UKRYJ ODMIANĘ ROZWIŃ WSZYSTKO DRUKUJ

wierzch

Chronologizacja

2 połowa XIV w., SStp

Odmiana

część mowy: rzeczownik

rodzaj gramatyczny: m3

	liczba pojedyncza	liczba mnoga
M.	wierzch	wierzchy
D.	wierzchu	wierzchów
C.	wierzchowi	wierzchom
B.	wierzch	wierzchy
N.	wierzchem	wierzchami
Ms.	wierzchu	wierzchach
W.	wierzchu	wierzchy

Pochodzenie

psł. *vŕ̥chъ (< *vĭrsŭ-), *vŕ̥chu (D. lp) 'wierzch'

1. dłoni

Definicja

górna i zewnętrzna powierzchnia czegoś

Kwalifikacja tematyczna

KATEGORIE FIZYCZNE Cechy i właściwości materii kształty i figury

Relacje znaczeniowe

antonimy:

spód

Połączenia

wierzch babeczki, biszkopta, bochenka, ciasta, kotleta, omletu, placka, potrawy, sufletu, tortu, żeberek; grzyba; pudełka, pudła, puszki; szafki, szafy; akwarium, klatki; muru, wału, zapory; desek, deski; książek, teczki, tomu; dłoni, głowy, nadgarstka, ręki; skrzydeł
wierzch i boki, wierzch i spód
polać coś z wierzchu; pokryty, posypany, przykryty, udekorowany czymś z wierzchu
kłaść/położyć, układać, umieścić coś na wierzchu czegoś; posmarować; posolić, posypać coś po wierzchu; coś pływa po wierzchu napoju, trunku, wody, zupy...

Cytaty

Żaroodporną formę wysmarować tłuszczem i układać w niej na przemian: ziemniaki, paprykę, ser, mięso z rozmarynem. Całość posypać po wierzchu startym żółtym serem i piec w piekarniku około 30 minut.

źródło: NKJP: Książka kucharska, www.wikibooks.org, 2009-07-01

Oprócz efektownych kwiatów Pink Panda ma dekoracyjne liście - z wierzchu lekko połyskujące, ciemno zielone, od spodu zaś jasne, osadzone na krótkich ogonkach.

źródło: NKJP: Jacek Marcinkowski: Nowości ogrodnicze, Kwietnik, nr 5/1995

Palce miał krzywe i pomarszczone, wierzch dłoni pokryty starczymi plamami.

źródło: NKJP: Tomasz Mirkowicz: Pielgrzymka do Ziemi Świętej Egiptu, 1999

Składnia

wierzch

CZEGO

2. kurtki

Definicja

zewnętrzna powierzchnia czegoś

Kwalifikacja tematyczna

KATEGORIE FIZYCZNE Cechy i właściwości przestrzeni miejsce i jego usytuowanie w przestrzeni

Połączenia

wierzch i środek

Cytaty

Taki sposób wędzenia tradycyjnie stosuje się w Westfalii, stąd nazwa szynki, wiśniowo-brązowej na wierzchu oraz intensywnie czerwonej w środku [...].

źródło: NKJP: Halina Mamok, dr Marek Panasik: Kącik konesera, Kuchnia, nr 4/1999

Dlatego jeżeli kurtka jest z wierzchu mokra to wilgoć na zewnątrz nie wyleci i nie ma takiej reklamy, która by to zmieniła :)

źródło: NKJP: Re: Kurtka z membraną - prosba o wskazówkę, Usenet -- pl.rec.gory, 2007-06-11

Poza zrolowaną karimatą w pokrowcu lepiej niczego nie przypinać na wierzchu plecaka. Niektórzy to lubią, bo np. dyndający kubek podobno wygląda bardzo profesjonalnie. Według mnie wcale nie jest to profesjonalne i łatwo go zgubić.

źródło: NKJP: Adam Wajrak: Wajrak w lesie, Gazeta Wyborcza, 1997-06-20

Składnia

wierzch

CZEGO

Frazeologizmy

coś wychodzi na jaw
coś wychodzi na wierzch
coś wyłazi na wierzch
coś wypływa na wierzch
coś wyszło na jaw
coś wypłynęło na wierzch
coś wylazło na wierzch
coś wyszło na wierzch
czyjeś jest na wierzchu
koń pod wierzch
ktoś ma nerwy na wierzchu
ktoś/coś wyciągnął/wyciągnęło na światło dzienne coś
ktoś wyciągnął na wierzch coś
na wierzch
na wierzchu
oczy wychodzą na wierzch komuś
oczy wyłażą na wierzch komuś
gały wychodzą na wierzch komuś
oczy wyszły na wierzch komuś
gały wylazły na wierzch komuś
oczy wylazły na wierzch komuś
gały wyszły na wierzch komuś
po wierzchu

Przysłowia

Oliwa sprawiedliwa (zawsze) na wierzch wypływa
Oliwa na wierzch wypływa
Oliwa sprawiedliwa sama na wierzch wypływa
Prawda jak oliwa (zawsze) na wierzch wypływa

Oliwa na wierzch wypływa
Oliwa sprawiedliwa sama na wierzch wypływa
Prawda jak oliwa (zawsze) na wierzch wypływa

Data ostatniej modyfikacji: 13.07.2023