UKRYJ ODMIANĘ ROZWIŃ WSZYSTKO DRUKUJ

ćwiartka

Chronologizacja

1669, KorBa
XV w. też czwartka 'beczułka określonej wielkości', Bor

Pochodzenie

Zob. ćwierć II

1. chleba

Definicja

jedna z czterech części czegoś, równych, prawie równych lub z jakichś względów traktowanych jako równe lub równoważne

Kwalifikacja tematyczna

KATEGORIE FIZYCZNE Ilość, liczby i liczenie ogólne określenia ilości

Połączenia

ćwiartka chleba, cytryny, jabłka, pomarańczy
podzielić coś na ćwiartki

Cytaty

Łyżeczkę od herbaty miodu zalewa pan rano pół szklanką lekko ciepłej wody. I niech tak stoi do następnego rana. Wciska pan połówkę czy ćwiartkę cytryny, zamieszać i wypić na czczo, co najmniej pół godziny przed śniadaniem.

źródło: NKJP: Wiesław Myśliwski: Traktat o łuskaniu fasoli, 2007

[...] dom jest po matce, siostra teraz sobie przypomniała, że chce mieć połowę, ćwiartkę właściwie, bo połowa jest moja, wykupiona, więc tę ćwiartkę sobie życzy, chociaż dom ma własny, wielki jak stodoła, i tak się proces zaczął i trwa, nie daj Boże, trzeci rok.

źródło: NKJP: Izabela Filipiak: Magiczne oko. Opowiadania zebrane, 2006

Chciał jeszcze coś dodać, wytłumaczyć, ale Petra w jednej chwili przedarła fotografię na ćwiartki, ciskając je za siebie ze słowami: - To pies mu mordę lizał...

źródło: NKJP: Robert Urbański; Jacek Kondracki: Operacja „Dunaj”, 2009

Odmiana

część mowy: rzeczownik

rodzaj gramatyczny: ż

	liczba pojedyncza	liczba mnoga
M.	ćwiartka	ćwiartki
D.	ćwiartki	ćwiartek

C.	ćwiartce	ćwiartkom
B.	ćwiartkę	ćwiartki
N.	ćwiartką	ćwiartkami
Ms.	ćwiartce	ćwiartkach
W.	ćwiartko	ćwiartki

Składnia

ćwiartka

(CZEGO)

2. prosięcia

Definicja

połowa przedniej lub tylnej części zabitego i przeznaczonego do zjedzenia zwierzęcia

Kwalifikacja tematyczna

CODZIENNE ŻYCIE CZŁOWIEKA Jedzenie i jego przygotowanie rodzaje pokarmu/potraw i ich cechy

Połączenia

ćwiartka kury, prosiaka, świni, świniaka, wołu; tuszy

Cytaty

[...] dziewczyna wyciągnęła zza pleców prawie ćwiartkę pieczonego prosiaczka. Zapachniało majerankiem, kminkiem, imbirem, bobkowym liściem, czarną solą.

źródło: NKJP: Tadeusz Nowak: Półbaśnie, 1986

– Ciągle mam w chłodni ćwiartkę tuszy. Całkiem nieźle się przechowuje.

źródło: NKJP: Powrót Wygnańca: Esensja, 2006-07

Jednocześnie z niepokojem obserwował Jakutów, jak obsiadłszy wiszącą na rożnie ćwiartkę wołowiny, nadkrawali tylko odpowiedni kęs poddymionego mięsiwa i chwytając go zębami ucinali nożem tuż przy samych wargach.

źródło: NKJP: Alfred Szklarski: Tajemnicza wyprawa Tomka, 1963

Odmiana

część mowy: rzeczownik

rodzaj gramatyczny: ż

	liczba pojedyncza	liczba mnoga
M.	ćwiartka	ćwiartki
D.	ćwiartki	ćwiartek

C.	ćwiartce	ćwiartkom
B.	ćwiartkę	ćwiartki
N.	ćwiartką	ćwiartkami
Ms.	ćwiartce	ćwiartkach
W.	ćwiartko	ćwiartki

Składnia

ćwiartka

(CZEGO)

3. masła

Definicja

pot.

ilość czegoś równa jednej czwartej jednostki miary, zwykle używanej do mierzenia ilości tego czegoś

Kwalifikacja tematyczna

KATEGORIE FIZYCZNE Ilość, liczby i liczenie szczegółowe określenia ilości

Połączenia

ćwiartka masła, mąki, śmietany; owsa, żyta

Cytaty

Kładł się o dziewiątej, walił ćwiartkę nitrazepamu i zasypiał.

źródło: NKJP: Mariusz Sieniewicz: Czwarte niebo, 2003

Banda z Krochmalnej biegła za furgonem, chwytała się desek, osi, sięgała po torbę z sieczką; pewnego dnia rzucili się wszyscy razem na wóz i rozdrapali w jednej chwili ćwiartkę owsa. Smagani batem, połykali ziarno i sieczkę szukając rozsypanych śladów otrąb [...].

źródło: NKJP: Bogdan Wojdowski: Chleb rzucony umarłym, 1975

Odmiana

część mowy: rzeczownik

rodzaj gramatyczny: ż

	liczba pojedyncza	liczba mnoga
M.	ćwiartka	ćwiartki
D.	ćwiartki	ćwiartek

C.	ćwiartce	ćwiartkom
B.	ćwiartkę	ćwiartki
N.	ćwiartką	ćwiartkami
Ms.	ćwiartce	ćwiartkach
W.	ćwiartko	ćwiartki

Składnia

ćwiartka

CZEGO

4.a butelka

Definicja

pot.

butelka alkoholu o zawartości 1/4 litra

Kwalifikacja tematyczna

CODZIENNE ŻYCIE CZŁOWIEKA Jedzenie i jego przygotowanie używki

KATEGORIE FIZYCZNE Ilość, liczby i liczenie szczegółowe określenia ilości

Połączenia

ćwiartka bimbru, whisky, wódki
zamówić; rozlać ćwiartkę

Cytaty

Krok jego był chybotliwy, na co z pewnością wpłynął huśtający trapem wiatr, wypita dla kurażu ćwiartka oraz ekscytacja związana z dziewiczą wyprawą na Zachód.

źródło: NKJP: Zbigniew Górniak: Siostra i byk, 2009

– A ona żyje zgodnie z Ewangelią? – Mock postanowił skierować tę rozmowę na inne tory. – Oczywiście! – profesor rozlał resztę ćwiartki do dwóch szklanek.

źródło: NKJP: Marek Krajewski: Festung Breslau, 2006

Sprawdzi się, to masz u mnie ćwiartkę, jak cię spotkam.

źródło: NKJP: Edward Stachura: Cała jaskrawość, 2006

Odmiana

część mowy: rzeczownik

rodzaj gramatyczny: ż

	liczba pojedyncza	liczba mnoga
M.	ćwiartka	ćwiartki
D.	ćwiartki	ćwiartek

C.	ćwiartce	ćwiartkom
B.	ćwiartkę	ćwiartki
N.	ćwiartką	ćwiartkami
Ms.	ćwiartce	ćwiartkach
W.	ćwiartko	ćwiartki

Składnia

ćwiartka

(CZEGO)

4.b zawartość

Definicja

pot.

ćwierć litra wódki albo innego alkoholu

Kwalifikacja tematyczna

CODZIENNE ŻYCIE CZŁOWIEKA Jedzenie i jego przygotowanie używki

KATEGORIE FIZYCZNE Ilość, liczby i liczenie szczegółowe określenia ilości

Cytaty

Na ławce leży nieprzytomny młody mężczyzna. Ma rozbite czoło, wymiotuje. - Wypił ćwiartkę wódki, może trochę więcej - twierdzą jego koledzy.

źródło: NKJP: Zero tolerancji nocą, Dziennik Polski, 2005-08-22

Odmiana

część mowy: rzeczownik

5. papieru

Definicja

daw.

niewielka kartka papieru, powstała z pocięcia większego arkusza

Kwalifikacja tematyczna

CZŁOWIEK W SPOŁECZEŃSTWIE Język pisanie

KATEGORIE FIZYCZNE Ilość, liczby i liczenie ogólne określenia ilości

Połączenia

ćwiartka kartonu, papieru, pergaminu

Cytaty

Rozerwał kopertę niecierpliwym ruchem. Ze środka wysunęła się ćwiartka papieru.

źródło: NKJP: Janusz Płoński, Maciej Rybiński: Góralskie tango, 1978

Na jasnych deskach, lśniących od wosku, ktoś przypiął ćwiartkę pergaminu z napisem: „Grzywa Stworzyciel. Najlepszy chirurg na tym piętrze. Cuda wykonywane od ręki. Rzeczy niemożliwe z opóźnieniem jednodniowym.”

źródło: NKJP: Ewa Białołęcka: Tkacz iluzji, 2004

Kiedyś, w czasach głębokiego PRL-u, kiedy papier toaletowy był reglamentowany, jakoś nie śmiał wynosić go z urzędu czy innej instytucji użyteczności publicznej, o ile tam ów papier był, a nie zastępowały go tylko ćwiartki gazet czy przekreślonych w poprzek pism urzędowych nie podlegających archiwizacji.

źródło: NKJP: Stefan Pastuszewski: Papier toaletowy, Akant, 2008-12

Odmiana

część mowy: rzeczownik

rodzaj gramatyczny: ż

	liczba pojedyncza	liczba mnoga
M.	ćwiartka	ćwiartki
D.	ćwiartki	ćwiartek

C.	ćwiartce	ćwiartkom
B.	ćwiartkę	ćwiartki
N.	ćwiartką	ćwiartkami
Ms.	ćwiartce	ćwiartkach
W.	ćwiartko	ćwiartki

Składnia

ćwiartka

CZEGO

Data ostatniej modyfikacji: 20.07.2023