Chronologizacja
Pochodzenie
Od: peszyć.
Por. pech
Definicja
Kwalifikacja tematyczna
CZŁOWIEK JAKO ISTOTA PSYCHICZNA Stany psychiczne człowieka emocje i uczucia
Relacje znaczeniowe
| synonimy: | onieśmielić, skonfundować, zdeprymować, zmieszać |
Połączenia
- komplement, śmiech, świdrujący wzrok speszył kogoś, kamera, obecność obcych speszyła kogoś, milczenie speszyło kogoś
- speszyć gościa, rozmówcę
- speszony gorącym dopingiem, liczną widownią, nieoczekiwaną życzliwością, oklaskami, czyimś zainteresowaniem
- lekko, nieco, trochę, wyraźnie speszony
- speszyć i zdekoncentrować; speszony i przestraszony; zaskoczony i speszony, zdenerwowany i speszony
- speszone dziecko
Cytaty
|
To nagłe, intymne wyznanie ją speszyło. Poczuła się nim dziwnie osaczona. źródło: NKJP: Manuela Gretkowska, Piotr Pietucha: Sceny z życia pozamałżeńskiego, 2003 |
|
|
Wyraźnie speszyło go, że patrzę; jak gdyby wszystko, co wisiało na ścianach, brało się z jakiejś jego wstydliwej słabości. źródło: NKJP: Witold Horwath: Seans, 1997 |
|
|
Stoją troszkę sztywno, speszeni telewizją, salą, tłumem oklaskujących ich ludzi. źródło: NKJP: Dawid Warszawski, Gazeta Wyborcza, 1993-07-12 |
|
|
Trochę chłopaka speszyła, trochę rozbawiła obcesową zaczepką. źródło: Internet |
|
|
Denerwował się, pocił, był sztywny, skrępowany, speszony, widać było, że ma tremę. źródło: NKJP: Stanisław Głąbiński: Polityka po amerykańsku, 1996 |
Odmiana
część mowy: czasownik
aspekt: dokonany
Tryb oznajmujący
Czas przyszły
| liczba pojedyncza | liczba mnoga | ||||
|---|---|---|---|---|---|
| 1 os. |
speszę |
speszymy |
|||
| 2 os. |
speszysz |
speszycie |
|||
| 3 os. |
speszy |
speszą |
|||
Czas przeszły
| liczba pojedyncza | liczba mnoga | ||||
|---|---|---|---|---|---|
| m | ż | n | mo | -mo | |
| 1 os. |
speszyłem +(e)m speszył |
speszyłam +(e)m speszyła |
speszyłom +(e)m speszyło |
speszyliśmy +(e)śmy speszyli |
speszyłyśmy +(e)śmy speszyły |
| 2 os. |
speszyłeś +(e)ś speszył |
speszyłaś +(e)ś speszyła |
speszyłoś +(e)ś speszyło |
speszyliście +(e)ście speszyli |
speszyłyście +(e)ście speszyły |
| 3 os. |
speszył |
speszyła |
speszyło |
speszyli |
speszyły |
bezosobnik: speszono
Tryb rozkazujący
| liczba pojedyncza | liczba mnoga | |
|---|---|---|
| 1 os. |
speszmy |
|
| 2 os. |
spesz |
speszcie |
Tryb warunkowy
| liczba pojedyncza | liczba mnoga | ||||
|---|---|---|---|---|---|
| m | ż | n | mo | -mo | |
| 1 os. |
speszyłbym bym speszył |
speszyłabym bym speszyła |
speszyłobym bym speszyło |
speszylibyśmy byśmy speszyli |
speszyłybyśmy byśmy speszyły |
| 2 os. |
speszyłbyś byś speszył |
speszyłabyś byś speszyła |
speszyłobyś byś speszyło |
speszylibyście byście speszyli |
speszyłybyście byście speszyły |
| 3 os. |
speszyłby by speszył |
speszyłaby by speszyła |
speszyłoby by speszyło |
speszyliby by speszyli |
speszyłyby by speszyły |
bezosobnik: speszono by
bezokolicznik: speszyć
imiesłów przysłówkowy uprzedni:
speszywszy
gerundium: speszenie
| liczba pojedyncza | liczba mnoga | |
|---|---|---|
| M. | speszenie |
speszenia |
| D. | speszenia |
speszeń |
| C. | speszeniu |
speszeniom |
| B. | speszenie |
speszenia |
| N. | speszeniem |
speszeniami |
| Ms. | speszeniu |
speszeniach |
| W. | speszenie |
speszenia |
imiesłów przymiotnikowy bierny: speszony
| liczba pojedyncza | |||||
|---|---|---|---|---|---|
| m1 | m2 | m3 | n1, n2 | ż | |
| M. | speszony |
speszony |
speszony |
speszone |
speszona |
| D. | speszonego |
speszonego |
speszonego |
speszonego |
speszonej |
| C. | speszonemu |
speszonemu |
speszonemu |
speszonemu |
speszonej |
| B. | speszonego |
speszonego |
speszony |
speszone |
speszoną |
| N. | speszonym |
speszonym |
speszonym |
speszonym |
speszoną |
| Ms. | speszonym |
speszonym |
speszonym |
speszonym |
speszonej |
| liczba mnoga | ||||
|---|---|---|---|---|
| p1 | m1 ndepr | m1 depr | pozostałe | |
| M. | speszeni |
speszeni |
speszone |
speszone |
| D. | speszonych |
speszonych |
speszonych |
speszonych |
| C. | speszonym |
speszonym |
speszonym |
speszonym |
| B. | speszonych |
speszonych |
speszonych |
speszone |
| N. | speszonymi |
speszonymi |
speszonymi |
speszonymi |
| Ms. | speszonych |
speszonych |
speszonych |
speszonych |
odpowiednik aspektowy: peszyć
Składnia
| Rz nieżywotny | + | speszyć | + |
KOGO
|
| Ø | + | speszyć | + |
KOGO +
że ZDANIE
|
| Rz osobowy | + | speszyć | + |
KOGO +
(CZYM)
|