UKRYJ ODMIANĘ ROZWIŃ WSZYSTKO DRUKUJ

racja I

rzeczownik

Chronologizacja

1548, SPXVI

1. słuszność

Definicja

to, że coś uważa się za właściwe w danej sytuacji lub zgodne z rzeczywistością

Pochodzenie

łac. ratiō (-ōnis) 'liczenie, rachunek; proporcja; rozumowanie, rozważanie; powód, argument, dowód'

Kwalifikacja tematyczna

CZŁOWIEK JAKO ISTOTA PSYCHICZNA Ocena i wartościowanie słownictwo oceniające

Relacje znaczeniowe

synonimy:

słuszność

Połączenia

absolutna, bezwzględna, całkowita, głęboka, stuprocentowa, zupełna racja
racja w dyskusji, w konflikcie, w sporze; w jakiejś kwestii, w sprawie
racja i prawda
odrobina, sto procent racji
monopol, wyłączność na rację
pytanie o rację
racja jest po czyjejś stronie, leży po czyjejś stronie, stoi po czyjejś stronie
odmówić/odmawiać komuś; pozbawiony racji
mieć, miewać; udowodnić rację

Cytaty

	Konieczność zmiany lokalizacji władze samorządowe tłumaczą trudnymi warunkami lokalowymi. Trudno odmówić im racji. Dom Kultury mieści się w jednym budynku razem z biblioteką. źródło: NKJP: Izabela Wiącek: Dom kultury na dworcu, Dziennik Bałtycki, 2001-02-02
	Tak, to racja, że jeśli nie rozpocznie się kształcenia od wtajemniczenia w kulturę antyku, to potem już wrócić tam się nie da. źródło: NKJP: Jan Tomkowski: Ciemne skrzydła Ikara. Eseje o rozpaczy, 2009
	Mama miała rację, pogoda była bardzo ładna, nieduży mróz, słońce i wszędzie jeszcze leży pełno śniegu. źródło: NKJP: Stanisław Kowalewski: Czarne okna, 1961
	Trudno na przykład odmówić racji tym, którzy uważają, że krasnoludki - duszki wykonujące prace domowe - mogły powstać tam, gdzie silna była tradycja mieszczańska i kult domowości, a więc właśnie w Niemczech czy Skandynawii. źródło: NKJP: Mariusz Czubaj: Pinokio wpadnie do Matołka, Polityka, 2003-05-31

Odmiana

część mowy: rzeczownik

rodzaj gramatyczny: ż

	liczba pojedyncza	liczba mnoga
M.	racja	racje
D.	racji	racji	neut
D.	racji	racyj	char
C.	racji	racjom
B.	rację	racje
N.	racją	racjami
Ms.	racji	racjach
W.	racjo	racje

Inne uwagi

Zwykle lp

2. argument

Definicja

argument przemawiający za czymś

Pochodzenie

łac. ratiō (-ōnis) 'liczenie, rachunek; proporcja; rozumowanie, rozważanie; powód, argument, dowód'

Kwalifikacja tematyczna

CZŁOWIEK JAKO ISTOTA PSYCHICZNA Działalność intelektualna człowieka wytwory działań intelektualnych człowieka

Relacje znaczeniowe

synonimy:

argument

Połączenia

obiektywne, własne; przekonywające; przeciwstawne, sprzeczne racje; racja nadrzędna
racje przeciwnika, którejś strony
racje i argumenty, racje i interesy, racje i opinie, racje i poglądy; prawa i racje
zrozumienie dla czyichś racji
spór, walka o racje
konflikt między racjami
jakieś racje przemawiają za czymś, ścierają się; przeważyły, zwyciężyły
bronić, dochodzić, dowodzić; słuchać, wysłuchać/wysłuchiwać czyichś racji
przedstawić/przedstawiać, wyłożyć; podzielić, pogodzić; poznać, rozumieć, uwzględniać, uznać czyjeś racje
przychylić się do czyichś racji
zapoznać się, zgadzać się z czyimiś racjami; opowiedzieć się za czyimiś racjami

Cytaty

	- Generał X jest przygotowany na odparcie wszystkich zarzutów i przedstawienie swoich racji - powiedział wczoraj „Gazecie” jego rzecznik prasowy [...]. źródło: NKJP: Czy istnieje nagranie narady w Drawsku?, Gazeta Wyborcza, 1994-10-19
	Wstępnie uznawał racje przedłożone przez syna, nie zaprzeczał im, ani nie usiłował obalić wniosków, nie sprowadzał do absurdu, ani nie zarzucał głupoty, wreszcie nie rzucał gromów i nie potępiał. źródło: NKJP: Andrzej Anonimus: Nie nadaje się, przecież to jeszcze szczeniak, 1999
	Sąd wysłuchał racji obydwu stron, po czym zakomunikował, że wyrok ogłosi 11 czerwca. źródło: NKJP: st: Sądowy serial o podwyżki Obiecali a nie dali - żalą się pielęgniarki, Express Ilustrowany, 2001-05-30
	Nie potrafisz zrozumieć, że inni ludzie mogą mieć inne poglądy od ciebie i dlatego ich nie szanujesz? Zastanów się nad tym. Ja staram ci się przedstawić moją rację, a ty najchętniej zmieszałbyś mnie z błotem. źródło: NKJP: Internet
	- Lubię go - odezwałam się. - Ale nawet gdybym się w nim kochała, umiałabym opowiedzieć się przeciw, gdyby tego wymagała jakaś wyższa racja. źródło: NKJP: Ewa Przybylska: Dotyk motyla, 1994

Odmiana

część mowy: rzeczownik

rodzaj gramatyczny: ż

	liczba pojedyncza	liczba mnoga
M.	racja	racje
D.	racji	racji	neut
D.	racji	racyj	char
C.	racji	racjom
B.	rację	racje
N.	racją	racjami
Ms.	racji	racjach
W.	racjo	racje

Składnia

	+	racja	+	(KOGO)
	+	racja	+	(CZYJA)

3. przyczyna

Definicja

to, co wyjaśnia i tłumaczy, dlaczego powstało jakieś zjawisko albo zdarzenie lub dlaczego coś jest jakieś

Pochodzenie

łac. ratiō (-ōnis) 'liczenie, rachunek; proporcja; rozumowanie, rozważanie; powód, argument, dowód'

Kwalifikacja tematyczna

ATEMATYCZNY

Relacje znaczeniowe

synonimy:

powód, przyczyna

Połączenia

poważne, ważne, wyższe racje; racje ekonomiczne, gospodarcze, historyczne, ideologiczne, konstytucyjne, merytoryczne, moralne, naukowe, państwowe, polityczne, prawne, religijne, społeczne
kierować się jakimiś racjami
odwołać się do jakichś racji

Cytaty

	Pewnie myślał, że mu ten samochód umyję, ale niby z jakiej racji miałbym to robić. źródło: NKJP: Mariusz Cieślik: Śmieszni kochankowie, 2004
	Hrabina, z racji wieku, została po odsiedzeniu kilku miesięcy w murach więzienia w Płocku ułaskawiona. źródło: NKJP: Teresa Bojarska: Świtanie, przemijanie, 1996
	Gierek nie bez racji uważał, że bezrobocie degraduje ludzi tak materialnie i społecznie, jak i moralnie... źródło: NKJP: Janusz Rolicki: Edward Gierek: życie i narodziny legendy, 2002
	To właśnie racje polityczne i społeczne spowodowały, że nastąpił olbrzymi rozrost robót publicznych i wydatków państwa na tworzenie nowych miejsc pracy. źródło: NKJP: Marcin Hyła: Precz z samochodem!, Gazeta Wyborcza, 1997-06-16

Odmiana

część mowy: rzeczownik

rodzaj gramatyczny: ż

	liczba pojedyncza	liczba mnoga
M.	racja	racje
D.	racji	racji	neut
D.	racji	racyj	char
C.	racji	racjom
B.	rację	racje
N.	racją	racjami
Ms.	racji	racjach
W.	racjo	racje

Składnia

racja

(JAKA)

4. porcja

Definicja

książk.

ilość napoju, jedzenia, leku lub czegoś innego, przeznaczona dla jednej osoby lub do spożycia w określonym czasie

Pochodzenie

Z niem. Ration, ewentualnie fr. ration < p.-łac. ratiō 'rachunek'

Kwalifikacja tematyczna

CODZIENNE ŻYCIE CZŁOWIEKA Jedzenie i jego przygotowanie

KATEGORIE FIZYCZNE Ilość, liczby i liczenie ogólne określenia ilości

Relacje znaczeniowe

synonimy:

porcja

Połączenia

dzienna racja; żołnierskie; głodowe, skąpe, skromne; dodatkowe racje; racje pokarmowe, żywieniowe
racja chleba, żywności
zmniejszenie racji

Cytaty

	Obóz należał do kategorii lżejszych. Racja żywieniowa wynosiła chochlę owsianki w południe, a wieczorem talerz zupy i 600 gramów chleba. źródło: NKJP: Małgorzata Iskra: Niczego nie żałuję..., Gazeta Krakowska, 2008-11-07
	Na cypryjskim statku „Oceanid” załoga piła deszczówkę zbieraną w zardzewiałej beczce, a dzienna racja żywności ograniczała się do garści ryżu i ziemniaka. źródło: NKJP: Cezary Łazarewicz: Kontrakt i w morze, Gazeta Wyborcza, 1996-05-20
	W sobotę podano im racje wojskowe składające się z makaronu wymieszanego z warzywami. źródło: NKJP: Internet
	Wyczerpanie, mordercza praca, w końcu epidemia tyfusu dziesiątkują robotników. Głodowe racje jedzenia nie mogą zregenerować ich sił. Jeńcy dostają litr zupy, pół kilograma chleba, 5 dag kiełbasy i 3 dag margaryny. źródło: NKJP: Olbrzym z Gór Sowich, Dziennik Polski, 2003-10-03
	Jeśli sam nie potrafisz ułożyć właściwego jadłospisu, poproś o pomoc lekarza diabetologa, który ustali niezbędną dzienną rację pokarmową, rodzaje posiłków oraz ilość kalorii. źródło: NKJP: (ami, pp): Gdy cukier szkodzi, Nasze Miasto Kraków, 2005-03-24

Odmiana

część mowy: rzeczownik

rodzaj gramatyczny: ż

	liczba pojedyncza	liczba mnoga
M.	racja	racje
D.	racji	racji	neut
D.	racji	racyj	char
C.	racji	racjom
B.	rację	racje
N.	racją	racjami
Ms.	racji	racjach
W.	racjo	racje

Składnia

	+	racja	+	(CZEGO)
	+	racja	+	(JAKA)

Frazeologizmy

bez dania racji
co racja, to racja
ktoś oddaje sprawiedliwość komuś/czemuś
ktoś oddaje rację komuś/czemuś
ktoś oddał sprawiedliwość komuś/czemuś
ktoś oddał rację komuś/czemuś
ktoś przyznaje rację komuś
ktoś przyznał rację komuś
prawda leży pośrodku
racja leży pośrodku
racja bytu
racja stanu
święta racja

Data ostatniej modyfikacji: 21.06.2017