UKRYJ ODMIANĘ ROZWIŃ WSZYSTKO DRUKUJ

igła

Chronologizacja

2 połowa XV w., SStp

Odmiana

część mowy: rzeczownik

rodzaj gramatyczny: ż

liczba pojedyncza liczba mnoga
M. igła
 igły
D. igły
 igieł
C. igle
 igłom
B. igłę
 igły
N. igłą
 igłami
Ms. igle
 igłach
W. igło
 igły

Pochodzenie

psł. *jьgъla

1. do szycia

Definicja

cienki, zwykle stalowy pręcik, z małą dziurką, przez którą przewleka się nić, używany do szycia

Kwalifikacja tematyczna

CODZIENNE ŻYCIE CZŁOWIEKA ➔ Ubranie ➔ czynności, przedmioty i osoby związane z robieniem i noszeniem ubrań

Połączenia

  • chirurgiczna, krawiecka, tapicerska, tkacka; cieniutka, długa; srebrzysta, zardzewiała igła
  • igła grubości włosa; maszyny do szycia
  • igła do filcowania; do maszyn
  • igły w papierku
  • igła i nitka; igła i szydełko; igła i żyletka; igły, nici i przybory szewskie; agrafki i igły; głowice i igły
  • koniuszek, ucho/uszko; nawlekanie; mistrzowie igły; komplet, zestaw igieł
  • poduszka na igły
  • paczka, poduszeczka z igłami; ścieg za igłą
  • nawlekać igłę
  • nakłuć coś igłą; posługiwać się igłą
  • obchodzić się z igłą; ktoś dobrze sobie radzi z igłą i nitką
  • coś ostre jak igła
  • coś kłuje jak igła; coś wygląda jak igła

Cytaty

Z Anglii najczęściej sprowadzam igły ze złotymi uszkami, które przydają się szczególnie przy pracy z jedwabiem.

źródło: NKJP: Celina Woryna: Elitarny zawód, Dziennik Polski, 2003-09-26

Ciekawostką może być to, iż do 101 lat potrafiła czytać i nadziewać nitkę na igłę nie używając do tego celu okularów.

źródło: NKJP: ST: 102-letnia mieszkanka Gminy Mrocza, Nakielski Czas, 2006-10-18

Reynevan prędko nawlókł dratwą krzywą igłę i wziął się do szycia, starając się robić w miarę równe ściegi.

źródło: NKJP: Andrzej Sapkowski: Narrenturm, 2002

Nocą rozbrzmiewa cichy terkot maszyny do szycia, z początkiem dnia wszystko będzie gotowe. Nożyce krawieckie beznamiętnie tną sukno i podszewkową satynę. Igła je przekłuwa raz po raz, wlokąc za sobą nitkę, bez której ścieg byłby nieważny.

źródło: NKJP: Magdalena Tullit: Skaza, 2006

2. coś ostrego

Definicja

coś cienkiego i ostrego, kształtem przypominającego igłę do szycia

Kwalifikacja tematyczna

KATEGORIE FIZYCZNE ➔ Cechy i właściwości materii ➔ kształty i figury

Połączenia

  • igła gramofonowa, grawerska, rytownicza; igły lodowe, kościane, ogniste, skalne
  • igła patefonu; igły broszek; lodu; (poranne) igły zarostu
  • igły do akupunktury, do tatuowania; do gramofonu
  • ramię z igłą
  • igła skacze, przeskakuje
  • kupić igły
  • rysowanie igłą; leczenie, nakłuwanie igłami

Cytaty

Stosujemy też elektroakupunkturę, czyli igły podłączone do prądu, bańkoterapię i termoterapię z użyciem moksy.

źródło: NKJP: Igła zamiast tabletki, Nowiny Raciborskie, 2004-03-23

Czarne analogowe krążki, puszczone nawet raz na gramofonie z choćby lekko uszkodzoną igłą w przetworniku, zaczynały od razu trzeszczeć.

źródło: NKJP: Radio Kraków: LARKS' TONGUES IN ASPIC, Dziennik Polski, 2002-10-03

Archeolodzy znajdowali w Europie wiele przyrządów do tatuażu, pochodzących z paleolitu (10 000 do 38 000 p.n.e.). Były to dyski z wypalanej gliny i ostre kościane igły.

źródło: NKJP: Ewa Halewska: Ciało spod igły, Nowiny Raciborskie, 2002-08-07

Robiło się jeżyki, najeżone igłami kule z bibułki - wyższa szkoła jazdy, czynność wymagająca precyzji i cierpliwości.

źródło: NKJP: AMK: Listopadowe wieczory, Dziennik Polski, 2003-11-14

W ten ostry poranek mikowe lusterka oślepły, zaciągnęły się bielmem szronu i wilgoci stężałej w lodowe igły.

źródło: NKJP: Piotr Siemion: Niskie łąki, 2000

Składnia

bez ograniczeń + igła +
(CZEGO)

3. do strzykawki

Definicja

cienki, ostro zakończony, wydrążony w środku pręcik, nakładany na strzykawkę, wbijany w ciało by wykonać zastrzyk lub pobrać płyn z organizmu, najczęściej krew

Kwalifikacja tematyczna

CZŁOWIEK JAKO ISTOTA FIZYCZNA ➔ Choroby i ich leczenie ➔ leki i sposoby leczenia, zabiegi, sprzęty medyczne

Połączenia

  • biopsyjna, stomatologiczna; zabrudzona, zainfekowana, zakrwawiona, zanieczyszczona; złamana; ostra, tępa; zimna igła; jednorazowe; brudne, niesterylne, skażone; sterylne, wysterylizowane; zużyte; podejrzane igły
  • igły kroplówek, strzykawek
  • igły do iniekcji, do strzykawek
  • igła z kulką; igły ze szczepionkami
  • igły i strzykawki; igły, skalpele i sączki; jednorazowe igły i rękawiczki; igła, skalpel i nożyczki; strzykawki, igły i środki czystości
  • miejsce wkłucia igły; wymiana igieł
  • osłonka na igłę
  • ukłucie igłą; strzykawka zakończona cienką igłą; zakłucie skażoną/zabrudzoną igłą; powierzchowne skaleczenie igłą
  • strach przed igłą; strzykawka, tłok z igłą
  • nakłucie, ślad po igle
  • pokłuty igłami
  • (nie) bać się igieł; wbijanie, wkłuwanie igły; usuwanie (zużytych) igieł; używanie niesterylnych igieł
  • pożyczać; wbić/wbijać, wkłuwać igłę
  • kłuć kogoś igłą; pobrać coś igłą; podanie leku igłą; kłucie igłami
  • wbić/wbijać igły w ręce, w kręgosłup; założenie/zakładanie osłony na igłę

Cytaty

Jak twierdzą młodzi krwiodawcy, ich pierwszej wizycie w punkcie krwiodawstwa towarzyszył pewien niepokój. Zwłaszcza gdy zobaczy się grubą igłę, która zaraz ma zostać w ciebie wbita, przebiega dreszcz emocji.

źródło: NKJP: (Smol): Po raz pierwszy oddali krew, Dziennik Polski, 2003-05-12

Kilka lat temu postanowił zmodyfikować wstrzykiwacz, tzw. pena, którego używa, gdyż zauważył, iż po wykonaniu zastrzyku i wyciągnięciu igły wyciekają resztki insuliny.

źródło: NKJP: (ZIOB): Cieknąca insulina, Dziennik Polski, 2001-11-13

Bardzo zainteresowała mnie metoda doskórnego wprowadzania leków bez użycia igły oraz cała problematyka badań nad mózgiem.

źródło: NKJP: (MAJER): Nowe technologie, Dziennik Polski, 2002-06-27

Bardzo ważna jest właściwa utylizacja opakowań po lekach, igieł i strzykawek.

źródło: NKJP: Sprawozdanie stenograficzne z obrad Sejmu RP z dnia 09.05.2002

4. liść

Definicja

cienki, twardy, ostro zakończony, zielony element wyrastający z gałęzi niektórych drzew i krzewów

Kwalifikacja tematyczna

CZŁOWIEK I PRZYRODA ➔ Świat roślin ➔ budowa i funkcjonowanie roślin

CZŁOWIEK I PRZYRODA ➔ Świat roślin ➔ drzewa i krzewy

Relacje znaczeniowe

synonimy:  szpilka

Połączenia

  • jodłowe, sosnowe, świerkowe; brunatne, dwubarwne, zielone, zielonożółte, srebrne; błyszczące, suche, wilgotne, wyschnięte, zeschłe; miękkie, twarde; zeszłoroczne, niestrącone igły
  • igły choinki; jałowca, jodły, kosodrzewiny, modrzewia, sosny, świerka
  • igły i liście; igły i szyszki
  • kępy, stosy, warstwa; zieleń; zapach igieł
  • sypały się igły; igły opadają, schną, uschły
  • coś nie zrzuca igieł
  • coś traci, zgubiło, zrzuca igły

Cytaty

Większość iglaków nie zrzuca igieł na zimę, zachowują więc dekoracyjny wygląd przez cały rok.

źródło: NKJP: Rośliny ozdobne, Dziennik Polski, 2002-04-16

Obecnie, gdy nadeszły zimne dni, jeden świerk zaczął zachowywać się jak modrzew i zgubił igły. Jego gałęzie łatwo się łamią i całe drzewo uschło.

źródło: NKJP: Usychają przesadzone drzewa, Dziennik Polski, 2001-09-17

Choinki, wykopane bezpośrednio z lasu, z brutalnie przyciętymi korzeniami [...], po kilku dniach, mimo podlewania, zwieszały gałęzie, zrzucały igły i usychały.

źródło: NKJP: Tylko ze szkółki, Dziennik Polski, 2002-12-23

Z „żywymi” drzewkami wygrały choinki sztuczne. Są na pewno droższe, ale nie zrzucają igieł i nie ma w związku z tym bałaganu w domu oraz mogą służyć przez wiele lat.

źródło: NKJP: (AJ): Choinkowe zakazy, Dziennik Polski, 2002-12-18

Cisy dorastają do około 20 m wysokości i mają niezbyt rozległą koronę. [...] Przez cały rok zachowują ciemnozielone gałęzie, pokryte dość miękkimi igłami, które wiosną mają nowe, jasnozielone przyrosty.

źródło: NKJP: Tomasz Sikorka: Królewski rezerwat, Dziennik Polski, 2001-01-13

Składnia

bez ograniczeń + igła +
JAKA
bez ograniczeń + igła +
CZEGO

5. w kompasie

Definicja

ruchoma, namagnesowana płytka osadzona w kompasie na małej osi, wskazująca kierunek północny

Kwalifikacja tematyczna

CZŁOWIEK I TECHNIKA ➔ Urządzenia i maszyny ➔ budowa urządzeń i maszyn

Połączenia

  • igła magnetyczna, namagnesowana
  • igła busoli, kompasu

Cytaty

Igła kompasu odchylała się na północny wschód, a im bardziej zmierzał ku zachodowi, łagodniała temperatura, jemu zaś zdawało się, iż morze się podnosi i nawy łagodnie wznoszą się ku niebu.

źródło: NKJP: Adam Elbanowski, Nowe królestwo Grenady. Historia naturalna, obyczajowa i domniemana, 2006

Producenci sprzętu turystycznego dbają także, by turysta nie zabłądził. Służą do tego kompasy - mogą być tradycyjne z igłą magnetyczną, są też elektroniczne. Zamożniejsi mogą kupić urządzenie GPS.

źródło: NKJP: (ECZ): Gadżety dla turysty kwalifikowanego, Dziennik Polski, 2002-08-21

Busola to przyrząd z igłą magnetyczną, umożliwiający określenie stron świata i wyznaczenie azymutu.

źródło: NKJP: (WT): Busole po raz pierwszy, Dziennik Polski, 2003-10-14

Frazeologizmy

igła w stogu siana
jak spod igły II
z igły
jak z igły
jak spod igły I
ktoś robi z igły widły
ktoś zrobił z igły widły
sucha igła
ścieg za igłą
Data ostatniej modyfikacji: 24.03.2023
Copyright© Instytut Języka Polskiego PAN