Chronologizacja
Pochodzenie
Por. psł. žalěti ‘żałować’; zob. żal I
1. sieroty
Definicja
Kwalifikacja tematyczna
CZŁOWIEK JAKO ISTOTA PSYCHICZNA Stany psychiczne człowieka emocje i uczucia
Połączenia
- żal komuś chłopaków, dzieci, dzieciaków, ludzi, matki
Cytaty
|
Major westchnął ciężko i spojrzał na Sandrę ze współczuciem. - Naprawdę żal mi ciebie, mała. I nie chcę, żeby cię spotkało coś złego. źródło: NKJP: Witold Horwath: Ultra Montana, 2005 |
|
|
- Najbardziej żal mi dzieci - mówi dzielnicowy Kawula. Kiedy jest ciepło, bawią się w przyblokowym ogródku. W deszczowe dni wałęsają się po korytarzach, obserwując z zaciekawieniem popijających dorosłych. źródło: NKJP: Blok cudów, Dziennik Polski, 2001-10-27 |
Odmiana
część mowy: czasownik
Tryb oznajmujący
Czas teraźniejszy
|
żal |
Czas przeszły
|
było żal |
Tryb rozkazujący
|
niech będzie żal |
Tryb warunkowy
Czas teraźniejszy
|
żal by |
Czas przeszły
|
byłoby żal |
bezokolicznik:
Składnia
| Ø | + | żal | + |
KOMU +
KOGO
|
2. straconych lat
Definicja
Kwalifikacja tematyczna
CZŁOWIEK JAKO ISTOTA PSYCHICZNA Stany psychiczne człowieka emocje i uczucia
Połączenia
- żal komuś atmosfery tamtych lat, młodości, straconego (zmarnowanego) czasu, straconej szansy, straconych lat, życia
- żal odejść/odchodzić skądś/dokądś, opuszczać coś/kogoś, wracać dokądś, wyjeżdżać; umierać
Cytaty
|
Odjeżdżałem z Rzymu smutny i nieswój. Nie tylko dlatego, że było mi żal opuszczać piękne miasto, którego już nigdy nie zobaczę, że żal mi było opuszczać starych i nowych przyjaciół. źródło: NKJP: Stanisław Dygat: Podróż, 1958 |
|
|
Nie wątpił, że dobije targu i kupi piękny kożuch. Trochę tylko żal mu było zegarka. Handel bowiem w tych stronach kwitł wymienny, za ruble w papierkach nie sprzedano by kożucha. źródło: NKJP: Jerzy Krzysztoń: Wielbłąd na stepie, 1978 |
|
|
- Teraz ci żal, że stamtąd wyjechałeś. - Niczego mi nie żal. źródło: NKJP: Stanisław Kowalewski: Czarne okna, 1961 |
Odmiana
część mowy: czasownik
Tryb oznajmujący
Czas teraźniejszy
|
żal |
Czas przeszły
|
było żal |
Tryb rozkazujący
|
niech będzie żal |
Tryb warunkowy
Czas teraźniejszy
|
żal by |
Czas przeszły
|
byłoby żal |
bezokolicznik:
Składnia
| Ø | + | żal | + |
KOMU +
CZEGO
|
| Ø | + | żal | + |
KOMU +
BEZOKOLICZNIK
|
| Ø | + | żal | + |
KOMU +
że ZDANIE
|
3. czasu na coś
Definicja
Kwalifikacja tematyczna
CZŁOWIEK JAKO ISTOTA PSYCHICZNA Stany psychiczne człowieka emocje i uczucia
Połączenia
- żal komuś czasu, energii, pieniędzy, (tylu) wysiłków na coś
- żal wyrzucić/wyrzucać porządne ubranie (stary chleb...)
Cytaty
|
Żal mi pieniędzy na te przebieranki. Nie zafunduję sobie kiecki od Versacego, w której i szkielet wygląda na erotyczną szynkę źródło: NKJP: Manuela Gretkowska: Europejka, 2004 |
|
|
Nie żal mi czasu poświęconego na naukę i czytanie, ponieważ ja tym żyję. źródło: NKJP: Ilona Kokot: Nie żal mi czasu na naukę i czytanie, Mazowieckie To i Owo, 2003-04-15 |
|
|
- Rozumiem, żal wyrzucić porządne ubranie. Ale dzieci przecież widzą, że to rzeczy sprzed 20-30 lat, nie chcą być tak ubrane. źródło: NKJP: Aldona Krajewska: Karolina chciałaby tapetę w misie, Magda - książki i kasety, Gerda - tenisówki. A wszystkie: ..., Gazeta Wyborcza, 1995-04-18 |
Odmiana
część mowy: czasownik
Tryb oznajmujący
Czas teraźniejszy
|
żal |
Czas przeszły
|
było żal |
Tryb rozkazujący
|
niech będzie żal |
Tryb warunkowy
Czas teraźniejszy
|
żal by |
Czas przeszły
|
byłoby żal |
bezokolicznik:
Składnia
| Ø | + | żal | + |
KOMU +
CZEGO +
(na CO)
|
| Ø | + | żal | + |
KOMU +
BEZOKOLICZNIK
|