UKRYJ ODMIANĘ ROZWIŃ WSZYSTKO DRUKUJ

koszula

Chronologizacja

1399, SStp

Odmiana

część mowy: rzeczownik

rodzaj gramatyczny: ż

liczba pojedyncza liczba mnoga
M. koszula
koszule
D. koszuli
koszul
C. koszuli
koszulom
B. koszulę
koszule
N. koszulą
koszulami
Ms. koszuli
koszulach
W. koszulo
koszule

Pochodzenie

psł. *košuľa 'rodzaj wierzchniej odzieży'

z łac. casula 'płaszcz z kapturem'

1. ubranie

Definicja

część ubrania okrywająca tułów i ręce, rozpinana z przodu, wkładana na gołe ciało lub podkoszulek, z cienkiego materiału, noszona głównie przez mężczyzn

Kwalifikacja tematyczna

CODZIENNE ŻYCIE CZŁOWIEKA Ubranie rodzaje i części ubrań

Połączenia

  • męska, góralska, kapłańska, policyjna, polowa, służbowa, sportowa, wojskowa; bawełniana, dżinsowa, flanelowa, jedwabna, lniana, nylonowa, płócienna, zgrzebna; biała, czarna, niebieska..., śnieżnobiała, jasna, kolorowa; kraciasta, kwiecista, haftowana, wyszywana; długa, dopasowana, luźna, gruba; błyszcząca; letnia; hawajska, odświętna, wyjściowa; czysta, świeża; przepasana sznurkiem, przewiązana pasem, rozchełstana, ściągnięta tasiemką; wykrochmalona, wymięta, wyprasowana, znoszona, zmięta; zapięta pod szyję, zapięta na ostatni guzik; przepocona, zakrwawiona koszula
  • koszula z krótkim rękawem, z długim rękawem
  • krawat i koszula, garnitur i koszula, marynarka i koszula, spodnie i koszula, sweter i koszula
  • dół, gors, guzik, kieszeń, kieszonka, kołnierz, kołnierzyk, mankiet, przód, rąbek, rękaw koszuli
  • spinki do koszuli; guzik, kołnierzyk, spinki od koszuli
  • materiał, płótno na koszule
  • guzik, kołnierzyk, rękaw przy koszuli; ktoś w koszuli
  • koszula bieleje gdzieś; wisi; lepi się do ciała, przylepiła się, przylgnęła do ciała/pleców; pasuje do czegoś, wyłazi ze spodni, wystaje spod czegoś
  • wciągnąć/wciągać, włożyć/wkładać; ściągnąć/ściągać, zdjąć/ zdejmować; podwinąć, podnieść, unieść, zapiąć/zapinać, rozpiąć/rozpinać,rozchylić, wpuścić w spodnie, wypuścić na spodnie; zmienić/zmieniać; prać, szyć, uszyć, uprać, uprasować koszulę

Cytaty

Jak się ubierać: Skromnie, ale schludnie. Czarny garnitur, niebieska koszula, do tego krawat w dyskretny rzucik.

źródło: Dziennik Polski - 2000-07-07 - Laykomik - Dodatek specjalny Laykomika

Dopiero podczas energicznego marszu do tramwaju na Grochowską koszula przylepiła mu się do pleców i brzucha, a po ramieniu, przez które przewiesił marynarkę, spłynęły pierwsze gorące strużki.

źródło: Piotr Zaremba: Plama na suficie

Dzisiejsze dzieciaki - ubrane krzykliwie, na tak zwanym luzie - skrzywiłyby się, oglądając zdjęcie z dzieciństwa Jerzego Madeyskiego. Obaj z bratem w zapiętych pod szyję koszulach, w spodenkach zaprasowanych, w wysoko zasznurowanych butach [...].

źródło: Dziennik Polski - 2000-06-17 - Magazyn - Pan Jerzy i barbarzyńcy

Niektórzy po prostu wystroili się elegancko w białe koszule i muchy.

źródło: Dziennik Polski - 2001-02-13 - Proszowice - Pies na balu

Widziała, jak chłopiec zdjął płócienną koszulę, złożył ją porządnie i przewiesił przez poręcz schodów.

źródło: Konga Dunin:Czytając Polskę - literatura polska po 1989 roku wobec dylematów nowoczesności

2. bielizna

Definicja

część bielizny okrywająca tułów i uda

Kwalifikacja tematyczna

CODZIENNE ŻYCIE CZŁOWIEKA Ubranie rodzaje i części ubrań

Relacje znaczeniowe

hiperonimy:  bielizna

Połączenia

  • koszula nocna, szpitalna
  • koszula sięgająca kolan, łydek, do kolan
  • zdjąć/zdejmować; podnieść, zadrzeć/zadzierać koszulę

Cytaty

Ale tam, berlińskie ceregiele - brat złapał ją za szyję i zaczął poddzierać tę koszulę z zajączkami i sarenkami. - Ja nie chcę, puść, puść! - Maul halten! Ostuka ci plecy, wariatko. Pleców się wstydzisz? Zacisnęła na piersiach skotłowaną koszulę i czekała pokornie, zgnębiona widać niemieckim rozkazem.

źródło: Tadeusz Konwicki: Kronika wypadków miłosnych

Rodząca dostaje koszulę: krótką i z długim rozcięciem.

źródło: Hanna Krall: RODZIĆ PO LUDZKU, dodatek do Gazety Wyborczej nr 297 z dnia 1994/12/22

[...] wskazywał palcem swojego przyjaciela, prokuratora Pankiewicza, który w rozchełstanej koszuli szpitalnej, rzężący i nieogolony leżał na polowym łóżku w nogach łóżka ojca.

źródło: Radosław Kobierski: Harar

Czyste płótno - poprosił po jakimś czasie. Natychmiast złapano i odarto z koszuli jedną z przyglądających się dziewek, protesty uciszono, dając jej parę razy w papę. Reynevan dokładnie i grubo obandażował głowę rannego poprutym na pasy lnem.

źródło: Andrzej Sapkowski: Narrenturm

Prawie czuła te szorstkie dłonie, bezbronna, dygocząca pod cienką lnianą koszulą, też jej własną, a nie szpitalną, przylepioną teraz do ciała, z którego bił obficie pot.

źródło: Piotr Zaremba: Plama na suficie

Frazeologizmy

brunatne koszule
czarne koszule
ktoś koszulę w zębach nosił
ktoś odda komuś ostatnią koszulę
ktoś rozdziera szaty
ktoś rozdziera koszulę
ktoś wziął kogoś w jednej koszuli
ktoś zdarł ostatnią koszulę z kogoś
ktoś zdziera ostatnią koszulę z kogoś
w jednej koszuli
w ostatniej koszuli

Przysłowia

Bliższa koszula ciału
Bliższa ciału koszula niż sukmana
Bliższa ciału koszula
Koszula bliższa ciału
Data ostatniej modyfikacji: 03.10.2024
Copyright© Instytut Języka Polskiego PAN
Open toolbar

Menu dostępności

  • Powiększ tekst

  • Zmniejsz tekst

  • Wysoki kontrast

  • Resetuj
json