UKRYJ ODMIANĘ ROZWIŃ WSZYSTKO DRUKUJ

horyzont

Chronologizacja

1564, Mącz
W postaci: horizon

Pochodzenie

łac. horizōn 'widnokrąg; horyzont'

z gr. horízōn, horízontos 'krąg wyznaczający granicę, ograniczający; widnokrąg'

1. widnokrąg

Definicja

linia pozornego zetknięcia nieba z powierzchnią ziemi

Kwalifikacja tematyczna

CZŁOWIEK I PRZYRODA Ziemia budowa Ziemi

Relacje znaczeniowe

synonimy:  widnokrąg, widnokres

Połączenia

  • błękitny, ciemny, zamglony; daleki, odległy; bezkresny, rozległy, szeroki; południowy, północny, wschodni, zachodni horyzont
  • horyzont morza
  • horyzont i linia nabrzeża
  • część, koniec, kraniec, kres, skraj; linia, płaszczyzna horyzontu
  • Słońce nad horyzontem
  • chmury, drzewa, las, niebo, okręt, punkt, smuga, wzgórze na horyzoncie
  • sięgać horyzontu
  • obserwować, oglądać, widzieć; zasłaniać horyzont; przesłonięcie horyzontu
  • zniknąć/znikać z horyzontu
  • ciągnąć się po horyzont, patrzeć w horyzont, chować się za horyzont
  • zniknąć/znikać za horyzontem
  • dostrzec coś, ujrzeć coś, widzieć coś; leżeć, majaczyć, rysować się, ukazać się, widnieć, zamajaczyć, zarysować się; ginąć, znikać na horyzoncie

Cytaty

Z prawej, już na linii horyzontu, widać było szmaragdowy pas - domyśliłam się, że to morze.

źródło: NKJP: Beata Ostrowicka: Kraina kolorów: księga intryg, 1999

[...] na czystym błękicie nieba zaczęło pojawiać coraz więcej chmur, które około drugiej, całkowicie, aż po daleki horyzont zasnuły go gęstą szarością.

źródło: NKJP: Wiesława Maria Korczyńska: Wróć..., 2001

Jeśli obserwacje prowadzi się nad morzem, można z dużą dokładnością odnotować moment, kiedy ostatni skrawek słonecznej tarczy chowa się za horyzontem.

źródło: NKJP: Jarosław Włodarczyk: Wędrówki niebieskie czyli Wszechświat nie tylko dla poetów, 1999

Nieustanne maszerowanie po przejściu dla pieszych, oznaczające paraliż komunikacyjny, trwało do chwili, gdy linia tkwiących w korku pojazdów sięgała horyzontu.

źródło: NKJP: Blokada w Świlczy, Dziennik Polski, 2002-06-26

Odmiana

część mowy: rzeczownik

rodzaj gramatyczny: m3

liczba pojedyncza liczba mnoga
M. horyzont
 horyzonty
D. horyzontu
 horyzontów
C. horyzontowi
 horyzontom
B. horyzont
 horyzonty
N. horyzontem
 horyzontami
Ms. horyzoncie
 horyzontach
W. horyzoncie
 horyzonty

Inne uwagi

Zwykle lp

2. wiedza

Definicja

zakres czyjejś wiedzy i możliwości intelektualnych

Kwalifikacja tematyczna

CZŁOWIEK JAKO ISTOTA PSYCHICZNA Usposobienie człowieka cechy charakteru, temperamentu, zdolności i umiejętności

CZŁOWIEK JAKO ISTOTA PSYCHICZNA Działalność intelektualna człowieka

Połączenia

  • ciasne, wąskie; rozległe, szerokie horyzonty; horyzonty intelektualne, myślowe, umysłowe
  • horyzonty wiedzy
  • ciasnota, rozległość horyzontów
  • poszerzać, rozszerzyć/rozszerzać horyzonty; zacieśnienie horyzontów

Cytaty

Miał opinię niesłychanie wykształconego człowieka o szerokich horyzontach. Ukończył prawo i filozofię, studiował języki, był także dziennikarzem.

źródło: NKJP: Andrzej Szczypiorski: Noc, dzień i noc, 1991

Cenię rozległość horyzontów oraz głęboką mądrość senatora.

źródło: NKJP: Mój „Dzienniczek Polski”, Dziennik Polski, 1999-11-12

Pozyskał [...] do współpracy wielu wybitnych ludzi, którzy odznaczali się postępowymi przekonaniami, szerokimi horyzontami myślowymi, dużym doświadczeniem pedagogicznym i wielką miłością do młodzieży.

źródło: NKJP: Tadeusz Jałmużna: Zakłady kształcenia nauczycieli w Łodzi w latach 1918-1998, 2001

[...] niektóre placówki uniwersyteckie starają się przekształcić w wyższe szkoły zawodowe i zamiast poszerzać horyzonty intelektualne młodych ludzi, utwierdzają ich tylko w utylitarnym stosunku do wiedzy.

źródło: NKJP: Piotr Osęka: Zdolni zbędni, Gazeta Wyborcza, 1999-03-23

Odmiana

część mowy: rzeczownik

rodzaj gramatyczny: m3

liczba pojedyncza liczba mnoga
M. horyzont
 horyzonty
D. horyzontu
 horyzontów
C. horyzontowi
 horyzontom
B. horyzont
 horyzonty
N. horyzontem
 horyzontami
Ms. horyzoncie
 horyzontach
W. horyzoncie
 horyzonty

Inne uwagi

Zwykle lm

3. zakres czegoś

Definicja

zasięg oddziaływania jakiegoś zjawiska

Kwalifikacja tematyczna

KATEGORIE FIZYCZNE Cechy i właściwości materii jakość i intensywność

Relacje znaczeniowe

hiperonimy:  zakres

Połączenia

  • horyzont oczekiwań
  • wykraczać poza horyzont

Cytaty

[...] pan poseł Kowolik sprecyzował, jaki jest jego horyzont oczekiwań pod adresem raportu [...].

źródło: NKJP: Sprawozdanie stenograficzne z obrad Sejmu RP z dnia 05.07.1996

W Polsce stalinizm w swej totalitarnej formie skończył się praktycznie w 1956 roku - miał tu zatem nieporównanie krótszy horyzont działania niż w krajach dawnego ZSRR.

źródło: NKJP: Maria Jarosz: Samobójstwa: ucieczka przegranych, 1997

[...] wieś żyła cicho i spokojnie. Jeśli coś się w niej działo, to tylko na lokalną skalę, nie wykraczającą poza horyzont najbliższych okolic.

źródło: NKJP: Jak nie rolnictwo, to co?, Dziennik Polski, 2001-02-20

Odmiana

część mowy: rzeczownik

rodzaj gramatyczny: m3

liczba pojedyncza liczba mnoga
M. horyzont
 horyzonty
D. horyzontu
 horyzontów
C. horyzontowi
 horyzontom
B. horyzont
 horyzonty
N. horyzontem
 horyzontami
Ms. horyzoncie
 horyzontach
W. horyzoncie
 horyzonty

Składnia

bez ograniczeń + horyzont +
CZEGO

4. środowisko

Definicja

grupa ludzi, z którymi ktoś pozostaje w relacjach zawodowych lub towarzyskich

Kwalifikacja tematyczna

CZŁOWIEK JAKO ISTOTA PSYCHICZNA Relacje międzyludzkie określenia osób wchodzących w relacje międzyludzkie

Relacje znaczeniowe

hiperonimy:  środowisko

Połączenia

  • horyzont polityczny
  • zniknąć z horyzontu
  • pojawić się na horyzoncie

Cytaty

[...] nie widzę zapędów do tworzenia nowej partii. Może się to skończyć tak, że panu Podkańskiemu nie uda się jej powołać i zniknie z politycznego horyzontu [...].

źródło: NKJP: (sin), Echo Dnia, 2006-02-06

Ostatnia praca Walickiego [...], to było studium o sztuce holenderskiej w „Nowinach Literackich”. Potem zamilkł, znikł z horyzontu. Był parę lat w więzieniu.

źródło: NKJP: Józef Czapski: Patrząc, 1996

W październiku zadzwoniła do mnie jedna z dziewcząt z teatru i powiedziała, że na horyzoncie pojawiła się nowa narzeczona - Ola.

źródło: NKJP: Maciej Pinkwart: Dziewczyna z Ipanemy, 2003

Odmiana

część mowy: rzeczownik

rodzaj gramatyczny: m3

liczba pojedyncza liczba mnoga
M. horyzont
 horyzonty
D. horyzontu
 horyzontów
C. horyzontowi
 horyzontom
B. horyzont
 horyzonty
N. horyzontem
 horyzontami
Ms. horyzoncie
 horyzontach
W. horyzoncie
 horyzonty

Inne uwagi

Zwykle lp

5. punkt widzenia

Definicja

pozycja, z której coś jest rozpatrywane

Kwalifikacja tematyczna

CZŁOWIEK JAKO ISTOTA PSYCHICZNA Ocena i wartościowanie

Relacje znaczeniowe

synonimy:  perspektywa, punkt widzenia

Połączenia

  • nowe horyzonty; horyzont filozoficzny, historyczny; horyzonty badawcze
  • horyzont myślenia

Cytaty

Charakterystyczne jest tu pojawienie się horyzontu historycznego w tekstach współczesnych, np. w Dżokerze K. Brandysa, Kompleksie polskim Konwickiego [...].

źródło: NKJP: Tadeusz Drewnowski: Próba scalenia: obiegi, wzorce, style: literatura polska 1944-1989, 1997

Pojawiły się nowe perspektywy interpretacyjne, nowe horyzonty badawcze.

źródło: NKJP: Dorota Siwicka, Marek Bieńczyk, Aleksander Nawarecki (red.): Szybko i szybciej, 1996

[...] odkrywszy subtelną pomyłkę tłumacza, zobaczyłem nagle zupełnie nowy horyzont myślenia. Horyzont pozwalający osądzać historię.

źródło: NKJP: Adam Michnik, Józef Tischner, Jacek Żakowski: Między Panem a Plebanem, 1995

Odmiana

część mowy: rzeczownik

rodzaj gramatyczny: m3

liczba pojedyncza liczba mnoga
M. horyzont
 horyzonty
D. horyzontu
 horyzontów
C. horyzontowi
 horyzontom
B. horyzont
 horyzonty
N. horyzontem
 horyzontami
Ms. horyzoncie
 horyzontach
W. horyzoncie
 horyzonty

6. w teatrze

Definicja

szt. 
zawieszona z tyłu sceny zasłona lub ściana, wywołująca wrażenie bezkresnej przestrzeni

Kwalifikacja tematyczna

CZŁOWIEK JAKO ISTOTA PSYCHICZNA Działalność artystyczna człowieka teatr

Cytaty

Właściwa scena, zamknięta z tyłu półokrągłym horyzontem, znajdowała się w głębi, oddzielona ograniczającymi ją po bokach ścianami, a w razie potrzeby także żelazną kurtyną [...].

źródło: NKJP: Małgorzata Leyko: Reżyser masowej wyobraźni: Max Reinhardt i jego teatr dla pięciu tysięcy, 2002

Z dawnego teatru pozostały tylko pobielone twarze aktorów [...]. I może jeszcze sam teatr, z kulisami, horyzontem przedstawiającym zachmurzone niebo i podłogą, obrazującą nabrzeże w porcie.

źródło: NKJP: Roman Pawłowski: Comedie Francaise w Warszawie, Gazeta Wyborcza, 1999-03-08

Wyabstrahowaną kombinację sceniczną zastępuje przestrzeń mająca swoje wyobrażalne przedłużenie poza granicami teatralnego horyzontu i kulis.

źródło: NKJP: (E.K.): Dwie wizyty w ogrodzie antropologicznym, Almanach Humanistyczny „Bez wiedzy i zgody...” nr 5, 1986

Odmiana

część mowy: rzeczownik

rodzaj gramatyczny: m3

liczba pojedyncza liczba mnoga
M. horyzont
 horyzonty
D. horyzontu
 horyzontów
C. horyzontowi
 horyzontom
B. horyzont
 horyzonty
N. horyzontem
 horyzontami
Ms. horyzoncie
 horyzontach
W. horyzoncie
 horyzonty

Frazeologizmy

horyzont inwestycyjny
sztuczny horyzont
Data ostatniej modyfikacji: 27.05.2025
Copyright© Instytut Języka Polskiego PAN