piątki po południu będziesz jeździł do wujka Staszka. Tam będzie czekał na ciebie ojciec. źródło: NKJP: Kuba Jabłoński: Rozwód. Jak go przeżyć?. 2000 |
|
|
[...] patrzyłam na zegarek, czekałam, kiedy on wróci, i wcale nie miałam żadnych złych przeczuć [...] źródło: NKJP: Marek Soból: Mojry, 2005 |
|
|
Patrzył na Ulę, czekając, co odpowie. źródło: NKJP: Irena Jurgielewiczowa: Ten obcy, 1990 |
|
|
– Na razie pielęgniarka zrobiła mi jedynie EKG i cały czas czekam, aż przyjdzie lekarz. źródło: NKJP: Józef Słowik: Obława na lekarzy, Gazeta Krakowska, 2006-09-13 |
|
|
Od początku roku czekamy, żeby spółdzielnia naprawiła nam domofon, [...] źródło: NKJP: (ksaf): Bezdomni szukają schronienia, lokatorzy chcą spokoju..., Express Ilustrowany,2002-11-02 |
Składnia
| Rzosobowy | + | czekać | + |
(na KOGO/CO)
|
|
+ | czekać | + |
aż ZDANIE | ZDANIE PYTAJNOZALEŻNE
|
|
|
+ | czekać | + |
żeby ZDANIE
|
2. na cud
Definicja
Kwalifikacja tematyczna
CZŁOWIEK JAKO ISTOTA PSYCHICZNA ➔ Ocena i wartościowanie ➔ wola, postawy, nastawienie człowieka wobec świata i życia
Relacje znaczeniowe
| synonimy: | oczekiwać |
Połączenia
- czekać cudów, odpowiedzi; okazji; świtu
- czekać od dawna, od lat, od rana; od godziny... ; do jutra; do rana; do czwartku; do jesieni; do 21 grudnia; do 2013 roku; do końca, do ostatniej chwili; do przyszłego roku...;
- czekać na cud; na odzew, na reakcję, na sygnał, na wiadomość, na znak; na pozwolenie, na propozycje, na rozkaz, na zaproszenie; na okazję, na rozwój wypadków; na wynik; na wyrok, na śmierć;
- czekać z nadzieją, z napięciem, z niecierpliwością, z niepokojem, z radością, z utęsknieniem, z zainteresowaniem
- czekać z otwartymi ramionami; z zapartym tchem
- czekać i liczyć na coś, czekać i mieć nadzieję, czekać i modlić się, czekać i niecierpliwić się
Cytaty
|
[...] zbrodniarz, osadzony w więzieniu, czeka na wyrok. źródło: NKJP: Jacek Bocheński: Tyberiusz Cezar, 2009 |
|
|
Cytuję: „chore dzieci czekają na przeszczep wątroby, brakuje tylko dawców”. Czy inny przykład: „młody chłopak oczekuje pilnie na przeszczepienie serca, poszukuje się dawcy grupy krwi…”. źródło: NKJP: Sprawozdanie z 53. posiedzenia Senatu RP w dniu 14 września 1995 r. |
|
|
[..] czekał niezwykłości, czekał cudów, czekał że Bóg gromkim głosem przemówi z wysokości, odezwie się do niego, tak jak kiedyś odzywał się do proroków i świętych. źródło: NKJP: Andrzej Sarwa: Strzyga, 2006 |
|
|
Jeszcze raz wyrażam wam, pułkowniku, gorące uznanie za tak szybką odpowiedź i czekam was w Gasku. źródło: NKJP: Kazimierz Osmecki Iranek: Powołanie i przeznaczenie : wspomnienia oficera Komendy Głównej AK, 2004 |
|
|
Na rynku zaś czekali go liczni, uzbrojeni po zęby mieszczanie, którzy rzekli posłowi, że się nigdy nie poddadzą. źródło: NKJP: Jan Hanys: O dzielnych gliwickich mieszczkach, Trybuna Śląska, 2002-05-24 |
Składnia
| Rzosobowy | + | czekać | + |
na KOGO/CO
|
| Rzosobowy | + | czekać | + |
KOGO/CZEGO
|
| Rz osobowy | + | czekać | + |
żeby ZDANIE
|
3. z decyzją
Definicja
Kwalifikacja tematyczna
CZŁOWIEK JAKO ISTOTA PSYCHICZNA ➔ Ocena i wartościowanie ➔ wola, postawy, nastawienie człowieka wobec świata i życia
Relacje znaczeniowe
| synonimy: | wyczekiwać |
Połączenia
- czekać z kolacją, z obiadem; z odpowiedzią; z budową, z inwestycją; z decyzjami; z podjęciem decyzji; z ogłoszeniem, z rozpoczęciem, z wyborem czegoś
Cytaty
|
[...] minister spraw zagranicznych [...] powiedział, że nie widzi powodów, dla których NATO miałoby czekać z decyzją o rozszerzeniu Sojuszu dłużej niż do końca 1997 lub początku 1998 r. źródło: NKJP: Jacek Kalabiński: Rozmowy szefa polskiego MSZ w Stanach Zjednoczonych, Gazeta Wyborcza, 1996-04-27 |
|
|
Jakoś tak się złożyło, że czekali z chrzcinami na przyjazd Waleriana, który nie bardzo mógł się wydostać z Rosji Radzieckiej [...] źródło: NKJP: Jacek Dehnel: Lala, 2008 |
|
|
Pewni łatwego zwycięstwa rycerze nie chcieli czekać z atakiem, licytowali się, kto weźmie do niewoli jakiego jeńca [...] źródło: NKJP: Sławomir Leśniewski: Pożegnanie z rycerstwem, Polityka, 2006-08-26 |
|
|
[...] zapalała światło o wczesnym zmierzchu, żebym z daleka widział, że czeka z obiadem, że trwa na posterunku. źródło: NKJP: Wojciech Żukrowski: Za kurtyną mroku. Zabawa w chowanego, 1995 |
Składnia
| Rz osobowy | + | czekać | + |
z CZYM +
(na CO)
|
4. o planach
Definicja
Kwalifikacja tematyczna
ATEMATYCZNY
Relacje znaczeniowe
| synonimy: | oczekiwać |
Cytaty
|
[...] wszystkie wysyłane do Warszawy telefony czekają na naprawę znacznie dłużej niż przewiduje producent [...] źródło: NKJP: (lb): Kilkuset nabywców spartaczonych aparatów Nokia czeka miesiącami na naprawę , Express Ilustrowany, 2002-03-04 |
|
|
Zabytkowy pałac od wielu lat czeka na remont. źródło: NKJP: Jolanta Młodecka: Lipno: Jastrzębie. Ratujmy pałac, Gazeta Pomorska , 2010-02-22 |
|
|
[...] niektóre drogi ciągle czekają na odśnieżenie. źródło: NKJP: Alicja Wesołowska: Golub, Gazeta Pomorska, 2010-01-11 |
|
|
Podobnie jest z artystyczną stodołą. Pięknie urządzone wnętrze czeka, żeby mieszkańcy tchnęli w nie ducha, na razie pomysły na imprezy rodzą się głównie w ratuszu. źródło: NKJP: Gazeta Wyborcza, 1996-11-08 |
Składnia
| Rz nieżyw | + | czekać | + |
na CO
|
|
|
+ | czekać | + |
żeby ZDANIE
|
5. mieszkanie czeka na lokatorów
Definicja
Kwalifikacja tematyczna
ATEMATYCZNY
Relacje znaczeniowe
| synonimy: | oczekiwać |
Cytaty
|
W piwnicy siedziby Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej, przy ul. Sienkiewicza, na bezdomnych czeka 8 łóżek. źródło: NKJP: R.Nadaj, Noclegownie czekają na bezdomnych, Tygodnik Ciechanowski, 2004-11-17 |
|
|
Na świeżo upieczonych absolwentów będą czekać licea ogólnokształcące i profilowane, technika oraz zasadnicze szkoły zawodowe. źródło: NKJP: U.Michalska: Czym będą licea profilowane?, Tygodnik Ciechanowski, Czym będą licea profilowane? , 2002-04-22 |
|
|
Budowa ma ruszyć w listopadzie i po roku gotowy blok ma czekać na lokatorów. źródło: NKJP: (ag): Pięćdziesiąt nowych mieszkań, Gazeta Goleniowska, 2009-09-10 |
|
|
(...) ogłaszają otwarty konkurs na krótki filmu ilustrujący hasło kampanii społecznej „Kultura się liczy!”. Na autorów najciekawszych pomysłów czekają nagrody. źródło: NKJP: Dlaczego?, 2010-05-21 |
Składnia
| Rz nieżyw | + | czekać | + |
na KOGO
|
6. być czyimś udziałem
Definicja
Kwalifikacja tematyczna
ATEMATYCZNY
Relacje znaczeniowe
| synonimy: | oczekiwać |
Połączenia
- kogoś czeka wielka przyszłość, podróż, przygoda, kariera, mnóstwo pracy
Cytaty
|
Dlatego z izby przyjęć trafiła na ortopedię. Czeka ją operacja i kilkutygodniowy pobyt w szpitalu. źródło: NKJP: K.Kowalski: Pomogła kobiecie leżącej na ulicznym chodniku, Tygodnik Ciechanowski, 2007-08-23 |
|
|
Była przekonana, że czeka go wielka kariera, widziała w nim wręcz przyszłego boga na parnasie. źródło: NKJP: K.Jakubowski: Śladami Barbary Drapczyńskiej z Wieczfni Kościelnej: Żona Krzysztofa Kamila. Tygodnik Ciechanowski, 2004-10-05 |
|
|
Dziewczynka jest teraz w VI klasie i niebawem czekają ją egzaminy do gimnazjum. źródło: NKJP: Krzysztof Mateusiak: Mała bohaterka, Słowo Polskie Gazeta Wrocławska, 2006-03-07 |
|
|
Wiedziałem, że czeka nas jeszcze wiele przygód. źródło: NKJP: Zbigniew Nienacki: Księga strachów, 1967 |
|
|
[...] jak wiecie, czeka na mnie cała masa obowiązków niezmiernie ważnych. źródło: NKJP: Maria Krüger: Karolcia, 1959 |
Składnia
| Rz nieżyw | + | czekać | + |
KOGO
|
|
|
+ | czekać | + |
na KOGO
|