UKRYJ ODMIANĘ ROZWIŃ WSZYSTKO DRUKUJ

brzęknąć

brząknąć

Chronologizacja

1569, Bańk

Pochodzenie

psł. *bręknǫti 'wydać głos, dźwięk; obrzmiewać, nabrzmiewać, pęcznieć'

Forma prasłowiańska pokrewna z dźwiękonaśladowczym *bręčati, *brękati 'wydawać dźwięk, dźwięczeć, brzęczeć'; rozwój znaczeniowy: 'wydawać dźwięk, głos' > 'pęcznieć, nabrzmiewać' jak w brzmieć 'dźwięczeć, brzęczeć' > 'pęcznieć, puchnąć' (Bor); zob. brzęczeć, nabrzmieć

1.a kluczami

Definicja

wydać odgłos przez uderzenie przedmiotem metalowym lub szklanym o inny podobny przedmiot

Warianty

brząknąć

Kwalifikacja tematyczna

KATEGORIE FIZYCZNE Cechy i właściwości materii dźwięki

Relacje znaczeniowe

synonimy:

brzdęknąć

Połączenia

brzęknął łańcuch, nóż; brzęknęła łyżeczka; brzęknęło szkło; brzęknęły klucze, monety, pieniądze; szyby; talerze
brzęknąc kluczami, menażką, widelcem
brzęknąć o dno, o kamień, o podłogę, o szybę;

Cytaty

	Za ścianą kantoru zaszurał ktoś butami, brzęknęły klucze i w wejściowych drzwiach ukazała się podobna do szczurzej mordki twarz starego człowieka w narciarskiej czapce. źródło: NKJP: Bohdan Czeszko: Pokolenie, 1974
	Naraz usłyszałem ciche brząknięcie. Przy sąsiednim stoliku starszy pan w okularach odsuwa szklankę po kawie. źródło: Adam Bahdaj: Podróż za jeden uśmiech, 1973
	- Poklepała pysk koński, bo wysunął się ku niej zza przegrody, a stajennemu, który gdzieś tam na drugim końcu brzęknął wiadrami, rzuciła jakby dla dodania sobie otuchy: - Klacz się na pewno dzisiaj oźrebi. źródło: NKJP: Wiesław Myśliwski: Nagi sad, 1967
	Za ścianą brzęknął sprężynami zegar, zaczął wybijać godzinę. źródło: NKJP: Tadeusz Konwicki: Bohiń, 1987
	Zamachnął się nożem, którego nie wypuścił dotąd z ręki - uderzył jakby w żelazną sztabę. Olbrzym odparował cios ramieniem. Nóż brzęknął o dach. źródło: NKJP: Małgorzata Kuźmińska, Michał Kuźmiński: Sekret Kroke, 2009

Odmiana

część mowy: czasownik

aspekt: dokonany

Tryb oznajmujący

Czas przyszły

	liczba pojedyncza	liczba mnoga
1 os.	brzęknę	brzękniemy
2 os.	brzękniesz	brzękniecie
3 os.	brzęknie	brzękną

Czas przeszły

	liczba pojedyncza			liczba mnoga
	m	ż	n	mo	-mo
1 os.	brzęknąłem +(e)m brzęknął	brzęknęłam +(e)m brzęknęła	brzęknęłom +(e)m brzęknęło	brzęknęliśmy +(e)śmy brzęknęli	brzęknęłyśmy +(e)śmy brzęknęły
2 os.	brzęknąłeś +(e)ś brzęknął	brzęknęłaś +(e)ś brzęknęła	brzęknęłoś +(e)ś brzęknęło	brzęknęliście +(e)ście brzęknęli	brzęknęłyście +(e)ście brzęknęły
3 os.	brzęknął	brzęknęła	brzęknęło	brzęknęli	brzęknęły

bezosobnik: brzęknięto

Tryb rozkazujący

	liczba pojedyncza	liczba mnoga
1 os.		brzęknijmy
2 os.	brzęknij	brzęknijcie

Tryb warunkowy

	liczba pojedyncza			liczba mnoga
	m	ż	n	mo	-mo
1 os.	brzęknąłbym bym brzęknął	brzęknęłabym bym brzęknęła	brzęknęłobym bym brzęknęło	brzęknęlibyśmy byśmy brzęknęli	brzęknęłybyśmy byśmy brzęknęły
2 os.	brzęknąłbyś byś brzęknął	brzęknęłabyś byś brzęknęła	brzęknęłobyś byś brzęknęło	brzęknęlibyście byście brzęknęli	brzęknęłybyście byście brzęknęły
3 os.	brzęknąłby by brzęknął	brzęknęłaby by brzęknęła	brzęknęłoby by brzęknęło	brzęknęliby by brzęknęli	brzęknęłyby by brzęknęły

bezosobnik: brzęknięto by

bezokolicznik: brzęknąć

imiesłów przysłówkowy uprzedni:

brzęknąwszy

gerundium: brzęknięcie

	liczba pojedyncza	liczba mnoga
M.	brzęknięcie	brzęknięcia
D.	brzęknięcia	brzęknięć
C.	brzęknięciu	brzęknięciom
B.	brzęknięcie	brzęknięcia
N.	brzęknięciem	brzęknięciami
Ms.	brzęknięciu	brzęknięciach
W.	brzęknięcie	brzęknięcia

odpowiednik aspektowy: brzękać

Składnia

brzęknąć

CZYM + (o CO)

1.b o kluczach

Definicja

wydać dźwięk podobny do dzwonienia

Warianty

brząknąć

Kwalifikacja tematyczna

KATEGORIE FIZYCZNE Cechy i właściwości materii dźwięki

Relacje znaczeniowe

synonimy:

brzdęknąć

Połączenia

dzwonek brzęknął

Cytaty

Dzwonek brzęknął bardzo delikatnie. Na schodach Mock usłyszał lekkie kroki.

źródło: NKJP: Marek Krajewski: Widma w mieście Breslau, 2005

Naczynie brząknęło [...]

źródło: Internet: morsmordre.net

Kajdanki brzęknęły o metal balustrady.

źródło: NKJP: Piotr Siemion: Niskie łąki, 2000

Odmiana

część mowy: czasownik

aspekt: dokonany

Tryb oznajmujący

Czas przyszły

	liczba pojedyncza	liczba mnoga
1 os.	brzęknę	brzękniemy
2 os.	brzękniesz	brzękniecie
3 os.	brzęknie	brzękną

Czas przeszły

	liczba pojedyncza			liczba mnoga
	m	ż	n	mo	-mo
1 os.	brzęknąłem +(e)m brzęknął	brzęknęłam +(e)m brzęknęła	brzęknęłom +(e)m brzęknęło	brzęknęliśmy +(e)śmy brzęknęli	brzęknęłyśmy +(e)śmy brzęknęły
2 os.	brzęknąłeś +(e)ś brzęknął	brzęknęłaś +(e)ś brzęknęła	brzęknęłoś +(e)ś brzęknęło	brzęknęliście +(e)ście brzęknęli	brzęknęłyście +(e)ście brzęknęły
3 os.	brzęknął	brzęknęła	brzęknęło	brzęknęli	brzęknęły

bezosobnik: brzęknięto

Tryb rozkazujący

	liczba pojedyncza	liczba mnoga
1 os.		brzęknijmy
2 os.	brzęknij	brzęknijcie

Tryb warunkowy

	liczba pojedyncza			liczba mnoga
	m	ż	n	mo	-mo
1 os.	brzęknąłbym bym brzęknął	brzęknęłabym bym brzęknęła	brzęknęłobym bym brzęknęło	brzęknęlibyśmy byśmy brzęknęli	brzęknęłybyśmy byśmy brzęknęły
2 os.	brzęknąłbyś byś brzęknął	brzęknęłabyś byś brzęknęła	brzęknęłobyś byś brzęknęło	brzęknęlibyście byście brzęknęli	brzęknęłybyście byście brzęknęły
3 os.	brzęknąłby by brzęknął	brzęknęłaby by brzęknęła	brzęknęłoby by brzęknęło	brzęknęliby by brzęknęli	brzęknęłyby by brzęknęły

bezosobnik: brzęknięto by

bezokolicznik: brzęknąć

imiesłów przysłówkowy uprzedni:

brzęknąwszy

gerundium: brzęknięcie

	liczba pojedyncza	liczba mnoga
M.	brzęknięcie	brzęknięcia
D.	brzęknięcia	brzęknięć
C.	brzęknięciu	brzęknięciom
B.	brzęknięcie	brzęknięcia
N.	brzęknięciem	brzęknięciami
Ms.	brzęknięciu	brzęknięciach
W.	brzęknięcie	brzęknięcia

odpowiednik aspektowy: brzękać

Składnia

brzęknąć

(o CO)

2. na gitarze

Definicja

zagrać na instrumencie nieumiejętnie i w sposób niedbały

Warianty

brząknąć

Kwalifikacja tematyczna

CZŁOWIEK JAKO ISTOTA PSYCHICZNA Działalność artystyczna człowieka muzyka

Relacje znaczeniowe

synonimy:

brzdęknąć

Połączenia

brzęknąć na gitarze

Cytaty

Brzęknął na lutni i wówczas spomiędzy krzewów wynurzyli się aktorzy, przebrani w fantastyczne kostiumy.

źródło: NKJP: Witold Jabłoński: Ogród miłości, 2006

Co to za praca: muzyki sobie posłuchać, na gitarze brząknąć i parę zdjęć cyknąć.

źródło: Internet: deluxe.trojmiasto.pl

Odmiana

część mowy: czasownik

aspekt: dokonany

Tryb oznajmujący

Czas przyszły

	liczba pojedyncza	liczba mnoga
1 os.	brzęknę	brzękniemy
2 os.	brzękniesz	brzękniecie
3 os.	brzęknie	brzękną

Czas przeszły

	liczba pojedyncza			liczba mnoga
	m	ż	n	mo	-mo
1 os.	brzęknąłem +(e)m brzęknął	brzęknęłam +(e)m brzęknęła	brzęknęłom +(e)m brzęknęło	brzęknęliśmy +(e)śmy brzęknęli	brzęknęłyśmy +(e)śmy brzęknęły
2 os.	brzęknąłeś +(e)ś brzęknął	brzęknęłaś +(e)ś brzęknęła	brzęknęłoś +(e)ś brzęknęło	brzęknęliście +(e)ście brzęknęli	brzęknęłyście +(e)ście brzęknęły
3 os.	brzęknął	brzęknęła	brzęknęło	brzęknęli	brzęknęły

bezosobnik: brzęknięto

Tryb rozkazujący

	liczba pojedyncza	liczba mnoga
1 os.		brzęknijmy
2 os.	brzęknij	brzęknijcie

Tryb warunkowy

	liczba pojedyncza			liczba mnoga
	m	ż	n	mo	-mo
1 os.	brzęknąłbym bym brzęknął	brzęknęłabym bym brzęknęła	brzęknęłobym bym brzęknęło	brzęknęlibyśmy byśmy brzęknęli	brzęknęłybyśmy byśmy brzęknęły
2 os.	brzęknąłbyś byś brzęknął	brzęknęłabyś byś brzęknęła	brzęknęłobyś byś brzęknęło	brzęknęlibyście byście brzęknęli	brzęknęłybyście byście brzęknęły
3 os.	brzęknąłby by brzęknął	brzęknęłaby by brzęknęła	brzęknęłoby by brzęknęło	brzęknęliby by brzęknęli	brzęknęłyby by brzęknęły

bezosobnik: brzęknięto by

bezokolicznik: brzęknąć

imiesłów przysłówkowy uprzedni:

brzęknąwszy

gerundium: brzęknięcie

	liczba pojedyncza	liczba mnoga
M.	brzęknięcie	brzęknięcia
D.	brzęknięcia	brzęknięć
C.	brzęknięciu	brzęknięciom
B.	brzęknięcie	brzęknięcia
N.	brzęknięciem	brzęknięciami
Ms.	brzęknięciu	brzęknięciach
W.	brzęknięcie	brzęknięcia

imiesłów przymiotnikowy bierny: brzęknięty

	liczba pojedyncza
	m1	m2	m3	n1, n2	ż
	M.	brzęknięty	brzęknięty	brzęknięty	brzęknięte	brzęknięta
D.	brzękniętego	brzękniętego	brzękniętego	brzękniętego	brzękniętej
C.	brzękniętemu	brzękniętemu	brzękniętemu	brzękniętemu	brzękniętej
B.	brzękniętego	brzękniętego	brzęknięty	brzęknięte	brzękniętą
N.	brzękniętym	brzękniętym	brzękniętym	brzękniętym	brzękniętą
Ms.	brzękniętym	brzękniętym	brzękniętym	brzękniętym	brzękniętej

	liczba mnoga
	p1	m1 ndepr	m1 depr	pozostałe
	M.	brzęknięci	brzęknięci	brzęknięte	brzęknięte
D.	brzękniętych	brzękniętych	brzękniętych	brzękniętych
C.	brzękniętym	brzękniętym	brzękniętym	brzękniętym
B.	brzękniętych	brzękniętych	brzękniętych	brzęknięte
N.	brzękniętymi	brzękniętymi	brzękniętymi	brzękniętymi
Ms.	brzękniętych	brzękniętych	brzękniętych	brzękniętych

odpowiednik aspektowy: brzękać

Składnia

brzęknąć

na CZYM + (CO)

3. o częściach ciała

Definicja

o części ciała: powiększać swoją objętość wskutek gromadzenia się jakiegoś płynu w tkankach

Warianty

brząknąć

Kwalifikacja tematyczna

CZŁOWIEK JAKO ISTOTA FIZYCZNA Budowa i funkcjonowanie ciała ludzkiego czynności i stany fizjologiczne

CZŁOWIEK JAKO ISTOTA FIZYCZNA Choroby i ich leczenie przyczyny, objawy i skutki chorób

Relacje znaczeniowe

synonimy:

obrzękać, obrzmiewać

Połączenia

stopy, nogi brzękną

Cytaty

Drzemała z głową wciśniętą w wiszący płaszcz nieprzemakalny, a mnie brzękły stopy i łydki, mrowiły całe nogi, bolał brzuch. Chciałem, żeby się ocknęła i ustąpiła miejsca, nie ważyłem się jednak jej budzić.

źródło: KWSJP: Tadeusz Holuj: Raj, 1972

[...] zacząłem odczuwać coraz większe pieczenie skóry na twarzy, po chwili odezwał się ból zębów, a po kolejnych sekundach czułem, że policzki brzękną mi z zawrotną prędkością.

źródło: Internet: forum.modelarstwo.info

Odmiana

część mowy: czasownik

aspekt: niedokonany

Tryb oznajmujący

Czas teraźniejszy

	liczba pojedyncza	liczba mnoga
1 os.	brzęknę	brzękniemy
2 os.	brzękniesz	brzękniecie
3 os.	brzęknie	brzękną

Czas przeszły

	liczba pojedyncza			liczba mnoga
	m	ż	n	mo	-mo
1 os.	brzękłem +(e)m brzękł	brzękłam +(e)m brzękła	brzękłom +(e)m brzękło	brzękliśmy +(e)śmy brzękli	brzękłyśmy +(e)śmy brzękły
2 os.	brzękłeś +(e)ś brzękł	brzękłaś +(e)ś brzękła	brzękłoś +(e)ś brzękło	brzękliście +(e)ście brzękli	brzękłyście +(e)ście brzękły
3 os.	brzękł	brzękła	brzękło	brzękli	brzękły

bezosobnik: brzęknięto

Czas przyszły

	liczba pojedyncza			liczba mnoga
	m	ż	n	mo	-mo
1 os.	będę brzękł będę brzęknąć	będę brzękła będę brzęknąć	będę brzękło będę brzęknąć	będziemy brzękli będziemy brzęknąć	będziemy brzękły będziemy brzęknąć
2 os.	będziesz brzękł będziesz brzęknąć	będziesz brzękła będziesz brzęknąć	będziesz brzękło będziesz brzęknąć	będziecie brzękli będziecie brzęknąć	będziecie brzękły będziecie brzęknąć
3 os.	będzie brzękł będzie brzęknąć	będzie brzękła będzie brzęknąć	będzie brzękło będzie brzęknąć	będą brzękli będą brzęknąć	będą brzękły będą brzęknąć

Tryb rozkazujący

	liczba pojedyncza	liczba mnoga
1 os.		brzęknijmy
2 os.	brzęknij	brzęknijcie

Tryb warunkowy

	liczba pojedyncza			liczba mnoga
	m	ż	n	mo	-mo
1 os.	brzękłbym bym brzękł	brzękłabym bym brzękła	brzękłobym bym brzękło	brzęklibyśmy byśmy brzękli	brzękłybyśmy byśmy brzękły
2 os.	brzękłbyś byś brzękł	brzękłabyś byś brzękła	brzękłobyś byś brzękło	brzęklibyście byście brzękli	brzękłybyście byście brzękły
3 os.	brzękłby by brzękł	brzękłaby by brzękła	brzękłoby by brzękło	brzękliby by brzękli	brzękłyby by brzękły

bezosobnik: brzęknięto by

bezokolicznik: brzęknąć

imiesłów przysłówkowy współczesny: brzęknąc

gerundium: brzęknięcie

	liczba pojedyncza	liczba mnoga
M.	brzęknięcie	brzęknięcia
D.	brzęknięcia	brzęknięć
C.	brzęknięciu	brzęknięciom
B.	brzęknięcie	brzęknięcia
N.	brzęknięciem	brzęknięciami
Ms.	brzęknięciu	brzęknięciach
W.	brzęknięcie	brzęknięcia

imiesłów przymiotnikowy czynny: brzęknący

	liczba pojedyncza
	m1	m2	m3	n1, n2	ż
	M.	brzęknący	brzęknący	brzęknący	brzęknące	brzęknąca
D.	brzęknącego	brzęknącego	brzęknącego	brzęknącego	brzęknącej
C.	brzęknącemu	brzęknącemu	brzęknącemu	brzęknącemu	brzęknącej
B.	brzęknącego	brzęknącego	brzęknący	brzęknące	brzęknącą
N.	brzęknącym	brzęknącym	brzęknącym	brzęknącym	brzęknącą
Ms.	brzęknącym	brzęknącym	brzęknącym	brzęknącym	brzęknącej

	liczba mnoga
	p1	m1 ndepr	m1 depr	pozostałe
	M.	brzęknący	brzęknący	brzęknące	brzęknące
D.	brzęknących	brzęknących	brzęknących	brzęknących
C.	brzęknącym	brzęknącym	brzęknącym	brzęknącym
B.	brzęknących	brzęknących	brzęknących	brzęknące
N.	brzęknącymi	brzęknącymi	brzęknącymi	brzęknącymi
Ms.	brzęknących	brzęknących	brzęknących	brzęknących

odpowiedniki aspektowe: zbrzęknąć , obrzęknąć

Odesłania

Zob. też:

puchnąć

Data ostatniej modyfikacji: 05.10.2023