UKRYJ ODMIANĘ ROZWIŃ WSZYSTKO DRUKUJ

szafarz

Chronologizacja

1403, SStp

Odmiana

część mowy: rzeczownik

rodzaj gramatyczny: m1

	liczba pojedyncza	liczba mnoga
M.	szafarz	szafarze
D.	szafarza	szafarzy
C.	szafarzowi	szafarzom
B.	szafarza	szafarzy
N.	szafarzem	szafarzami
Ms.	szafarzu	szafarzach
W.	szafarzu	szafarze

Pochodzenie

śr.-w.-niem. schaffaere

Por. niem. schaffen 'porządkować'

1. sakramentu

Definicja

książk.

osoba dysponująca jakimś cennym dobrem i udzielająca go innym

Kwalifikacja tematyczna

CZŁOWIEK JAKO ISTOTA PSYCHICZNA Ocena i wartościowanie wola, postawy, nastawienie człowieka wobec świata i życia

Relacje znaczeniowe

synonimy:

dysponent

Połączenia

szafarz komunii świętej, sakramentu; szafarze łask

Cytaty

	Kapłan jest szafarzem sakramentu pojednania i pokuty. źródło: NKJP: Stanisław Zasada: Kwiaty nie wystarczą, Gazeta Poznańska, 2005-03-19
	Nadzwyczajnym szafarzem może zostać tylko mężczyzna w wieku od 35 do 65 lat, wyróżniający się - jak określa to instrukcja - dojrzałością w wierze, a zwłaszcza zdrową pobożnością eucharystyczną [...]. źródło: NKJP: z.ch.: Biały opłatek od cywila, Dziennik Łódzki, 2003-02-24
	Roztropniej skromnie czekać na werdykt. Bowiem szafarzem zarówno pochwał, jak i surowych przygan jest tylko on. Prezes. źródło: NKJP: Tomasz Wołek: Chłopiec z Placu Broni, Polityka, nr 40 (2725), 2009-10-03
	Do 2001 r. osoby przygotowujące tego typu dokumentację musiały uzyskać uprawnienia. Najpierw ich szafarzem był minister ochrony środowiska, później wojewoda. Nadanie uprawnień poprzedzał egzamin, podobno traktowany nader serio. źródło: NKJP: Ryszarda Socha: Prognoza przyrody, Polityka, 2008-04-26
	Benzyniarz. W epoce komunistycznej reglamentacji był panem, szafarzem jednego z najcenniejszych dóbr konsumpcyjnych. Kapitalizm wskazał mu prawdziwe miejsce. źródło: NKJP: (J): Nalewa do baków, Dziennik Zachodni, 2002-09-11

Składnia

szafarz

CZEGO

2. spiżarni

Definicja

w dawnej Polsce: osoba zarządzająca spiżarnią lub majątkiem w imieniu właściciela

Kwalifikacja tematyczna

CZŁOWIEK W SPOŁECZEŃSTWIE Tradycja świat dawnych epok i wydarzenia historyczne

Relacje znaczeniowe

synonimy:

klucznik

Cytaty

	Przyprawy egzotyczne podlegały na dworach ścisłemu zarachowaniu. Możni kupowali je hurtowo od kupców, ale żeby ich użyć, trzeba było zwrócić się do szafarza, czyli zarządcy spiżarni. Ten wydawał przyprawy kuchmistrzowi, który to z kolei pilnował kucharzy czy wykorzystują je odpowiednio. źródło: NKJP: Rozmawiał Adam Willma: Polak lubił popieprzyć, Gazeta Pomorska, 2009-12-24
	Świątynnego szafarza, co nie chciał klucza od szkatuły wydać, ogniem przypiekaliśmy tak długo, aż wydał, ale darowaliśmy życiem, bo miły był staruszek, zawsze życzliwy i dobry. źródło: NKJP: Andrzej Sapkowski: Wieża Jaskółki, 1997
	Na Wielkiego Mistrza Bractwa Rycerskiego w Bytowie ponownie wybrano Daniela Strojka. Jego panowanie będzie trwało rok. Wybrano również nową radę bractwa. Skarbnikiem został Rafał Motyka, a szafarzem Elżbieta Trznadel. źródło: NKJP: (ll): Rycerskie wybory, Dziennik Bałtycki, 2011
	To oni przetrząsają to, co zostało z wywiezionej do Lwowa i spalonej tam klasztornej biblioteki, żeby znaleźć zapiski szafarzy, którzy skrupulatnie notowali, że na kolację, którą wydał tu książę biskup dla swych dostojnych gości, kupiono tyle a tyle tego to a tego. źródło: NKJP: Marta Bosak: Utuczyć ojca Leona, Gazeta Krakowska, 2007-06-08

3. podatków

Definicja

w dawnej Polsce: urzędnik zajmujący się dochodami z podatków

Kwalifikacja tematyczna

CZŁOWIEK W SPOŁECZEŃSTWIE Tradycja świat dawnych epok i wydarzenia historyczne

Relacje znaczeniowe

hiperonimy:

urzędnik

Cytaty

Na sejmiku deputackim w 1593 r., wybierając szafarza (dyspensatora) podatków, zaznaczono, że ma on nimi rozporządzać tylko i wyłącznie za zgodą dygnitarzy, urzędników i całej szlachty ziemi chełmskiej.

źródło: Internet: Jerzy Ternes: Sejmik chełmski wobec problemów podatkowych Rzeczpospolitej epoki Wazów, Teka Kom. Hist. OL PAN, 2004, 1, 74–92

W I Rzeczypospolitej już od XVI wieku wydatki na cele dworskie leżały w gestii podskarbiego nadwornego, zaś wydatki państwowe - podskarbiego koronnego (później także litewskiego). Urzędnicy ci współpracowali z wyznaczanymi przez Sejm szafarzami.

źródło: Internet: nik.gov.pl

Specyficzny system podatkowy wykształciła w XVII w. Sicz Zaporoska. Za pobór podatku odpowiadał tam wojskowy kantarzej (wagowy) [...]. W wypełnianiu przez niego obowiązków pomagali szafarze, którzy ściągali opłaty od kupców na przeprawach przez Dniepr.

źródło: Internet: rynekwschodni.pl

Data ostatniej modyfikacji: 10.02.2017