UKRYJ ODMIANĘ ROZWIŃ WSZYSTKO DRUKUJ

trzewik

Chronologizacja

XV w., SStp

Odmiana

część mowy: rzeczownik

rodzaj gramatyczny: m2, m3

liczba pojedyncza liczba mnoga
M. trzewik
trzewiki
D. trzewika
trzewików
C. trzewikowi
trzewikom
B. trzewika
trzewik
trzewiki
N. trzewikiem
trzewikami
Ms. trzewiku
trzewikach
W. trzewiku
trzewiki

Pochodzenie

psł. *červikъ 'skórzany bucik, trzewik'

Pierwotne zdrobnienie z przyrostkiem *-ikъ od podstawowego *červь (*červьjь) 'but ze skóry; sandał', pokrewny psł. *červo 'brzuch; skóra (jako materiał) z okolic brzucha'

1. but

Definicja

pełny but mający wierzchnią część okrywającą stopę i nogę do wysokości kostki lub powyżej niej, ale nie bardziej niż poniżej kolana

Kwalifikacja tematyczna

CODZIENNE ŻYCIE CZŁOWIEKA Ubranie rodzaje i części ubrań

Relacje znaczeniowe

hiperonimy:  but

Połączenia

  • skórzany; elegancki, lśniący, nowiutki, nowy; damski, męski trzewik; ciężkie; wysokie; niskie; płytkie; ciepłe, grube, ocieplane; czarne, czerwone; sznurowane, wiązane, wsuwane, zapinane; wyglancowane, wypastowane; zniszczone; kościelne, niedzielne, odświętne, wojskowe; letnie, zimowe trzewiki
  • trzewiki do kostki, do pół łydki; trzewik ze skóry
  • trzewiki za kostki
  • trzewiki z cholewami, z (podwyższoną, wysoką) cholewką
  • trzewiki na obcasach, na grubej (gumowej, płaskiej...) podeszwie
  • pończochy i trzewiki
  • czubek, obcas, podeszwa trzewika
  • sprzączki do trzewików
  • zawiązać/zawiązywać trzewik; rozsznurować trzewiki

Cytaty

Kiedy się ocknął, myślał, że jest w piekle. - Bo smród niesamowity, do tego ciemność i gorąc - mówi Darek Urbańczyk, jeden z dwóch ocalałych w katastrofie w Jastrzębiu Zdroju. [...] - Nie miałem kasku, lampki, nawet z jednego buta mnie wytargało, tak mocno pykło. A przecież trzewiki miał skórzane, nad kostką zapinane na dwie klamerki.

źródło: NKJP: Agnieszka Sowa: Ale wom się chopy uwaliło*, Polityka, nr 2599, 2007-04-07

Możemy zatem wybierać między wygodnymi oficerkami lub butami jak do jazdy konnej [...] czy też zainteresuje nas któraś z „powracających nowości” (lata 80.) - np. trzewiki za kostki na wysokich szpilkach albo sznurowane z cholewką do połowy łydki lub do kolan czy też dodające szyku buty za kolana a nawet do pół uda.

źródło: NKJP: (S): Buty na jesień, Gazeta Krakowska, 2001-09-29

Buty kupuje w uniwersalnych fasonach, zawsze skórzane. Na scenie są to przeważnie pantofle na wysokich obcasach. Tym przyjemniej jest włożyć po pracy wygodne trzewiki na płaskiej podeszwie.

źródło: NKJP: Liliana Bogusiak: W czarnym sweterku, Express Ilustrowany, 2004-03-12

Mam na sobie tylko letni płaszcz i płytkie, rozłażące się półbuciki. Po krótkim już czasie mam nogi do kolan zakute w skorupę z lodu. W spadające z pięt trzewiki nabija mi się śnieg coraz grubszą warstwą, tak że idę już z piętą ponad butem i coraz mi trudniej nie zostawić w zaspie trzewika.

źródło: NKJP: Beata Obertyńska: W domu niewoli, 2005

Na romantyczne spacery pośród kolorowych liści wymagają odpowiedniej oprawy. Zapewniają ją trzewiki damskie [...] w niezmiernie modnym skórzanym wydaniu. Ich zgrabna sylwetka, cholewka dopasowana do nogi i doskonała jakość materiałów sprawią, że wiele jesiennych stylizacji nabierze unikalnego miejskiego szyku. Wsuwane trzewiki na niewysokim obcasie. Idealne obuwie do codziennego użytkowania.

źródło: Internet: eurobuty.com.pl/opis produktu

2. część zbroi

Definicja

wojsk. 
noszona dawniej przez rycerza część jego zbroi chroniąca stopę

Kwalifikacja tematyczna

CZŁOWIEK W SPOŁECZEŃSTWIE Wojsko i wojna czynności, przedmioty, miejsca związane z wojskiem i wojną

CZŁOWIEK W SPOŁECZEŃSTWIE Tradycja świat dawnych epok i wydarzenia historyczne

Cytaty

Bigwanty (z niem. Beyngewand) - zespół elementów zbroi płytowej chroniący nogi. Składał się z: nabiodrków, nakolanków, nagolennic i trzewików.

źródło: NKJP: Internet

O tym, że mamy do czynienia nie tylko z królem, ale również rycerzem, świadczy rycerski pas na biodrach i ostrogi przypięte do trzewików, a przede wszystkim miecz schowany w pochwie oplecionej ozdobnym pasem, który monarcha podtrzymuje lewą ręką.

źródło: NKJP: Internet

Zbroja średniowieczna to temat rzeka, gdyż obejmuje ponad 1000 lat rozwoju i ewolucji uzbrojenia: [...] Ochrony nóg: nogawice kolcze bez lub z płytową osłoną kolana, osłony zbrojnikowe ze stalową osłoną kolana, tzw. pełne nogi płytowe. Trzewiki kolcze i płytowe.

źródło: Zbroja średniowieczna (gotyx.pl/sredniowiecze)

3. część pochwy miecza

Definicja

wojsk. 
okucie umocowane na dolnej części pochwy dawnej broni, takiej jak miecz lub szabla

Kwalifikacja tematyczna

CZŁOWIEK W SPOŁECZEŃSTWIE Wojsko i wojna broń

Połączenia

  • stalowy, żelazny; owalny, prostokątny; ozdobny trzewik
  • trzewik pochwy (szabli)
  • okuty, zakończony trzewikiem

Cytaty

Dolna część pochwy okuta trzewikiem i ostrogą.

źródło: NKJP: Włodzimierz Kwaśniewicz: Dzieje szabli w Polsce, 1993

Pochwy szabel husarskich wykonywano z drewna obciąganego czernioną oślą lub kozłową skórą i zaopatrywano je w okucia 3 lub 4 w stylu oprawy rękojeści, tzn. szyjkę, jedną lub dwie ryfki oraz trzewik.

źródło: Szabla czarna zwana husarską lub pałaszem husarskim (holms.eu/rycerze2003)

Pochwa szabli była drewniana kryta czarną skórą z trzema lub czterema okuciami stalowymi lub mosiężnymi. Trzewik pochwy był zakończony płasko lub wypukło.

źródło: Cechy szabli husarskich (szablahusarska.com.pl)

Pochwa zakończona trzewikiem wykonanym ze srebrnej blachy pozłacanej bogato zdobionej ornamentem roślinnym.

źródło: Jarosław Godlewski: Szabla Stefana Batorego (muzeumwp.pl)

Data ostatniej modyfikacji: 07.11.2017
Copyright© Instytut Języka Polskiego PAN
Open toolbar

Menu dostępności

  • Powiększ tekst

  • Zmniejsz tekst

  • Wysoki kontrast

  • Resetuj
json